Shloka 58
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
कालादृते न निगमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः / ऋतूनामविभागाच्च पुष्पमूलफलं कुतः
Transliteration
kālādṛte na nigamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ / ṛtūnāmavibhāgācca puṣpamūlaphalaṃ kutaḥ
Translation
കാലമില്ലാതെ നിഗമവിധിയും ഇല്ല, ദീക്ഷയും ഇല്ല, ദിനചര്യാക്രമവും ഇല്ല; ഋതുവിഭാഗമില്ലെങ്കിൽ പൂവ്, വേര്, ഫലം എവിടെ നിന്ന്?
Word by Word
कालात्from time
कालात्:
Apadana (अपादान/source)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
ऋतेwithout
ऋते:
Sambandha (सम्बन्ध/without)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formविना-अर्थक-अव्यय (without)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
निगमःVeda/scripture
निगमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नnor
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
दीक्षाinitiation
दीक्षा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नnor
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय; ‘न+आह्निकक्रमः’ इत्यत्र
आह्निकक्रमःdaily ritual routine
आह्निकक्रमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआह्निक-क्रम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आह्निकस्य क्रमः = daily routine order)
ऋतूनाम्of the seasons
ऋतूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
अविभागात्from lack of division
अविभागात्:
Hetu (हेतु/cause)
TypeNoun
Rootअ-विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक-प्रातिपदिक (non-division)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
पुष्पमूलफलम्flowers, roots, and fruits (as a collective)
पुष्पमूलफलम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुष्प-मूल-फल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (पुष्पं च मूलं च फलं च) समाहारार्थे एकवचन
कुतःhow/whence
कुतः:
Sambandha (सम्बन्ध/interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (from where/how possible?)