Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महादृवायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ध्रुवचर्याकीर्त्तनं नाम त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु सुनयः पुनस्ते संशयान्विताः / पप्रच्छुरुत्तरं भूयस्तदा ते रोमहर्षणम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗം രണ്ടാം അനുശംഗപാദത്തിൽ ‘ധ്രുവചര്യാകീർത്തനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇത് കേട്ട സുനയന്മാർ സംശയത്തോടെ വീണ്ടും രോമഹർഷണനോട് കൂടുതൽ ഉത്തരം ചോദിച്ചു।

Verse 2

यदेतदुक्तं भवतागृहाणीत्येव विस्तृतम् / कथं देवगृहाणि स्युः कथं ज्योतींषिवर्णय

നിങ്ങൾ വിശദമായി ‘ഗൃഹങ്ങളെ ഗ്രഹിക്ക’ എന്നു പറഞ്ഞത് എങ്ങനെ? ദേവഗൃഹങ്ങൾ എങ്ങനെ, ജ്യോതിസ്സുകളെ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കണം?

Verse 3

एतत्सर्वं समाचक्ष्व ज्योतिषां चैव निर्णयम् / वायुरुवाच श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः

ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക; ജ്യോതിസ്സുകളുടെ നിർണയവും കൂടെ. വായു പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ സൂതൻ ഏകാഗ്രനായി.

Verse 4

उवाच परमं वाक्यं तेषां संशयनिर्णयम् / अस्मिन्नर्थे माहाप्राज्ञैर्यदुक्तं ज्ञानबुद्धिभिः

അപ്പോൾ അവൻ അവരുടെ സംശയം തീർക്കുന്ന പരമവാക്യം പറഞ്ഞു—ഈ വിഷയത്തിൽ മഹാപ്രാജ്ഞർ ജ്ഞാനബുദ്ധിയോടെ പറഞ്ഞതുപോലെ.

Verse 5

एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्भवम् / यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रग्रहाः स्मृताः

ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളോട് സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ ഉത്ഭവം പറയും—ഇവിടെ സൂര്യ-ചന്ദ്ര ഗ്രഹങ്ങൾ എങ്ങനെ ദേവഗൃഹങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നും.

Verse 6

ततः परं च त्रिविधस्याग्नेर्वक्ष्ये समुद्भवम् / दिव्यस्य भौतिकस्याग्नेरब्योनेः पार्थि वस्य तु

അതിന് ശേഷം ഞാൻ ത്രിവിധ അഗ്നിയുടെ ഉദ്ഭവം പറയും—ദിവ്യ അഗ്നി, ഭൗതിക അഗ്നി, കൂടാതെ അബ്യോനി എന്നും പാർഥിവ എന്നും ഉള്ള അഗ്നി.

Verse 7

व्युष्टायां तु रजन्यां वै ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः / अव्याकृतमिदं त्वासीन्नैशेन तमसावृतम्

രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മന്റെ കാലത്ത് ഇതെല്ലാം അവ്യാകൃതമായിരുന്നു; നിശയുടെ തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 8

सर्वभूतावशिष्टे ऽस्मिंल्लोके नष्टविशेषणे / स्वयंभूर्भगवांस्तत्र लोकतन्त्रार्थसाधकः

ഈ ലോകത്തിൽ സർവ്വഭൂതങ്ങൾ ലയിച്ച് പ്രത്യേകതകൾ നശിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ ഭഗവാൻ സ്വയംഭൂ ലോകക്രമം സ്ഥാപിക്കുവാൻ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 9

खद्योतवत्स व्यचरदाविर्भावचिकीर्षया / सो ऽग्निं दृष्ट्वाथ लोकादौ पृथिवीजलसंश्रितम्

പ്രകടമാകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം മിന്നാമിനുങ്ങുപോലെ സഞ്ചരിച്ചു; പിന്നെ ലോകാദിയിൽ ഭൂമിയിലും ജലത്തിലും ആശ്രിതമായ അഗ്നിയെ കണ്ടു.

Verse 10

संवृत्य तं प्रकाशार्थं त्रिधा व्यमजदीश्वरः / पवनो यस्तु लोके ऽस्मिन्पार्थिवः सो ऽग्निरुच्यते

പ്രകാശത്തിനായി ഈശ്വരൻ അതിനെ സംവൃതമാക്കി മൂന്നു വിധമായി വിഭജിച്ചു; ഈ ലോകത്തിൽ പാർത്ഥിവമായ (സ്ഥൂലമായ) പവനമാണ് ‘അഗ്നി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 11

यश्चासौ तपते सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः / वैद्युतो ऽब्जस्तु विज्ञेयस्तेषां वक्ष्ये ऽथ लक्षमम्

സൂര്യനിൽ തപിക്കുന്നതു ‘ശുചി-അഗ്നി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; വൈദ്യുതസ്വരൂപമായി ജലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും അറിയേണ്ടതാണ്—ഇനി അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയും.

Verse 12

वैद्युतो जाठरः सौरो ह्यपां गर्भास्त्रयो ऽग्रयः / तस्मादपः पिबन्सूर्यो गोभिर्दीप्यत्यसौ दिवि

വൈദ്യുതം, ജാഠരം, സൗരം—ജലഗർഭത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മൂന്ന് ശ്രേഷ്ഠ തേജസ്സുകൾ. അതുകൊണ്ട് സൂര്യൻ ജലം പാനം ചെയ്ത് തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ആകാശത്തിൽ ദീപ്തനാകുന്നു.

Verse 13

वैद्युतेन समाविष्टो वार्ष्यो नाद्भिः प्रशाम्यति / मानवा नां च कुक्षिस्थो नाद्भिः शास्यति पावकः

വൈദ്യുത തേജസ്സാൽ ആവിഷ്ടനായി മഴാരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന അഗ്നി ജലത്താൽ ശമിക്കുകയില്ല. മനുഷ്യരുടെ ഉദരത്തിൽ വസിക്കുന്ന പാവകനും ജലത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയില്ല.

Verse 14

तस्मात्सौरो वैद्युतश्च जाठरश्चप्यनिन्धनः / किञ्चिदप्सु मतं तेजः किञ्चिद्दृष्टमबिं धनम्

അതിനാൽ സൗരവും വൈദ്യുതവും ജാഠരവും—ഇവ മൂന്നും ഇന്ധനമില്ലാത്ത തേജസ്സുകളാണ്. അവയിൽ ചില തേജസ് ജലത്തിൽ നിഹിതമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; ചിലത് ഇന്ധനമില്ലാതെ തന്നെ ദൃശ്യമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

Verse 15

काष्ठेन्धनस्तु निर्मथ्यः सो ऽद्भिः शाम्यति पावकः / अर्चिष्मान्पवमानो ऽग्निर्निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

മരഇന്ധനം മഥിച്ച് ജനിക്കുന്ന പാവകൻ ജലത്താൽ ശമിക്കുന്നു. ജ്വാലകളോടെ ദീപ്തനായ പവമാന അഗ്നി പ്രകാശമുള്ളവൻ; എന്നാൽ ജാഠര അഗ്നി പ്രകാശരഹിതനെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 16

यश्चायं मण्डले शुक्लो निरूष्मा संप्रकाशकः / प्रभा सौरी तु पादेन ह्यस्तं याति देवाकरे

ഈ മണ്ഡലത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന വെളുത്ത, ഉഷ്ണരഹിതമായ, പ്രകാശകരമായ തേജസ് സൗരപ്രഭ തന്നെയാണ്. അത് ദേവാകരനായ സൂര്യനിൽ ഒരു പാദമാത്രംകൊണ്ട് അസ്തമിക്കുന്നു.

