Shloka 94
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
एवं प्रवृत्ते समरे शक्तीनां च सुरद्विषाम् / अपराजितनामानं हयमारुह्य वेगिनम् / अभ्यद्रवद्दुराचारमश्वारूढाः कुरण्डकम्
Transliteration
evaṃ pravṛtte samare śaktīnāṃ ca suradviṣām / aparājitanāmānaṃ hayamāruhya veginam / abhyadravaddurācāramaśvārūḍhāḥ kuraṇḍakam
Translation
ഇങ്ങനെ ശക്തികളുടെയും സുരദ്വേഷികളുടെയും സമരം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അശ്വാരൂഢനായ കുറണ്ഡകൻ ‘അപരാജിത’ എന്ന വേഗവാൻ കുതിരയെ കയറി ദുർആചാരികളിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb)
प्रवृत्तेwhen (it was) underway
प्रवृत्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (कृदन्त; प्र-√वृत्)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) रूपेण; सप्तमी (Locative), एकवचन; समरे इत्यनेन सह सप्तमी-सम्बन्धः (locative absolute sense)
समरेin the battle
समरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
शक्तीनाम्of the powers/forces
शक्तीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुर-द्विषाम्of the enemies of the gods
सुर-द्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + द्विष् (प्रातिपदिक; from √द्विष् ‘to hate’)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (सुरान् द्विषन्ति इति)
अपराजित-नामानम्named ‘Aparājita’
अपराजित-नामानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअपराजित (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; हयम् इत्यस्य विशेषणम्; समासः—कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (‘अपराजित’ इति नाम यस्य)
हयम्a horse
हयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
आरुह्यhaving mounted
आरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया—‘having mounted’
वेगिनम्swift
वेगिनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवेगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; हयम् इत्यस्य विशेषणम्
अभ्यद्रवत्he rushed/charged toward
अभ्यद्रवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√द्रु (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अभि-उपसर्गयुक्त
दुराचारम्wicked in conduct
दुराचारम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदुराचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कुरण्डकम् इत्यस्य विशेषणम्; समासः—कर्मधारय (दुष्टः आचारः यस्य)
अश्वारूढाःhorsemen, mounted warriors
अश्वारूढाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक) + आरूढ (कृदन्त; √रुह्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—सप्तमी/अधिकरण-तत्पुरुषार्थः (‘अश्वे आरूढाः’ = mounted on horses)
कुरण्डकम्Kuraṇḍaka
कुरण्डकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुरण्डक (प्रातिपदिक; व्यक्तिनाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन