Shloka 25
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
नादेयीश्चैव सामुद्रीः कौप्याश्चैव समन्ततः / स्थावरा जङ्गमाश्चैव याश्च कुल्यादिका अपः
Transliteration
nādeyīścaiva sāmudrīḥ kaupyāścaiva samantataḥ / sthāvarā jaṅgamāścaiva yāśca kulyādikā apaḥ
Translation
നദിജലങ്ങളും സമുദ്രജലങ്ങളും ചുറ്റുമുള്ള കിണർജലങ്ങളും; സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളിൽ ഉള്ളതും, കുല്യാദി ചാലുകളിലെ ജലവും—ഇവയൊക്കെയും।
Word by Word
नादेयীःriver-born (waters)
नादेयীः:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनादेय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; adjective qualifying अपः
चand
च:
सम्बन्धसूचकः (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
एवindeed/also
एव:
सम्बन्धसूचकः (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)
सामुद्रीःoceanic (waters)
सामुद्रीः:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसामुद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; adjective qualifying अपः
कौप्याःwell/pond waters
कौप्याः:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकौप्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; adjective qualifying अपः (meaning: from wells/ponds; regional)
चand
च:
सम्बन्धसूचकः (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; conjunction
एवindeed/also
एव:
सम्बन्धसूचकः (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; emphatic particle
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
क्रियाविशेषणम् (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; adverb of place
स्थावराःstationary (waters)
स्थावराः:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; adjective qualifying अपः (waters in immobile sources)
जङ्गमाःmoving (waters)
जङ्गमाः:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजङ्गम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; adjective qualifying अपः (moving waters)
चand
च:
सम्बन्धसूचकः (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; conjunction
एवindeed/also
एव:
सम्बन्धसूचकः (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; emphatic particle
याःwhich
याः:
विशेषणम् (Qualifier/relative/विशेषण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; relative pronoun agreeing with अपः
चand
च:
सम्बन्धसूचकः (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; conjunction
कुल्या-आदिकाःsuch as canals, etc.
कुल्या-आदिकाः:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुल्या (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; तत्पुरुषः (कुल्या आदिः यस्याः/याः) 'beginning with canals' qualifying अपः
अपःwaters
अपः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (वेदिक-रूपम्); Accusative plural (object understood from previous context: 'takes up')