Verse 17

अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते / उद्यन्तं च पुनः सूर्यमौष्णमयमाग्नेयमाविशत्

രാത്രി അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അത് ദൂരത്തുനിന്നും പ്രകാശിക്കുന്നു. വീണ്ടും ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനിൽ അഗ്നിമയമായ ഉഷ്ണത പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 18

पादेन पार्थिवस्याग्नेस्तस्मादग्निस्तपत्यसौ / प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौराग्नेये तु तेजसी

പാർഥിവ അഗ്നിയുടെ ഒരു അംശം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ അഗ്നി തപിക്കുന്നു. സൗര-അഗ്നേയ തേജസ്സിൽ പ്രകാശവും ഉഷ്ണതയും ഇരണ്ടും ഉണ്ട്.

Verse 19

परस्परानुप्रवेशादाप्यायेते परस्परम् / उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा ह्यग्निश्च दक्षिणे

പരസ്പരാനുപ്രവേശം മൂലം അവ പരസ്പരം പോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയുടെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ (ഒന്ന്) എന്നും, ദക്ഷിണത്തിൽ അഗ്നിയും അങ്ങനെ തന്നെയുമുണ്ട്.

Verse 20

उत्तिष्ठति पुनः सूर्ये रात्रिराविशते ह्यपः / तस्मात्तप्ता भवन्त्यापो दिवारत्रिप्रवेशनात्

സൂര്യൻ വീണ്ടും ഉദിക്കുമ്പോൾ രാത്രി ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അതിനാൽ പകൽ-രാത്രി പ്രവേശനത്താൽ ജലങ്ങൾ ചൂടുപിടിക്കുന്നു.

Verse 21

अस्तं याति पुन सूर्ये अहर्वै प्रविशत्यपः / तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो ऽदृश्यन्त भास्वराः

സൂര്യൻ വീണ്ടും അസ്തമിക്കുമ്പോൾ പകൽ ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അതിനാൽ രാത്രിയിൽ വീണ്ടും വെള്ളയായി, ദീപ്തമായി ജലങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 22

एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे / उदयास्तमने नित्यमहोरात्रं विशत्यपः

ഈ ക്രമയോഗത്താൽ ഭൂമിയുടെ ദക്ഷിണ-ഉത്തര ഭാഗങ്ങളിൽ ജലം നിത്യം ഉദയാസ്തമനങ്ങളിലൂടെ അഹോരാത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 23

यश्चासौ तपते सूर्यः पिबन्नंभो गभस्तिभिः / पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः

തപിക്കുന്ന സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു; പാർത്ഥിവാഗ്നിയുമായി കലർന്നിട്ടും അവൻ ദിവ്യനും ശുചിയുമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 24

सहस्रपादसौ वह्निर्घृतकुंभनिभः शुचिः / आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

സഹസ്രപാദനായ ആ ശുചിയായ വഹ്നി ഘൃതകുംഭംപോലെ ദീപ്തനായി, നാഡികളുടെ സഹസ്രംകൊണ്ട് എല്ലാടത്തുനിന്നും ജലം ഏറ്റെടുക്കുന്നു।

Verse 25

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कौप्याश्चैव समन्ततः / स्थावरा जङ्गमाश्चैव याश्च कुल्यादिका अपः

നദിജലങ്ങളും സമുദ്രജലങ്ങളും ചുറ്റുമുള്ള കിണർജലങ്ങളും; സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളിൽ ഉള്ളതും, കുല്യാദി ചാലുകളിലെ ജലവും—ഇവയൊക്കെയും।

Verse 26

तस्य रश्मिसहस्रं तु शीतवर्षोष्णनिःस्तवम् / तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्र मूर्त्तयः

അവന്റെ കിരണങ്ങളുടെ സഹസ്രം ശീതവും മഴയും ഉഷ്ണതയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; അവയിൽ നാലുനൂറ് നാഡികൾ വിചിത്രരൂപങ്ങളായി മഴ പെയ്യിക്കുന്നു।

Verse 27

चन्दनाश्चैव साध्यश्च कूतनाकूतनास्तथा / अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

ചന്ദനാ, സാധ്യ, കൂതനാ-അകൂതനാ എന്നിങ്ങനെ ‘അമൃതാ’ എന്ന നാമമുള്ള എല്ലാ രശ്മികളും മഴയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു।

Verse 28

हिमोद्गताश्च ताभ्यो ऽन्या रश्मयस्त्रिशताः पुनः / दृश्या मेघाश्च याम्यश्च ह्रदिन्यो हिमसर्जनाः

അവയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഹിമോദ്ഗതമായ മൂന്നു നൂറ് മറ്റു രശ്മികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവ ദൃശ്യാ, മേഘാ, യാമ്യാ, ഹൃദിനീ എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുകയും ഹിമം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 29

चन्द्रास्ता नामतः प्रोक्ता मिताभास्तु गभस्तयः / शुक्लाश्च कुहकाश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा

അവയെ ‘ചന്ദ്രാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസ്താവിച്ചു; അവയുടെ ഗഭസ്തികൾ മിതപ്രഭയുള്ളവ. പിന്നെ ശുക്ലാ, കുഹകാ, ഗാവോ, വിശ്വഭൃത എന്നിങ്ങനെയും ഉണ്ട്.

Verse 30

शुक्लास्ता नामतः सर्वस्त्रिशता धर्मसर्जनाः / समं विभज्य नाडीस्तु मनुष्टपितृदेवताः

‘ശുക്ലാ’ എന്ന നാമമുള്ള ആ മൂന്നു നൂറ് രശ്മികൾ ധർമ്മസൃഷ്ടികരങ്ങൾ; നാഡികളെ സമമായി വിഭജിച്ച് മനുഷ്യർ, പിതൃകൾ, ദേവതകൾ എന്നിവരിലേക്കു പ്രവഹിക്കുന്നു।

Verse 31

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया तु पितॄनपि / अमृतेन सुरान्सर्वांस्त्रींस्त्रिभिस्तर्पयत्यसौ

അവൻ ഇവിടെ ഔഷധിയാൽ മനുഷ്യരെ, സ്വധയാൽ പിതൃകളെ, അമൃതത്താൽ സർവ്വ ദേവന്മാരെ—ഈ മൂന്നിനെയും മൂന്നു മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 32

वसंते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपति त्रिभिः / वर्षास्वथो शरदि वै चतुर्भिश्च प्रवर्षति

വസന്തത്തിലും ഗ്രീഷ്മത്തിലും അവൻ മൂന്നു നൂറ് കിരണങ്ങളാൽ താപം പകരുന്നു; വർഷാകാലത്തിലും ശരദ്കാലത്തിലും നാലു നൂറ് കിരണങ്ങളാൽ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു।

Verse 33

हेमन्ते शिशिरे चैव हिम मुत्सृजते त्रिभिः / इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा

ഹേമന്തത്തിലും ശിശിരത്തിലും അവൻ മൂന്നു നൂറ് കിരണങ്ങളാൽ ഹിമം വിടുന്നു; (ആദിത്യരൂപങ്ങൾ) ഇന്ദ്രൻ, ധാതാ, ഭഗൻ, പൂഷാ, മിത്രൻ, വരുണൻ, അര്യമാ.

