Adhyaya 12

Verse 1

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत

ഇനി ഞാൻ അഗ്നിയെ വിശാലമായും ക്രമാനുസൃതമായും വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ‘അഭിമാനി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രൻ; അവനിൽ നിന്നാണ് സ്വാഹാ ജനിച്ചത്।

Verse 2

पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः / निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

അഗ്നിക്ക് പാവക, പവമാന, ശുചി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് നാമങ്ങൾ സ്മൃതമാണ്. മഥനത്തിൽ നിന്നുള്ളത് ‘പവമാന’യും, മിന്നലിൽ നിന്നുള്ളത് ‘പാവക’യുമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 3

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्तु ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानस्तु शुचिः सौरस्तु यः स्मृतः

‘ശുചി’യെ സൗരൻ (സൂര്യസംബന്ധി) എന്നു അറിയണം; ആ മൂന്നുപേരും സ്വാഹയുടെ പുത്രന്മാർ. മഥനത്തിൽ നിന്നുള്ളത് ‘പവമാന’; ‘ശുചി’ എന്നു സ്മൃതനായവൻ സൗരനാണ്।

Verse 4

अब्योनिर्वैद्युतश्चैव तेषां स्थानानि तानि वै / पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते

അബ്യോനി, വൈദ്യുത—ഇവയാണ് അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ; പവമാനന്റെ പുത്രൻ ‘കവ്യവാഹനൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 5

पावकिः सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः / देवानां हव्यवाहो ऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः

പാവകി, സഹ-രക്ഷസ്, ഹവ്യവാഹൻ—ഇവർ ശുചിയുടെ പുത്രന്മാർ. ദേവന്മാർക്കു അഗ്നി ‘ഹവ്യവാഹൻ’; പിതൃകൾക്കു ‘കവ്യവാഹനൻ’.

Verse 6

सह रक्षो ऽसुराणां तु त्रयाणां तु त्रयो ऽग्नयः / एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्न वैव तु

രക്ഷസുകളും അസുരങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന ആ മൂന്നർക്കും മൂന്ന് അഗ്നികൾ ഉണ്ട്; ഇവരുടെ പുത്ര-പൗത്രങ്ങൾ ചേർന്ന് തീർച്ചയായും നാല്പത് ആകുന്നു.

Verse 7

वक्ष्यामि नामभिस्तेषां प्रविभागं पृथक्पृथक् / विश्रुप्तो लौकिको ऽग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവരുടെ വിഭജനം പേരുകളോടെ വേർതിരിച്ച് പറയും. ‘വിശ്രുപ്തൻ’ എന്ന ലൗകിക അഗ്നി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യ പുത്രനാണ്.

Verse 8

ब्रह्मो दत्ताग्निस त्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः / वैश्वानरः सुतस्तस्य वहन् हव्यं समाः शतम्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ ദത്താഗ്നി ‘ഭരതൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. അവന്റെ പുത്രൻ വൈശ്വാനരൻ നൂറു വർഷം ഹവ്യം വഹിച്ചു.

Verse 9

संभृतो ऽथर्वणा पूर्वमेधितिः पुष्करोदधौ / सोथर्वा लौकिको ऽग्निस्तु दर्पहाथर्वणः स्मृतः

അഥർവണ ഋഷി പൂർവമേധിതി പുഷ്കരോദധൗവിൽ അഗ്നിയെ സംഭരിച്ചു. ആ അഥർവൻ തന്നെയാണ് ലൗകിക അഗ്നി; ‘ദർപഹാ’ അഥർവണൻ എന്നു സ്മൃതം.

Verse 10

अथर्वा तु भृगुर्जज्ञे ह्यग्निराथर्वणः स्मृतः / तस्मात्स लौकिको ऽग्निस्तु दध्यङ्ङाथर्वणो मतः

അഥർവയിൽ നിന്ന് ഭൃഗു ജനിച്ചു; അവൻ തന്നെയാണ് ‘ആഥർവണ അഗ്നി’ എന്നു സ്മൃതൻ. അതുകൊണ്ട് ആ ലൗകിക അഗ്നി ‘ദധ്യങ്’ ആഥർവണൻ എന്നു മതി.

Verse 11

आथर्वः पवमानस्तु निर्मथ्यः कविभिः स्मृतः / स ज्ञेयो गार्हपत्यो ऽग्निस्तस्य पुत्रद्वयं स्मृतम्

ആഥർവ പവമാനനെ കവികൾ ‘നിർമഥ്യ’—മഥനജന്യൻ—എന്നു സ്മരിച്ചു. അവൻ തന്നെയാണ് ഗാർഹപത്യ അഗ്നി; അവന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ സ്മൃതം.

Verse 12

शंस्यस्त्वाह वनीयो ऽग्नेः स्मृतो यो हव्यवाहनः / द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुको ऽग्निर्यः प्रणीयते

ശംസ്യൻ അഗ്നിയുടെ ‘വനീയ’ രൂപമായി സ്മൃതൻ; അവൻ ഹവ്യവാഹനൻ. രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ ‘ശുക’ അഗ്നി എന്നു പ്രോക്തൻ; യജ്ഞത്തിൽ അവനെ പ്രണീതനായി കൊണ്ടുവരുന്നു.

Verse 13

तथा सव्यापसव्यौ च शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ / शंस्यस्तु षोडश नदीश्चकमे हव्यवाहनः

അതുപോലെ ശംസ്യ അഗ്നിക്ക് ‘സവ്യ’യും ‘അപസവ്യ’യും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉണ്ട്. ഹവ്യവാഹനനായ ശംസ്യൻ പതിനാറു നദികളെ വരിച്ചു.

Verse 14

यो सावाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः / कावेरीं कृष्णवेणां च नर्मदां यमुनां तथा

ദ്വിജന്മാർ ‘ആഹവനീയ അഗ്നി’യുടെ അധിഷ്ഠാതാ (അഭിമാനി) ദേവനെന്ന് സ്മരിക്കുന്നവൻ, കാവേരി, കൃഷ്ണവേണ, നർമദ, യമുന എന്നീ നദികളിലും വസിക്കുന്നു.

Verse 15

गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम् / विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रूं सरयूं तथा

അതുപോലെ ഗോദാവരി, വിതസ്താ, ചന്ദ്രഭാഗാ, ഇരാവതി, വിപാശാ, കൗശികി, ശതദ്രൂ, സരയൂ എന്നീ നദികളിലും അവൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 16

सीतां सरस्वतीं चैव ह्रादिनीं पावनीन्तथा / तासु षोडशधामानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्

സീതാ, സരസ്വതി, ഹ്രാദിനി, പാവനി എന്നീ നദികളിലും, പതിനാറു ധാമങ്ങളെ ഓരോന്നായി വേർതിരിച്ച് വിഭജിച്ചു സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 17

आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः / कृत्तिकाचारिणी धिष्णी जज्ञिरे ताश्च धिष्णयः

പിന്നീട് അവൻ ആ ധിഷ്ണികളിൽ തന്റെ ആത്മസ്വരൂപം സ്ഥാപിച്ചു; അവിടെയേ അവൻ പ്രത്യക്ഷനായി. കൃത്തികാചാരിണി ധിഷ്ണിയിൽ നിന്നാണ് ആ ധിഷ്ണികൾ ജനിച്ചത്.

Verse 18

धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद् धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः / इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेवं विजज्ञिरे

ധിഷ്ണികളിൽ തന്നെയാണ് അവർ ജനിച്ചതിനാൽ ‘ധിഷ്ണയ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരായി; ഇങ്ങനെ ഈ നദീപുത്രർ ധിഷ്ണികളിൽ തന്നെയായി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 19

तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ये ऽग्नयः / ताञ्शृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान्यथातथम्

അവരിൽ സഞ്ചരിക്കേണ്ടതും ഉപാസിക്കേണ്ടതുമായ അഗ്നികളെ, സംക്ഷേപമായി യഥാതഥമായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നതായി കേൾക്കുവിൻ।

Verse 20

विभुः प्रवाहणो ग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णयो ऽपरे / विधीयन्ते यथास्थानं सूत्याहे सवने क्रमात्

വിഭു, പ്രവാഹണ, ഗ്നീധ്രൻ എന്നിവയും അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മറ്റു ധിഷ്ണ്യങ്ങളും—സൂത്യാഹ സവനത്തിൽ ക്രമമായി യഥാസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 21

अनुद्देश्य निवास्यानामग्नीनां शृणुत क्रमम् / सम्राडग्नि कृशानुर्यो द्वितीयोंऽतरवेदिकः

ഇപ്പോൾ അനുദ്ദേശ്യ-നിവാസ്യ അഗ്നികളുടെ ക്രമം കേൾക്കുവിൻ—സമ്രാഡഗ്നി ‘കൃശാനു’; രണ്ടാമത്തേത് ‘അന്തരവേദിക’ അഗ്നി.

