Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)

प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते

praśānto 'gniḥ pracetāstu dvitīyaścātra nāmakaḥ / tato 'gnirvaiśvadevastu brāhmaṇācchaṃsirucyate

ഇവിടെ രണ്ടാം അഗ്നി ‘പ്രചേതാഃ’ എന്ന നാമത്താലും ‘പ്രശാന്തൻ’ എന്നായും പ്രസിദ്ധൻ. തുടർന്ന് ‘വൈശ്വദേവ’ അഗ്നിയെ ‘ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസി’ എന്നു പറയുന്നു.

praśāntaḥcalmed, pacified
praśāntaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of agniḥ
TypeAdjective
Rootpraśānta (कृदन्त; √śam उपशमे)
FormPuṃliṅga (masc.), Prathamā vibhakti (nom. 1st), Ekavacana (sg.); kta-participle used adjectivally
agniḥAgni (fire-deity)
agniḥ:
Karta (कर्ता) / topic
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana
pracetāḥPracetā (name)
pracetāḥ:
Samānādhikaraṇa (apposition) to agniḥ
TypeNoun
Rootpracetā (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana; proper name
tuindeed/and/but
tu:
Sambandha-bodhaka (connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta (particle), adversative/emphatic
dvitīyaḥthe second
dvitīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of (agniḥ/pracetāḥ) implied
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana; ordinal adjective
caand
ca:
Sambandha-bodhaka
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
atrahere
atra:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (contextual location)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
FormDeśa-avyaya (locative adverb)
nāmakaḥnamed, called
nāmakaḥ:
Viśeṣaṇa / samānādhikaraṇa to subject
TypeAdjective
Rootnāmaka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana; ‘named/called’
tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Sambandha-bodhaka (sequence)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAblative adverb (tatas), sequence marker
agniḥAgni
agniḥ:
Karta (कर्ता) / topic
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana
vaiśvadevaḥVaiśvadeva (belonging to all gods)
vaiśvadevaḥ:
Viśeṣaṇa / samānādhikaraṇa to agniḥ
TypeAdjective
Rootvaiśvadeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana; epithet
tuindeed/and
tu:
Sambandha-bodhaka
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta (particle)
brāhmaṇātfrom a brāhmaṇa
brāhmaṇāt:
Apādāna (अपादान) (source: ‘from/by a brāhmaṇa’)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Pañcamī vibhakti (abl. 5th), Ekavacana
śaṃsiḥthe reciter/praiser (Śaṃsi)
śaṃsiḥ:
Pratipādya-nāma (predicate/appellation) with ucyate
TypeNoun
Rootśaṃsin (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nom.), Ekavacana; agent noun ‘reciter/praiser’
ucyateis called
ucyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLaṭ-lakāra (present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; karmaṇi-prayoga (passive)