Verse 34

अंशुर्विवस्वास्त्वष्टा च सविता विष्णुरेव च / माघमासे तु वरुणः पूषा चैव तु फलाल्गुने

അംശു, വിവസ്വാൻ, ത്വഷ്ടാ, സവിതാ, വിഷ്ണു—ഇവ (ആദിത്യരൂപങ്ങൾ); മാഘമാസത്തിൽ വരുണൻ, ഫാൽഗുണത്തിൽ പൂഷാ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 35

चैत्रे मासि तु देतोंशुर्धाता वैशाखतापनः / ज्येष्ठमासे भवेदिन्द्रश्चाषाढे सविता रविः

ചൈത്രമാസത്തിൽ ദേതോംശു, വൈശാഖത്തിൽ ധാതാ (താപന), ജ്യേഷ്ഠത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ, ആഷാഢത്തിൽ സവിതാ-രവി (രൂപം) ആകുന്നു।

Verse 36

विवस्वाञ्छ्रावणे मासि प्रोष्ठे मासे भागः स्मृतः / पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा च कार्तिके रविः

ശ്രാവണമാസത്തിൽ വിവസ്വാൻ; പ്രോഷ്ഠപദമാസത്തിൽ ഭഗൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ആശ്വയുജത്തിൽ പർജന്യൻ; കാർത്തികത്തിൽ ത്വഷ്ടായും രവിയും (രൂപം) ആകുന്നു।

Verse 37

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषेविष्णुः सनातनः / पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ സൂര്യൻ ‘മിത്ര’ രൂപമാകുന്നു; പൗഷത്തിൽ സനാതന ‘വിഷ്ണു’ രൂപമാകുന്നു. വരുണന്റെ അർക്കകർമ്മത്തിൽ അഞ്ചായിരം രശ്മികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 38

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽशुसप्तभिस्तथा / धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

ആറ് ആയിരം രശ്മികളാൽ ദേവൻ പൂഷാ; ഏഴ് ആയിരംകൊണ്ട് അശു. എട്ട് ആയിരംകൊണ്ട് ധാതാ; ഒൻപത് ആയിരം രശ്മികളാൽ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 39

सविता दशभिर्याति यात्येकादशभिर्भगः / सप्तभिस्तपते सित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत्

സവിതാ പത്ത് (ആയിരം) രശ്മികളോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഭഗൻ പതിനൊന്നോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. സിത്രൻ ഏഴ് രശ്മികളാൽ തപിക്കുന്നു; ത്വഷ്ടാ എട്ട് (ആയിരം) രശ്മികളാൽ തപിക്കുന്നു.

Verse 40

अर्यमा दशाभिर्याति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विषणुस्तपति मेदिनीम्

അര്യമാ പത്ത് (ആയിരം) രശ്മികളോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; പർജന്യൻ ഒൻപത് രശ്മികളാൽ തപിക്കുന്നു. വിഷണു ആറായിരം രശ്മികളാൽ മേദിനി (ഭൂമി)യെ തപിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 41

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मेर्ऽकः कनकप्रभः / श्वेतवर्णस्तु वर्षासु पाण्डुः शरदि भास्करः

വസന്തത്തിൽ സൂര്യൻ കപില (താമ്രവർണ്ണ)നാകുന്നു; ഗ്രീഷ്മത്തിൽ അർക്കൻ കനകപ്രഭയോടെ ദീപ്തൻ. വർഷാകാലത്ത് ശ്വേതവർണ്ണം; ശരദിൽ ഭാസ്കരൻ പാണ്ഡുവർണ്ണം ധരിക്കുന്നു.

Verse 42

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शैशिरे लोहितो रविः / इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः

ഹേമന്തത്തിൽ സൂര്യൻ താമ്രവർണ്ണനും, ശൈശിരത്തിൽ രവി ലോഹിതവർണ്ണനും ആകുന്നു. ഇങ്ങനെ ഋതുജന്യമായ സൂര്യവർണ്ണങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 43

औषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पिदृष्वपि / सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु न यच्छति

സൂര്യൻ ഔഷധികളിൽ ബലം സ്ഥാപിക്കുന്നു; പിതൃകളിൽ സ്വധയാൽ തൃപ്തി നൽകുന്നു. ദേവന്മാരിലും അമൃതത്തിന്റെ കാരണവും അവൻ തന്നേ; എങ്കിലും ഈ മൂന്നിലും പരസ്പരം ‘ത്രയം’ നൽകുന്നില്ല.

Verse 44

एवं रश्मिसहस्रं तु सौरं लोकार्थसाधकम् / भिद्यते ऋतुमासाद्य जलशीतोष्णनिस्रवम्

ഇങ്ങനെ ലോകഹിതം സാധിപ്പിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ സഹസ്രരശ്മികൾ ഋതുവിനെ പ്രാപിച്ച് വിഭജിക്കപ്പെടുകയും, ജലത്തിൽ ശീത-ഉഷ്ണ പ്രവാഹം ഉളവാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 45

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्य संज्ञितम् / नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च

ഇങ്ങനെ ഈ ശുക്ലവും ഭാസ്വരവുമായ മണ്ഡലം ‘സൂര്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) എന്നിവയുടെ പ്രതിഷ്ഠയും യോനിയും ഇതുതന്നെ.

Verse 46

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः / नक्षत्राधिपतिः सोमो ग्रह राजो दिवाकरः

ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം സൂര്യസംബവമാണെന്ന് അറിയണം. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധിപൻ സോമൻ; ഗ്രഹങ്ങളുടെ രാജാവ് ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) ആകുന്നു.

Verse 47

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः / पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

ശേഷമുള്ള അഞ്ചു ഗ്രഹങ്ങൾ ഈശ്വരസ്വരൂപങ്ങൾ, ഇഷ്ടാനുസാരം സഞ്ചരിക്കുന്നവയെന്ന് അറിയണം. പാഠത്തിൽ അഗ്നിയെ ആദിത്യനെന്നും ജലത്തെ ചന്ദ്രനെന്നും സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 48

शेषाणा प्रकृतीः स्मयग्वर्ण्यमाना निबोधत / सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

ശേഷ ഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രകൃതികൾ ശരിയായി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു—കേൾക്കുക. ദേവസേനാപതി സ്കന്ദനെയാണ് ‘അംഗാരക’ ഗ്രഹമായി പാഠം പറയുന്നു.

Verse 49

नारायणं बुधं प्राहुर्वेदज्ञानविदो बुधाः / रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्

വേദജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ജ്ഞാനികൾ ബുധഗ്രഹത്തെ നാരായണനെന്ന് പറയുന്നു. കൂടാതെ രുദ്രനേ വൈവസ്വതൻ—സാക്ഷാൽ യമൻ, ലോകപ്രഭു—സ്വയം ആകുന്നു.

Verse 50

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठो मन्दगामी शनैश्वरः / देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महा ग्रहौ

മഹാഗ്രഹം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ, മന്ദഗാമിയായ ശനൈശ്വരൻ. കൂടാതെ ദേവാസുരരുടെ രണ്ടു ഗുരുക്കന്മാർ—ശുക്രനും ബൃഹസ്പതിയും—പ്രകാശമുള്ള മഹാഗ്രഹങ്ങൾ.

Verse 51

प्रजापतिसुतावेतावुभौ शुक्रबृहस्पती / आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

ഈ ഇരുവരും—ശുക്രനും ബൃഹസ്പതിയും—പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാർ. സമസ്ത ത്രൈലോക്യത്തിന്റെയും മൂലം ആദിത്യൻ തന്നേ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 52

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् / रुद्रोपेन्द्रेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्रास्त्रिदिवौकसाम्

ഈ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നാണ് ദേവാസുരമാനവസഹിതമായ സമസ്ത ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; രുദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ എന്നിവരും ത്രിദിവവാസികളായ ശ്രേഷ്ഠ വിപ്രന്മാരും ഇതിൽ നിന്നുതന്നെ.

Verse 53

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम् / सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

ദീപ്തിമാന്മാരുടെ സമസ്ത ദ്യുതിയും സർവ്വലോകങ്ങളിലും വ്യാപിക്കുന്ന ആ തേജസ്സും—അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വാത്മാവ്, സർവ്വലോകേശ്വരൻ, മഹാദേവൻ, പ്രജാപതി.

