Shloka 90
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
बुधो मनोहरश्चैव त्विषिपुत्रस्तु स स्मृतः / शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः
Transliteration
budho manoharaścaiva tviṣiputrastu sa smṛtaḥ / śanaiścaro virūpastu saṃjñāputro vivasvataḥ
Translation
ബുധൻ മനോഹരൻ; അവൻ ത്വിഷിയുടെ പുത്രനായി സ്മൃതമാണ്. ശനൈശ്ചരൻ ‘വിരൂപൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; അവൻ വിവസ്വാന്റെ സംജ്ഞാപുത്രൻ.
Word by Word
budhaḥBudha (Mercury)
budhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
manoharaḥcharming
manoharaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmanohara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; विशेषण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (indeed)
tviṣi-putraḥson of Tviṣi
tviṣi-putraḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Roottviṣi (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘son of Tviṣi’)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
smṛtaḥis said/remembered
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया; passive predication)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ + क्त)
FormPPP; पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—‘is said’
śanaiḥ-caraḥŚanaiścara (Saturn; slow-mover)
śanaiḥ-caraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśanaiḥ (अव्यय) + cara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः (‘one who moves slowly’)
virūpaḥof strange form
virūpaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvirūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; विशेषण
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle)
saṃjñā-putraḥson of Saṃjñā
saṃjñā-putraḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootsaṃjñā (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘son of Saṃjñā’)
vivasvataḥof Vivasvān
vivasvataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootvivasvat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी (6th), एकवचन