Verse 22

सम्राडग्नमुखानष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् / परिषत्पवमानस्तु द्वितीय सो ऽनुदिश्यते

സമ്രാഡഗ്നിയുടെ മുഖത്ത് എട്ട് അഗ്നികൾ ആ ദ്വിജന്മാരെ ഉപസ്ഥാനം ചെയ്ത് സേവിക്കുന്നു; ‘പരിഷത്‌പവമാന’ രണ്ടാമത്തെ അനുദിശ്യയായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 23

प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते

‘പ്രതൽകാന്യ’ എന്ന ‘നഭോ’ ഈ ചത്വരത്തിൽ സ്ഥാപിതമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് ‘ഹവ്യ’ എന്ന അസംമൃഷ്ട അഗ്നി ശാമിത്ര അഗ്നിയിൽ സ്ഥാപിതമെന്നു വിചാരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 24

ऋतुधामा च सुज्योतिरौदुंबर्यः प्रकीर्त्यते / विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते

അവനെ ‘ഋതുധാമാ’ എന്നും ‘സുജ്യോതി-ഔദുംബര്യ’ എന്നും പ്രഖ്യാതനാക്കുന്നു. ‘വിശ്വവ്യചാ’ എന്ന സമുദ്രസ്വരൂപ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा ब्रह्मस्थाने स उच्यते / अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः

ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ അവനെ ‘ബ്രഹ്മജ്യോതി’ എന്നും ‘വസുർധാമാ’ എന്നും പറയുന്നു. ചതുരത്തിന്റെ പാദങ്ങളോടടുത്ത് നിലകൊള്ളുന്നവൻ ‘ശാലാസുഖീയക’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 26

अनुहेश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो सो ऽग्रिर्गृहपतिः स्मृतः / शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः

‘അനുഹേശ്യ’യും ‘അഹിർബുധ്ന്യ’യും—ഈ അഗ്നിയെ ‘ഗൃഹപതി’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. ‘ശംസ്യ’യുടെ ഈ പുത്രന്മാർ എല്ലാവരും ദ്വിജന്മാർ ഉപാസ്യരെന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 27

ततो विहरणीयांश्च वक्ष्याम्यष्टौ च तत्सुतान् / विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे

അതിനുശേഷം ഞാൻ ‘വിഹരണീയ’നെയും അവന്റെ എട്ട് പുത്രന്മാരെയും വിവരിക്കും. അവരിൽ ‘വിഭു’, ‘പ്രവാഹണ’, ‘അഗ്നീധ്ര’ എന്നിവരാണ്; മറ്റുള്ളവരും അവരുടെ ധിഷ്ണ്യങ്ങൾ (ആസനങ്ങൾ/സ്ഥാനങ്ങൾ) ആകുന്നു.

Verse 28

विधीयन्ते यथास्थानं सौत्ये ऽह्नि सवने क्रमात् / होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः

സൗത്യദിനത്തിൽ സവനക്രമപ്രകാരം അവർ യഥാസ്ഥാനത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഹോത്രീയ അഗ്നി എന്നു പറയുന്നത് ‘വഹ്നി’—ഹവ്യവാഹനൻ തന്നെയെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 29

प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते

ഇവിടെ രണ്ടാം അഗ്നി ‘പ്രചേതാഃ’ എന്ന നാമത്താലും ‘പ്രശാന്തൻ’ എന്നായും പ്രസിദ്ധൻ. തുടർന്ന് ‘വൈശ്വദേവ’ അഗ്നിയെ ‘ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസി’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 30

उशिगग्निः कविर्यस्तु पोतो ऽग्निः स विभाव्यते / आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते

‘ഉശിഗ്’ അഗ്നി ‘കവി’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; ‘പോത’ എന്ന അഗ്നിയും സ്മരണീയൻ. ‘ആവാരി’യും ‘ആഭാരി’യും ആയ അഗ്നി ‘വൈഷ്ഠീയ’ എന്നും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 31