Verse 54

सूर्य एव त्रिलोकस्य सूलं परमदैवतम् / ततः संजायते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते

സൂര്യൻ തന്നെയാണ് ത്രിലോകത്തിന്റെ ശൂലസ്വരൂപമായ പരമദൈവം; അവനിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ജനിക്കുന്നത്, അവനിലേക്കാണ് എല്ലാം ലയിക്കുന്നത്.

Verse 55

भावाभावौ हि लोकानामादित्यान्निःमृतौ पुरा / जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ലോകങ്ങളുടെ ഭാവവും അഭാവവും പുരാതനകാലത്ത് ആദിത്യനിൽ നിന്നുതന്നെ പുറപ്പെട്ടു; ജഗത്താൽ അറിയപ്പെടേണ്ട ഗ്രഹം ആ ദീപ്തിമാൻ, സുപ്രഭൻ രവിയാണ്.

Verse 56

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः / क्षणा मुहूर्त्ता दिवसा निशाः पक्षाश्च कृत्स्नशः

ഇവിടെയേ ക్షണങ്ങളും മുഹൂർത്തങ്ങളും ദിവസങ്ങളും രാത്രികളും സമസ്ത പക്ഷങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും നശിക്കുന്നു.

Verse 57

मासाः संवत्सराश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च / तदादित्यादृते ह्येषा कालंसख्या न विद्यते

മാസങ്ങൾ, സംവത്സരങ്ങൾ, ഋതുക്കൾ, യുഗങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം; ആ ആദിത്യനെ കൂടാതെ കാലഗണനയില്ല.

Verse 58

कालादृते न निगमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः / ऋतूनामविभागाच्च पुष्पमूलफलं कुतः

കാലമില്ലാതെ നിഗമവിധിയും ഇല്ല, ദീക്ഷയും ഇല്ല, ദിനചര്യാക്രമവും ഇല്ല; ഋതുവിഭാഗമില്ലെങ്കിൽ പൂവ്, വേര്, ഫലം എവിടെ നിന്ന്?

Verse 59

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस्तृणौषधिगणो ऽपि वा / अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चैह च

വിളകളുടെ ഉത്പത്തി എവിടെ നിന്ന്? പുല്ലും ഔഷധങ്ങളും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ജീവികളുടെ ഇടപാടുകൾ ഇല്ലാതാകും—ദിവിയിലും ഇഹത്തിലും.

Verse 60

जगत्प्रतापनमृते भास्करं वारितस्करम् / स एष कालश्चाग्निश्च द्वादशात्मा प्रजापतिः

ജഗത്തിനെ തപിപ്പിക്കുന്ന ഭാസ്കരൻ ഇല്ലെങ്കിൽ അന്ധകാരമെന്ന കള്ളനെ ആരാണ് തടയുക? അവൻ തന്നെയാണ് കാലവും അഗ്നിയും—ദ്വാദശാത്മ പ്രജാപതി.

Verse 61

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास्त्रैलोक्यं सचराचरम् / स एष तेचसां राशिस्तमो घ्रन्सार्वलौकिकम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ! ഇദ്ദേഹം ചരാചരസഹിതം ത്രൈലോക്യത്തെ തപിപ്പിക്കുന്നു; ഇദ്ദേഹം തേജസ്സിന്റെ കൂമ്പാരം, സർവ്വലോകങ്ങളിലെ തമസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 62

उत्तमं मार्गमास्थाय वायोर्भाभिरिदं जगत् / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तापयत्येष सर्वशः

ഉത്തമ മാർഗം ആശ്രയിച്ച് വായുവിന്റെ പ്രഭകളാൽ ഈ ലോകം പാർശ്വം, ഊർധ്വം, അധഃ—എല്ലാടത്തും തപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 63

यथा प्रभाकरो दीपोगृहमध्ये ऽवलंबितः / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तमो नाशयते समम्

വീട്ടിന്റെ നടുവിൽ തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന പ്രകാശദായക ദീപം പാർശ്വം, ഊർധ്വം, അധഃ—സമമായി—ഇരുട്ട് നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 64

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्पतिः / सूर्यो गोभिर्जगत्सर्वमादीपयति सर्वतः

അതുപോലെ സഹസ്രകിരണനായ ഗ്രഹരാജനും ജഗത്പതിയുമായ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ സർവ്വലോകത്തെയും എല്ലാടത്തും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 65

रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदात्दृतम् / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयो नयः

രവിയുടെ സഹസ്ര കിരണങ്ങൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ; അവയിൽ വീണ്ടും ഏഴ് കിരണങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠം—ഗ്രഹങ്ങളെ നയിക്കുന്നവ.

Verse 66

सुषुम्णो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वश्रवाः पुनश्चान्यः संपद्वसुरतः परः

ആ (ഏഴ് ശ്രേഷ്ഠ കിരണങ്ങൾ) സുഷുമ്ണ, ഹരികേശ, വിശ്വകർമ്മ, വിശ്വശ്രവാ; പിന്നെയും രണ്ടെണ്ണം—സമ്പദ്, വസുരത—അതിവിശിഷ്ടം.

Verse 67

अर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्त्तितः / सुषुम्णः सूर्यरश्मिस्तु क्षीण शशिनमेधयेत्

വീണ്ടും മറ്റൊരു കിരണം ‘അർവാവസു’ എന്നും, മറ്റൊന്ന് ‘സ്വരാട്’ എന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘സുഷുമ്ണ’ സൂര്യരശ്മിയാണ്; അത് ക്ഷീണിച്ച ചന്ദ്രനെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 68

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्णः परिकीर्त्तितः / हरि केशः पुरस्ताद्य ऋक्षयोनिः स कीत्यते

ആ ‘സുഷുമ്ണ’ തിരശ്ചീനവും ഊർധ്വവുമായ ഗതിയുള്ളതായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. കിഴക്കുവശത്തുള്ളത് ‘ഹരികേശ’ എന്നും ‘ഋക്ഷയോനി’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 69

दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिन्वर्द्धयते वुधम् / विश्वश्रवास्तु यः पश्चच्छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

തെക്കുവശത്ത് ‘വിശ്വകർമ്മാ’ എന്ന കിരണം ബുധനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറുള്ളത് ‘വിശ്വശ്രവാ’; പണ്ഡിതർ അതിനെ ‘ശുക്രയോനി’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 70

संपद्वसुस्तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य तु / षष्ठस्त्वर्व्वावसू रश्मिर्योनिस्तु स बृहस्पतेः

‘സമ്പദ്വസു’ എന്ന കിരണം ‘ലോഹിത’ (മംഗളം) എന്ന ഗ്രഹത്തിന്റെ യോനി/ഉത്ഭവസ്ഥാനമാണ്. ആറാമത്തേതായ ‘അർവാവസു’ കിരണം ബൃഹസ്പതിയുടെ യോനി എന്നു പറയുന്നു.

