Shloka 19
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
परस्परानुप्रवेशादाप्यायेते परस्परम् / उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा ह्यग्निश्च दक्षिणे
Transliteration
parasparānupraveśādāpyāyete parasparam / uttare caiva bhūmyarddhe tathā hyagniśca dakṣiṇe
Translation
പരസ്പരാനുപ്രവേശം മൂലം അവ പരസ്പരം പോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയുടെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ (ഒന്ന്) എന്നും, ദക്ഷിണത്തിൽ അഗ്നിയും അങ്ങനെ തന്നെയുമുണ്ട്.
Word by Word
परस्परmutually
परस्पर:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; द्वितीया-एकवचन रूपेण क्रियाविशेषणवत् (mutually)
अनुप्रवेशात्from mutual entering
अनुप्रवेशात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootअनु-प्र-विश् (धातु) + घञ् (प्रत्यय) → अनुप्रवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/अपादान), एकवचन; क्रियानाम (action-noun)
आप्यायेतेthe two grow/increase
आप्यायेते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√प्या/प्याय् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, द्विवचन, आत्मनेपद
परस्परम्mutually
परस्परम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग; क्रियाविशेषण (adverb: mutually)
उत्तरेin the north
उत्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दिशावाचक विशेषण
चand
च:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (particle: indeed/only)
भूमिof the earth
भूमि:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (सम्बन्ध)
अर्द्धेin the half/portion
अर्द्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थ (adverb: likewise)
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक निपात (for/indeed)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दिशावाचक