अवस्फूर्जो विवस्वांस्तु आस्थांश्चैव स उच्यते / अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते

‘അവസ്ഫൂർജ’ അഗ്നിയെ ‘വിവസ്വാൻ’ എന്നും ‘ആസ്ഥാംശ്ച’ എന്നും പറയുന്നു. എട്ടാമത്തെ അഗ്നി ‘സുധ്യുഃ’ എന്ന നാമത്താലും ‘യോമാർജാലീയ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 32

धिष्ण्यावाहरणा ह्येते सौत्येह्नीज्यन्त वै द्विजैः / अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते

ഈ ‘ധിഷ്ണ്യാവാഹരണ’ അഗ്നികൾ സൗത്യദിനത്തിൽ ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നു. അവൻ ‘അപാം യോനി’ എന്നു സ്മൃതനും ‘അപ്സുനാമാ’ എന്നും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 33

ततो यः पावको नाम्ना अब्जो यो गर्भ उच्यते / अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते

തുടർന്ന് ‘പാവക’ എന്ന അഗ്നി ‘അബ്ജ-ഗർഭ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ ‘അവഭൃഥ’ കർമത്തിൽ ജ്ഞേയൻ; വരുണനോടൊപ്പം അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 34

त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः

അപ്രതീക്ഷിതമായി അവന്റെ പുത്രൻ ആ അഗ്നിയാണ്; അത് മനുഷ്യരുടെ ജഠരത്തിൽ വസിച്ച് ആഹാരം പചിപ്പിക്കുന്നു. ആ ജാഠരാഗ്നിയെ ‘മൃത്യുമാൻ’ എന്നു പറയുന്നു; ‘വിദ്വാൻ-അഗ്നി’ അവന്റെ പുത്രനെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 35

परस्परोत्थितः सो ऽग्निर्भूतानीह विनिर्दहेत् / पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः

പരസ്പരത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ അഗ്നി ഇവിടെ സകല ഭൂതങ്ങളെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ക്രോധമയനായ അഗ്നിയുടെ പുത്രൻ ‘സംവർത്തകൻ’ അതിഘോരൻ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 36

पिबन्नवः स वसति समुद्रे वडवामुखः / समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते

ആ വഡവാമുഖ അഗ്നി സമുദ്രത്തിൽ വസിച്ച് ജലം കുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. സമുദ്രവാസിയുടെ പുത്രൻ ‘സാഹരക്ഷ’ എന്നു വിചാരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 37

सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणां दहते नृणाम् / क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्

സാഹരക്ഷയുടെ പുത്രൻ ‘ക്ഷാമ’ മനുഷ്യരുടെ വീടുകൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ ‘ക്രവ്യാദ-അഗ്നി’; അത് മരിച്ച പുരുഷന്മാരുടെ മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 38

इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा एव प्रकीर्त्तिताः / ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः

ഇങ്ങനെ പാവക അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാർ ഇവരെന്നു പ്രഖ്യാതമായി. അതിനുശേഷം സൂര്യബന്ധിയായ ‘ശുചി’ ഉണ്ട്; ഗന്ധർവർ അവനെ ‘ആയു’ എന്നു വിളിച്ചു ആഹ്വാനിച്ചു.

Verse 39

मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते

അരണ്യത്തിൽ മഥനം ചെയ്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന അഗ്നിയേ അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. വിധിപൂർവം മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്ന ആ ഭഗവാൻ ‘ആയു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 40

आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः

ആയുവിന്റെ പുത്രൻ മഹിഷൻ; അവന്റെ പുത്രന് ‘സഹസ’ എന്ന നാമം. പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠാതൃ-അഭിമാനിയായ ആ അഗ്നി ‘സഹസ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 41

पुत्रश्च सहसस्याग्नेरद्भुतः स महायशाः / विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः

‘സഹസ’ എന്ന അഗ്നിയുടെ പുത്രൻ ‘അദ്ഭുതൻ’—അവൻ മഹായശസ്സുള്ളവൻ. ‘അദ്ഭുത’നുമുണ്ട് പുത്രൻ ‘വിവിധി’; അവൻ അഗ്നിയുടെ മഹത്തായ പുത്രനെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 42

प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हुतं भुङ्क्ते हविः सदा / विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे

പ്രായശ്ചിത്തകർമ്മങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠാതൃ-അഭിമാനിയായി, അർപ്പിച്ച ഹവിസ് അവൻ എപ്പോഴും ഭുജിക്കുന്നു. ‘വിവിധി’യുടെ പുത്രൻ ‘അർക്ക’; ആ അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാർ ഇവരാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 43

अनीकवान् वाजसृक् च रक्षोहा चष्टिकृत्तथा / सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्

അനീകവാൻ, വാജസൃക്, രക്ഷോഹാ, ചഷ്ടികൃത; കൂടാതെ സുരഭി, വസുര്‍, അന്നാദ—ഇവരിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നവൻ ‘രുക്മരാട്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 44

शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयश्च चतुर्द्दश / इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै

ശുചി അഗ്നിയുടെ ഈ പ്രജയാണ് പതിനാലു വഹ്നികൾ; ഇവയെ അഗ്നികളെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു, യാഗങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കുന്നു।

Verse 45

आदिसर्गे व्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः / स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः

ആദിസൃഷ്ടിയിൽ അവർ യാമന്മാരോടും ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോടും കൂടെ കാലം കഴിച്ചു; സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിന് മുമ്പ് ആ അഗ്നികൾ തത്തത്ത സ്ഥാനാഭിമാനികളായിരുന്നു।

Verse 46

एते विहरणीयेषु चेतनाचेतनेषु वै / स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः

ചേതനവും അചേതനവും, ചരവും അചരവും ആയ സകല വിഹരണീയ സ്ഥലങ്ങളിലും ഇവർ ഉണ്ടായിരുന്നു; മുമ്പ് ഈ ഹവ്യവാഹന അഗ്നികൾ ലോകത്തിൽ തത്തത്ത സ്ഥാനാഭിമാനികളായിരുന്നു।

Verse 47

काम्यनै मित्तिका यज्ञेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः / पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह

കാമ്യവും നൈമിത്തികവും ആയ യാഗങ്ങളിൽ ഇവർ തത്തത്ത കർമങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; മുൻ മന്വന്തരത്തിൽ അവർ ശുദ്ധ യാഗങ്ങളോടൊപ്പം കടന്നുപോയി।

Verse 48

देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्यान्तरे मनोः / इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह

പ്രഥമ മനുവിന്റെ അന്തരത്തിൽ പുണ്യ മഹാത്മ ദേവന്മാർ മുഖേന—ഈ സ്ഥാനങ്ങളും സ്ഥാനികളുമെല്ലാം—ഇങ്ങനെ ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 49

तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्विह / सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्

ഇവരാൽ തന്നെയാണ് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ജാതവേദസുകൾ (അഗ്നികൾ) എന്നവയുടെ ലക്ഷണം എണ്ണിപ്പറഞ്ഞത്।

Verse 50

सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ब्रह्मभृतस्तथा / प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः

ഇവരെല്ലാം തപസ്വികളാണ്, ബ്രഹ്മം ധരിക്കുന്നവരുമാണ്; ഇവരെല്ലാം പ്രജകളുടെ അധിപതികളും തേജസ്സുള്ളവരുമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 51

स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यं तेषु सप्तसु / मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः

സ്വാരോചിഷ മുതലായ ആ ഏഴ് മന്വന്തരങ്ങളിൽ, നാമം-രൂപം-പ്രയോജനം എന്നിവ പ്രകാരം അവരെ ‘സാവർണ്യർ’ എന്നു അറിയണം।

Verse 52

वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च यामैदेवैः सहाग्नयः / अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः

വർത്തമാന യാമദേവന്മാരോടൊപ്പം ഈ അഗ്നികൾ ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; വരാനിരിക്കുന്ന സുരന്മാരോടൊപ്പം വരാനിരിക്കുന്ന അഗ്നികൾ പ്രവർത്തിക്കും।

Verse 53

इत्येष निचयो ऽग्नीनामनुक्रान्तो यथाक्रमम् / विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः

ഇങ്ങനെ അഗ്നികളുടെ ഈ സമുച്ചയം ക്രമമായി വിവരിച്ചു; ഇനി പിതൃകളെക്കുറിച്ചും വിപുലമായി, അനുക്രമമായി വീണ്ടും പറയപ്പെടും।