Verse 71

शनैश्चरंपुन श्चापि रश्मिराप्यायते स्वराट् / एवं सूर्यप्रभावेण ग्रहनक्षत्रतारकाः

വീണ്ടും ‘സ്വരാട്’ എന്ന കിരണത്താൽ ശനൈശ്ചരൻ (ശനി) പോലും പോഷിതനാകുന്നു. ഇങ്ങനെ സൂര്യപ്രഭാവത്താൽ ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 72

वर्त्न्ते दिवि ताः सर्वा विश्वं चैदं पुनर्जगत् / नक्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रसंज्ञिताः

അവ എല്ലാം ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സർവ്വജഗത്തും വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവഹിക്കുന്നു. അവ ക്ഷയിക്കാത്തതിനാൽ ‘നക്ഷത്രം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 73

क्षेत्राण्येतानि वै पूर्वमापतन्ति गभस्तिभिः / तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रकारकाः

ഈ മേഖലകൾ ആദ്യം കിരണങ്ങളോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; പിന്നെ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കാരകനായ സൂര്യൻ അവയുടെ മേഖലകൾ യഥാവിധം ഏറ്റെടുക്കുന്നു।

Verse 74

तीर्णानां सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयात् / तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

ഇവിടെ പുണ്യത്താൽ കടന്നവർക്കു പുണ്യാന്തത്തിൽ ഗ്രഹാശ്രയം ലഭിക്കുന്നു; രക്ഷിച്ചു കടത്തുന്നതിനാൽ ഇവ ‘താരക’യും, ശ്വേതദീപ്തിയാലും ‘താരക’യുമാണ്।

Verse 75

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसा तपसामपि

ദിവ്യവും പാർത്ഥിവവും രാത്രിസംബന്ധമായതുമായ എല്ലാറ്റിലും നിന്ന്; ആദിത്യൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ നിത്യം എല്ലാം, തപസ്സുകളുടെ തേജസ്സും പോലും, ആഹരിക്കുന്നു।

Verse 76

स्वनं स्यन्दनार्थे चु धातुरेषु विभाव्यते / स्वनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

ധാതുക്കളിൽ ‘സ്വന’ ധാതുവിനെ ‘സ്യന്ദന’ (ഒഴുക്കുക) എന്ന അർത്ഥത്തിലും കണക്കാക്കുന്നു; തേജസ്സിനെയും ജലത്തെയും ഒഴുക്കുന്നതിനാൽ അവൻ ‘സവിതാ’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 77

बह्वर्थश्चदिरित्येष ह्लादने धातुरुच्यते / शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

‘ചദി’ എന്ന ധാതു ബഹ്വർത്ഥമുള്ളതും ഹ്ലാദനം (ആനന്ദം) സൂചിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; ശുക്ലത്വം, അമൃതത്വം, ശീതത്വം എന്നിവിലും അതിന്റെ ഭാവം കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 78

सूर्याचन्द्रमसो र्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे / जलतेचौमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഉള്ള ദിവ്യവും ദീപ്തവുമായ മണ്ഡലങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവ ജല-തേജോമയവും ശുക്ലവും വൃത്തകുംഭസദൃശവും ശുഭവുമാണ്।

Verse 79

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् / घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

അവിടെ ശശി (ചന്ദ്രൻ)യുടെ മണ്ഡലം ഘനമായ ജലതത്ത്വസ്വഭാവമുള്ളതെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ)യുടെ ശുക്ല മണ്ഡലം ഘനമായ തേജസ്തത്ത്വമയമാണ്।

Verse 80

विशन्ति सर्वदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

സകല ദേവന്മാരും എല്ലായിടത്തും ഈ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു; എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും അവർ നക്ഷത്രങ്ങൾ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ആശ്രയത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 81

तानि देवगृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च / सौरं सूर्यो विशेत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

അവ തന്നെയാണ് ദേവഗൃഹങ്ങൾ; അവ അതേ നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധമാകുന്നു. സൂര്യൻ ‘സൗര’ സ്ഥാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) അതുപോലെ ‘സൗമ്യ’ സ്ഥാനത്തിലേക്ക്।

Verse 82

शौक्रं शुक्रो विशेत्स्थानं षोड शार्चिः प्रभास्वरम् / जैवं बृहस्पतिश्चैव लौहितं चैव लोहितः

ശുക്രൻ ശൗക്രമെന്ന സ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അത് പതിനാറു കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തമാണ്. ബൃഹസ്പതി ജൈവസ്ഥാനത്തും, ലോഹിതൻ (കുജൻ) ലൗഹിതസ്ഥാനത്തും പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 83

शनैश्चरो र्विशेत्स्थानं देवः शानैस्चरं तथा / बौधं बुधो ऽथ स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमास्थितः

ശനൈശ്ചരൻ (ശനി) ശനൈശ്ചരമെന്ന സ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; ദേവനും അതുപോലെ ശാനൈശ്ചരത്തിൽ. തുടർന്ന് ബുധൻ ബൗധസ്ഥാനത്തിൽ, സ്വർഭാനു തന്റെ സ്വർഭാനുസ്ഥാനത്തിൽ അധിവസിക്കുന്നു.

Verse 84

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्त्युत / गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्म नाम्

എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നക്ഷത്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ എല്ലാ ഗ്രഹഗൃഹങ്ങളും പുണ്യാത്മാക്കൾക്കായി ജ്യോതിർമയമായ വാസസ്ഥലങ്ങളാകുന്നു.

Verse 85

कल्पादौ संप्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा / स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदात्रूतसंप्लवम्

കൽപ്പാരംഭത്തിൽ ഇവ പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങി സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) നിർമ്മിച്ചതാണ്. പ്രളയത്തിന്റെ മഹാസംപ്ലവം വരുവോളം ഈ സ്ഥാനങ്ങൾ നിലനിൽക്കും.

Verse 86

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै / अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवस्थानानि वै पुनः

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ആ ദേവസ്ഥാനങ്ങൾ നിശ്ചയമായും നിലനിൽക്കും. ആ ദേവസ്ഥാനങ്ങളിൽ അവയുടെ അധിഷ്ഠാതൃദേവതകൾ (അഭിമാനികൾ) വീണ്ടും വീണ്ടും അധിവസിക്കുന്നു.

Verse 87

अतीतैस्तु सहातीता भाव्या भाव्यैः सुरैः सह / वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह / अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैतानिकाः स्मृताः

അതീതത്തോടൊപ്പം അതീതരായവരും, ഭാവിയോടൊപ്പം ഭാവിയാകുന്നവരും, വർത്തമാനത്തോടൊപ്പം വർത്തമാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥിരസുരന്മാരും—എന്നു പറയുന്നു. ഈ മന്വന്തരത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങൾ ‘വൈതാനിക’മെന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 88

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे / त्विषिनामा धर्मसुतः सोमो देवो वसुः स्मृतः

അദിതിയുടെ പുത്രനായ വിവസ്വാനാണ് വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിലെ സൂര്യൻ. ധർമ്മപുത്രനായ ‘ത്വിഷി’ എന്ന നാമധേയൻ ദേവ സോമൻ വസുവായി സ്മൃതമാണ്.

Verse 89

शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः / बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽगि रस्सुतः

ശുക്രനെ ദേവനായി അറിയണം—അവൻ ഭാർഗവനും അസുരരുടെ യാജകനുമാണ്. ‘ബൃഹത്തേജാ’ എന്ന ദേവൻ, അങ്കിരസിന്റെ പുത്രൻ, ദേവാചാര്യനായി സ്മൃതമാണ്.

Verse 90

बुधो मनोहरश्चैव त्विषिपुत्रस्तु स स्मृतः / शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः

ബുധൻ മനോഹരൻ; അവൻ ത്വിഷിയുടെ പുത്രനായി സ്മൃതമാണ്. ശനൈശ്ചരൻ ‘വിരൂപൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; അവൻ വിവസ്വാന്റെ സംജ്ഞാപുത്രൻ.

Verse 91

अग्नेर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः / नक्षत्राण्यृक्षनामानो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः

അഗ്നിയിൽ നിന്ന് വികേശ്യയിൽ ‘യുവാ’ എന്ന ലോഹിതാധിപൻ ജനിച്ചു. ‘ഋക്ഷ’ എന്ന നാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ ദാക്ഷായണികൾ—ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാർ—എന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 92

स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः / सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्त्तिता ह्यभिमानिनः

സിംഹികയുടെ പുത്രനായ സ്വർഭാനു ഭൂതങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന അസുരൻ; സോമൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, സൂര്യൻ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അവൻ അഭിമാനിയെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 93

स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिनश्चाथ देवताः / शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः

ഈ സ്ഥാനങ്ങളും അവയിൽ അധിവസിക്കുന്ന ദേവതകളും പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; സഹസ്രാംശുവായ വിവസ്വാൻ സൂര്യന്റെ സ്ഥാനം ശ്വേതവും അഗ്നിമയവും ആകുന്നു.

