Shloka 40
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
Devanagari script
आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः
Transliteration
āyuṣo mahiṣaḥ putraḥ sahaso nāma tatsutaḥ / pākayajñeṣvabhīmānī sognistu sahasaḥ smṛtaḥ
Translation
ആയുവിന്റെ പുത്രൻ മഹിഷൻ; അവന്റെ പുത്രന് ‘സഹസ’ എന്ന നാമം. പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠാതൃ-അഭിമാനിയായ ആ അഗ്നി ‘സഹസ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Word by Word
आयुषःof Āyus
आयुषः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; genitive
महिषःMahiṣa (name)
महिषः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
सम्बन्ध/अभेद (Apposition/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सहसःSahasa (name)
सहसः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; proper name
नामnamed
नाम:
सम्बन्धसूचक (Naming particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (indeclinable used to indicate naming)
तत्-सुतःhis son
तत्-सुतः:
सम्बन्ध/अभेद (Apposition/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative) = 'his son'
पाक-यज्ञेषुin the pāka-sacrifices
पाक-यज्ञेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाक (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; तत्पुरुष (determinative) 'pāka-type sacrifices'; locative plural
अभीमानीpresiding (as the deity)
अभीमानी:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-मानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; 'presiding/identifying oneself with'
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
सहसःof Sahasa
सहसः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसहस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; genitive
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
क्रिया (Predicative verbal/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) used predicatively = 'is said/remembered as'