Shloka 11
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
यश्चासौ तपते सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः / वैद्युतो ऽब्जस्तु विज्ञेयस्तेषां वक्ष्ये ऽथ लक्षमम्
Transliteration
yaścāsau tapate sūrye śuciragnistu sa smṛtaḥ / vaidyuto 'bjastu vijñeyasteṣāṃ vakṣye 'tha lakṣamam
Translation
സൂര്യനിൽ തപിക്കുന്നതു ‘ശുചി-അഗ്നി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; വൈദ്യുതസ്വരൂപമായി ജലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതും അറിയേണ്ടതാണ്—ഇനി അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയും.
Word by Word
yaḥwhich/who
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.); सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
asauthat (one)
asau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.); दूरवाचक सर्वनाम
tapateshines/burns
tapate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√tap (तप् धातु)
Formलट् लकार (Present), प्रथम पुरुष (3rd), एकवचन (sg.); आत्मनेपद
sūryein the sun
sūrye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (sg.)
śuciḥpure/bright
śuciḥ:
Pratipādya/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.); विशेषणम् ‘agniḥ’
agniḥfire
agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
saḥthat
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.)
smṛtaḥis considered/known
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त/प्रातिपदिक; √smṛ ‘to remember’ से PPP)
Formभूतकृदन्त (PPP) प्रथमा विभक्ति (Nom./1st), पुंलिङ्ग (m.), एकवचन (sg.); विधेयार्थे (predicative): ‘is considered/known’
vaidyutaḥlightning (fire)
vaidyutaḥ:
Pratipādya/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootvaidyuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.); ‘electrical/lightning-born’
abjaḥwater-born (fire)
abjaḥ:
Pratipādya/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootabja (प्रातिपदिक; ap ‘water’ + ja ‘born’)
Formतत्पुरुष/उपपद समास (Tatpurusha): ‘अप्सु जातः’ (water-born); पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
vijñeyaḥshould be understood/known
vijñeyaḥ:
Pratipādya/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootvi-jñeya (कृदन्त/प्रातिपदिक; √jñā ‘to know’ से तव्यत्/gerundive)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be known’); पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (sg.)
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (m./n.), षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (pl.)
vakṣyeI will state
vakṣye:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलृट् लकार (Simple Future), उत्तम पुरुष (1st), एकवचन (sg.); परस्मैपद
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
lakṣaṇamcharacteristic/mark
lakṣaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (sg.)