Verse 94

सहस्रांशोस्त्विषेः स्थानमम्मयं शुक्लमेव च / आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्

സഹസ്രാംശുവിന്റെ തേജസ്സിന്റെ സ്ഥാനവും ശ്വേതവും ജലമയവും ആകുന്നു; മനോഹരനായ പഞ്ചരശ്മി (ചന്ദ്രൻ)യുടെ ഗൃഹം ജലമയവും ശ്യാമവർണ്ണവുമെന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 95

शुक्रस्याप्यम्मयं शुक्लं पद्मं षौडःशरश्मिषु / नवरश्मेस्तु भौमस्य लौहितं स्थानमम्मयम्

ശുക്രന്റെ സ്ഥാനവും ശ്വേതവും ജലമയവും പദ്മസദൃശവും—ഷോഡശരശ്മികളോടുകൂടിയത്; നవరശ്മിയായ ഭൗമൻ (മംഗളം)യുടെ സ്ഥാനം ജലമയവും ലോഹിതവർണ്ണവുമാകുന്നു.

Verse 96

हरिदाप्यं बृहत्स्थानं द्वादशांशैर्बृहस्पतेः / अषृ रश्मिगृहं प्रोक्तं कृष्णं मन्दस्य चाम्मयम्

ദ്വാദശാംശുവായ ബൃഹസ്പതിയുടെ വിശാലസ്ഥാനം ഹരിതാഭവും ജലമയവും ആകുന്നു; മന്ദനായ ശനി యొక్క ഗൃഹം അഷ്ടരശ്മികളോടുകൂടിയതും ജലമയവും കൃഷ്ണവർണ്ണവുമെന്നു പ്രോക്തം.

Verse 97

स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम् / विज्ञेयास्तारकाः सर्वा अम्मयास्त्त्वे करश्मयः

സ്വർഭാനുവിന്റെ താമസസ്ഥാനം ഭൂതസന്താപത്തിന്റെ ആലയമാണ്; എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും അറിയപ്പെടണം, അവയുടെ കിരണങ്ങൾ ജലമയമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 98

आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां सुशुक्लाश्चापि वर्णतः / घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः

അവ പുണ്യകീർത്തിയുള്ളവരുടെ ആശ്രയവും വർണ്ണത്തിൽ അത്യന്തം ശുഭ്രവുമാണ്; അവ ഘനജലസ്വഭാവമുള്ളവയെന്ന് അറിയുക, കല്പാരംഭത്തിൽ തന്നേ നിർമ്മിതം.

Verse 99

आदित्यरश्मिसंयोगात्संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः / नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः

ആദിത്യന്റെ കിരണങ്ങളോടുള്ള സംയോഗം മൂലം അവ പ്രകാശസ്വഭാവമുള്ളവയെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; സവിതാവിന്റെ വ്യാസം ഒൻപതിനായിരം യോജനയെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 100

त्रिगुणास्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः / द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः

ആ മണ്ഡലത്തിന്റെ വിസ്താരം പ്രമാണപ്രകാരം മൂന്നു മടങ്ങാണെന്ന് പറയുന്നു; സൂര്യവിസ്താരത്തിന്റെ ഇരട്ടിയാണ് ശശി (ചന്ദ്രൻ) യുടെ വിസ്താരമെന്ന് സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 101

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति / उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितो मण्डलाकृतिः

അവരിരുവരോടും തുല്യനായി സ്വർഭാനു താഴോട്ടു സരിക്കുന്നു; ഭൂമിയുടെ നിഴൽ ഉയർത്തി മണ്ഡലാകൃതി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 102

स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम् / आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु

സ്വർഭാനുവിന്റെ വിശാലസ്ഥാനം മൂന്നാമത്തേതാണ്, അത് തമോമയം; ആദിത്യനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു പർവകാലങ്ങളിൽ സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) അടുക്കൽ പോകുന്നു.

Verse 103

आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु / स्वर्भासा नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते

അവൻ സോമനിൽ നിന്ന് ആദിത്യനെ പ്രാപിച്ച്, വീണ്ടും സൗര പർവകാലങ്ങളിൽ മടങ്ങിവരുന്നു; സ്വർഭാ (പ്രകാശം) കൊണ്ട് തള്ളപ്പെടുന്നതിനാൽ അവനെ സ്വർഭാനു എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 104

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्तु विधीयते / विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः

ചന്ദ്രന്റെ പതിനാറാം ഭാഗത്തിന്റെ അളവായി ഭാർഗവൻ (ശുക്രൻ) നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു; മണ്ഡലത്തിന്റെ വ്യാസവും യോജനാ-പ്രമാണവും അനുസരിച്ച്.

Verse 105

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः / बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ

ഭാർഗവനേക്കാൾ ഒരു പാദം കുറവായി ബൃഹസ്പതി അറിയപ്പെടുന്നു; ബൃഹസ്പതിയേക്കാൾ ഒരു പാദം കുറവായി ഭൗമൻ (ചൊവ്വ)യും സൗരൻ (ശനി)യും ഇരുവരും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 106

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः / तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्ति च यानि वै

അവരിരുവരുടെയും വ്യാപ്തിയിലും മണ്ഡലത്തിലും നിന്ന് ഒരു പാദം കുറവായി ബുധൻ (ഗ്രഹം) ആകുന്നു; നക്ഷത്ര-താരാരൂപങ്ങളായവയും ദേഹവത്തായ (പ്രകാശമുള്ള)വയാണ്.

Verse 107

बुधेन समरूपाणि विस्तारान्मण्डलाच्च वै / प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्

തത്ത്വവിദൻ അറിയേണ്ടത്: ബുധനോടു സമരൂപമായ ആ നക്ഷത്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയും മണ്ഡലവും അനുസരിച്ച് പ്രായശഃ ചന്ദ്രയോഗയുക്തങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 108

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परात् / शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

താരകളുടെ നക്ഷത്രരൂപങ്ങൾ പരസ്പരം തമ്മിൽ കുറവായിരിക്കുന്നു; അവയുടെ ഇടവേള അഞ്ചുനൂറ്, നാലുനൂറ്, മൂന്നുനൂറ്, രണ്ടുനൂറ് യോജനകളെന്നു പറയുന്നു.

Verse 109

पूर्वापरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि च / योजनाद्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താരകമണ്ഡലങ്ങൾ പരസ്പരം അടുത്തവയാണ്; അവയുടെ ഇടവേള ഒരു യോജനയുടെ അർദ്ധമാത്രം, അതിൽ കുറവില്ല.

Verse 110

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरोङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः

അവയുടെ മുകളിലായി ദൂരത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന മൂന്ന് ഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്; സൗര, ആംഗിരസ, വക്ര—ഇവയെ മന്ദഗതിയുള്ളവയായി അറിയണം.

Verse 111

तेभ्यो ऽध स्तात्तु चत्वारः पुनरेव महाग्रहाः / सूर्यसोमौ बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

അവയുടെ താഴെ വീണ്ടും നാല് മഹാഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്—സൂര്യൻ, സോമൻ (ചന്ദ്രൻ), ബുധൻ, ഭാർഗവൻ (ശുക്രൻ); ഇവ ശീഘ്രഗതിയുള്ളവർ.

Verse 112

तावत्यस्तारकाकोट्यो यावदृक्षाणि सर्वशः / विधिना नियमाच्चैषामृक्षचर्या व्यवस्थिता

സർവ്വത്ര എത്ര ഋക്ഷങ്ങൾ (നക്ഷത്രങ്ങൾ) ഉണ്ടോ അത്ര തന്നെ താരകകോടികൾ; വിധിയും നിയമവും പ്രകാരം അവയുടെ നക്ഷത്രചര്യ സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 113

गतिस्तासु च सूर्यस्य नीचौच्चे त्वयनक्रमात् / उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

ആ നക്ഷത്രപഥങ്ങളിൽ സൂര്യന്റെ ഗതി അയനക്രമം മൂലം താഴ്‌ച-ഉയർച്ചയായി മാറുന്നു; പർവ്വകാലങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻ ഉത്തരായണമാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ.

Verse 114

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नीतिव्यक्तैर्गभस्तिभिः / तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः

ഉയരമുള്ളതിനാൽ വ്യക്തമായ കിരണങ്ങളോടെ അത് വേഗം ദൃശ്യമാകുന്നു; അപ്പോൾ അത് ദക്ഷിണമാർഗത്തിലെ താഴ്ന്ന വീഥിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 115

भूमि लेखावृतः सूर्यः पूर्णामावास्ययोः सदा / न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

പൂർണ്ണിമയിലും അമാവാസ്യയിലും സൂര്യൻ എപ്പോഴും ഭൂമിരേഖയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; യഥാകാലം ദൃശ്യമാകാതെ വേഗം അസ്തമിക്കുന്നു.

Verse 116

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्यमावस्यां निशाकरः / दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

അതുകൊണ്ട് അമാവാസ്യയിൽ ഉത്തരമാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിശാകരൻ (ചന്ദ്രൻ) ദൃശ്യമാകുന്നു; എന്നാൽ നിയമപ്രകാരം ദക്ഷിണമാർഗത്തിൽ ദൃശ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 117

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्याचन्द्रमसावृतः / समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

ജ്യോതിഷങ്ങളുടെ ഗതി-യോഗം മൂലം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ആവൃതരാകുന്നു; വിഷുവകാലങ്ങളിൽ അവരുടെ അസ്തമയവും ഉദയവും ഒരേ സമയത്താകുന്നു.

Verse 118

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ / पूर्णामवास्ययोर्ज्ञोयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ

ഉത്തരവീഥികളിൽ അവരുടെ അസ്തമയ-ഉദയങ്ങളിൽ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും; പൂർണ്ണിമയും അമാവാസിയും സമയങ്ങളിൽ ഈ ഭേദം അറിയേണ്ടത്, അവർ ജ്യോതിശ്ചക്രത്തെ അനുഗമിക്കുന്നതിനാലാണ്.

Verse 119

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् / तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति

കിരണമയനായ സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ സർവ്വഗ്രഹങ്ങളുടെയും താഴെക്കായി സരിയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 120

विस्तीर्ण मण्डलं कृत्वा तस्योर्द्ध्व चरते शशी / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्द्ध्व प्रसर्पति

വിശാലമായ മണ്ഡലം രൂപപ്പെടുത്തി അതിന്റെ മുകളിലൂടെ ശശി സഞ്ചരിക്കുന്നു; സമസ്ത നക്ഷത്രമണ്ഡലവും സോമനേക്കാൾ മുകളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 121

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्द्ध्र बुधादूर्द्ध्वं तु भार्गवः / वक्रस्तु भार्गवादूर्द्ध्व वक्रादूर्द्ध्वं बृहस्पतिः

നക്ഷത്രങ്ങളേക്കാൾ മുകളിൽ ബുധൻ, ബുധനേക്കാൾ മുകളിൽ ഭാർഗവൻ (ശുക്രൻ); ഭാർഗവനേക്കാൾ മുകളിൽ വക്രൻ (കുജൻ), വക്രനേക്കാൾ മുകളിൽ ബൃഹസ്പതി.

Verse 122

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्द्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चापि सप्तानां ध्रुव ऊर्द्ध्वं व्यवस्थितः

അതിന്റെ മുകളിൽ ശനൈശ്ചരൻ; അതിനുമുകളിൽ സപ്തർഷിമണ്ഡലം; ആ ഏഴ് ഋഷിമാരുടെയും മുകളിൽ ധ്രുവനക്ഷത്രം സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 123

द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च / ताराग्रहान्तराणि स्युरुपरिष्टाद्यथाक्रमम्

യോജനങ്ങളുടെ നൂറുകളും ആയിരങ്ങളുടെ ഇരട്ടിയുമായ അളവിൽ, മുകളിലേക്ക് ക്രമാനുസാരമായി നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അകലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 124

ग्रहाश्च चन्द्रसूर्यौं च दिवि दिव्येन तेज सा / नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो नियताः क्रमात्

ഗ്രഹങ്ങളും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ദിവ്യമായ തേജസ്സോടെ ആകാശത്തിൽ നിത്യവും നക്ഷത്രരാശികളോടു ചേർന്ന്, നിശ്ചിതക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 125

ग्रहनक्षत्रसूर्यास्तु नीचोच्चमृजवस्तथा / समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः

ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും സൂര്യനും താഴ്‌വ-ഉയരം എന്ന നിലകളും നേരായ ഗതിയും കൈവഹിക്കുന്നു; അവയുടെ സംഗമവും വേർപാടും ജനങ്ങൾ ഒരേസമയം കാണുന്നു.

Verse 126

परस्परस्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् / असंकरेण विज्ञेयस्तेषां योगस्तु वै बुधैः

ഇവ പരസ്പരം നിലകൊള്ളുകയും പരസ്പരം തന്നെ യോജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അവയുടെ യോഗം കലരാതെയാണെന്ന് പണ്ഡിതർ അറിയണം.

Verse 127

इत्येवं सन्निवेशो वै वृथिव्या ज्यौतिषस्य च / द्विपानामुदधीनां च पर्वतानां त्थैव च

ഇങ്ങനെ ഭൂമി, ജ്യോതിഷമണ്ഡലം, ദ്വീപങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിന്യാസം വിവരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 128

वर्षाणां च नदीनां च ये च तेषु वसंति वै / एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः

വർഷങ്ങൾ, നദികൾ, അവയിൽ വസിക്കുന്നവർ എന്നിവയെ സംബന്ധിച്ച്—ഈ നക്ഷത്രങ്ങളിലേ തന്നെയാണ് എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 129

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै चाक्षुषेंऽतरे / विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः

അദിതിയുടെ പുത്രനായ വിവസ്വാൻ—സൂര്യൻ—ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ വിശാഖ നക്ഷത്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചു; ഗ്രഹങ്ങളിൽ അവൻ ആദ്യൻ.

Verse 130

त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसोस्सुतः / शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः

തേജസ്സുള്ള ധർമ്മപുത്രൻ, വസുവിന്റെ പുത്രനായ ദേവ സോമൻ—ശീതരശ്മിയായ നിശാകരൻ—കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 131

षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम् / ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्यऋक्षे समुत्थितः

ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രൻ, പതിനാറു കിരണങ്ങളുള്ള ശുക്രൻ സൂര്യനുശേഷം ഉദ്ഭവിച്ചു; താരാഗ്രഹങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി തിഷ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 132

ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः / फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वासु च जगद्गुरुः

അംഗിരസിന്റെ പുത്രനായ പന്ത്രണ്ടു കിരണങ്ങളുള്ള ഗ്രഹം ബൃഹസ്പതി, പൂർവ ഫാൽഗുനി നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിച്ച് ജഗദ്ഗുരുവായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 133

नवार्चिर्लोहिताङ्गश्च प्रजापतिसुतो ग्रहः / आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति श्रुतिः

ഒൻപതു കിരണങ്ങളുള്ള, ലോഹിതാംഗനായ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രഗ്രഹം (മംഗളം) പൂർവാഷാഢ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിച്ചതെന്നു ശ്രുതി പറയുന്നു.

Verse 134

रेवतीष्वेव सप्तार्चिस्तथा सौरिः शनैश्चरः / सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिरुदितो ग्रहः

രേവതി നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഏഴു കിരണങ്ങളുള്ള സൗരി ശനൈശ്ചരൻ (ശനി) ഉദ്ഭവിച്ചു; ധനിഷ്ഠയിൽ സൗമ്യൻ ബുധൻ അഞ്ചു കിരണങ്ങളുള്ള ഗ്രഹമായി ഉദിച്ചു.

Verse 135

तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी / आर्श्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः

തമോമയൻ, മൃത്യുവിന്റെ പുത്രൻ, പ്രജാക്ഷയകാരിയായ ശിഖി—ആർശ്ലേഷാ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിച്ച സർവ്വഹാരിയായ മഹാഗ്രഹം.

Verse 136

तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुछ्रिताः / तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः

അതുപോലെ, തങ്ങളുടെ തന്നെ നാമധേയങ്ങളായ ദാക്ഷായണി നക്ഷത്രങ്ങളിൽ അവർ ഉയർന്ന നിലയിൽ സ്ഥാപിതരാണ്; തമോവീര്യമയനായ രാഹു സ്വഭാവത്തിൽ കൃഷ്ണമണ്ഡലനാണ്.

Verse 137

भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्द्दनः / एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः

ഭരണീ നക്ഷത്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ‘ചന്ദ്രാർകമർദ്ദന’ എന്ന ഗ്രഹമുണ്ട്. ഇവ താറാ-ഗ്രഹങ്ങളായും ഭാര്ഗവാദികളായും അറിയേണ്ടവയാണ്.

Verse 138

जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः / स्पृश्यन्ते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः

ജന്മനക്ഷത്രപീഡകളിൽ അവർ വൈഗുണ്യത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ആ ദോഷം കൊണ്ടു അവർ സ്പർശിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ അതത് ഗ്രഹഭക്തി ചെയ്യണം.

Verse 139

सर्वग्रहाणामेतेषामादिरादित्य उच्यते / ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनामपि धूमवान्

ഈ ഗ്രഹങ്ങളിലൊക്കെയും ആദിയായി ആദിത്യനെയാണ് പറയുന്നത്. താറാ-ഗ്രഹങ്ങളിൽ ശുക്രൻ; കേതുക്കളിൽ ധൂമവാൻ (ധൂമകേതു) പ്രധാനൻ.

Verse 140

ध्रुवः कीलो ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्द्दिशम् / नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्यादयनानां तथोत्तरम्

നാലുദിക്കുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ധ്രുവൻ കീലപോലെ (ധുരിപോലെ) ആകുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ശ്രവിഷ്ഠ; അയനങ്ങളിൽ ഉത്തരായണം പ്രധാനമാണ്.

Verse 141

वर्षाणां चापि पञ्चानामाद्यः संवत्सरः स्मृतः / ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ एव च

അഞ്ചുവിധ വർഷങ്ങളിൽ ആദ്യം ‘സംവത്സരം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഋതുക്കളിൽ ശിശിരം; മാസങ്ങളിൽ മാഘം പ്രധാനമാണ്.

Verse 142

पक्षाणां शुक्लपक्षश्च तिथीनां प्रतिपत्तथा / अहोरात्रविभागानामहश्चापि प्रकीर्तितम्

പക്ഷങ്ങളിൽ ശുക്ലപക്ഷം, തിഥികളിൽ പ്രതിപദ്, അഹോരാത്രവിഭാഗങ്ങളിൽ ‘അഹഃ’ (പകൽ) എന്നും പ്രസിദ്ധമായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 143

मुहूर्त्तानां तथैवादिर्मुहूर्त्तो रुद्रदैवतः / क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः

മുഹൂർത്തങ്ങളിൽ ആദിമുഹൂർത്തം രുദ്രദൈവതത്തിൻ്റേതാണ്; ക്ഷണവും നിമേഷാദിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു—ഹേ കാലവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, ഇതുതന്നെ കാലം.

Verse 144

श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम् / भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्त्तते

ധനിഷ്ഠയിൽ ആരംഭിച്ച് ശ്രവണാന്തം വരെ ഉള്ള യുഗം അഞ്ചുവർഷത്തേതെന്ന് പറയുന്നു; സൂര്യന്റെ ഗതിവിശേഷപ്രകാരം അത് ചക്രംപോലെ പരിവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 145

दिवाकरः स्मृतस्तस्मात्कालस्तद्विद्भिरीश्वरः / चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्त्तकनिवर्त्तकः

അതുകൊണ്ട് ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) തന്നെയാണ് കാലം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്; കാലവിദർ അവനെ ഈശ്വരൻ എന്നു പറയുന്നു; അവൻ ചതുര്വിധ ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രവർത്തകനും നിവർത്തകനുമാണ്।

Verse 146

तस्यापि भगवान्रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्त्तकः / इत्येष ज्योतिषामेव संनिवेशोर्ऽथनिश्चयात्

അതിന്നും പ്രവർത്തകൻ സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ തന്നെയാണ് ദേവൻ; അർത്ഥനിശ്ചയപ്രകാരം ഇതുതന്നെ ജ്യോതിഷങ്ങളുടെ സംനിവേശം (ക്രമീകരണം) ആകുന്നു।

Verse 147

लोकसंव्यवहारार्थ मीश्वरेण विनिर्मितः / उत्तराश्रवणेनासौ संक्षिप्तश्च ध्रुवे तथा

ലോകസംവ്യവഹാരാർത്ഥം അത് പരമേശ്വരൻ നിർമ്മിച്ചതാണ്; ഉത്തരാശ്രവണത്താൽ അത് ധ്രുവസ്ഥാനത്തും സംക്ഷിപ്തമായി സ്ഥാപിതമായി.

Verse 148

सर्वतस्तेषु विस्तीर्णो वृत्ताकार इव स्थितः / बुद्धिबूर्वं भागवता कल्पदौ संप्रवर्त्तितः

അത് എല്ലാടത്തും അവയിൽ വ്യാപിച്ചു വൃത്താകാരമെന്നപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; കല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ ഭഗവാൻ ബുദ്ധിപൂർവ്വം അതിനെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.

Verse 149

साश्रयः सो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिषात्मकः / वैश्वरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः

അത് ആശ്രയമുള്ളതും അഭിമാനമുള്ളതും, സർവ്വത്തിന്റെയും ജ്യോതിരാത്മക സ്വരൂപവുമാണ്; ഇത് വൈശ്വരൂപ-പ്രധാനത്തിന്റെ അത്ഭുതപരിണാമം.

Verse 150

नैतच्छक्यं प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित् / गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां सांसचक्षुषा

ഇത് യഥാർത്ഥമായി ആരാലും എണ്ണിപ്പറയാൻ കഴിയില്ല; മനുഷ്യൻ തന്റെ ലൗകിക ദൃഷ്ടിയാൽ ജ്യോതിസ്സുകളുടെ ഗതാഗതം അളക്കാൻ അശക്തനാണ്.

Verse 151

आगमादनुमा नाच्च प्रत्यक्षदुपपत्तितः / परिक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता

ആഗമം, അനുമാനം, പ്രത്യക്ഷത്തിന്റെ ഉപപത്തി—ഇവയാൽ ബുദ്ധിയോടെ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ച്, വിപശ്ചിതൻ ശ്രദ്ധ ധരിക്കണം.

Verse 152

चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं बुद्धिवित्तमाः / पञ्चैते हेतवो विप्रा ज्योतिर्गणविवेचने

കണ്ണ്, ശാസ്ത്രം, ജലം, ലേഖനം, ഗണിതം, ബുദ്ധിവൈഭവം—ഇവ അഞ്ചും, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ജ്യോതിര്‍ഗണ വിവേചനത്തിലെ ഹേതുക്കളാണ്।