Shloka 23
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
Devanagari script
प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते
Transliteration
pratalkānyo nabhonāma catvaresau vibhāvyate / havyastato hyasaṃmṛṣṭaḥ śāmitre 'gnau vibhāvyate
Translation
‘പ്രതൽകാന്യ’ എന്ന ‘നഭോ’ ഈ ചത്വരത്തിൽ സ്ഥാപിതമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് ‘ഹവ്യ’ എന്ന അസംമൃഷ്ട അഗ്നി ശാമിത്ര അഗ്നിയിൽ സ്ഥാപിതമെന്നു വിചാരിക്കപ്പെടുന്നു.
Word by Word
प्रतल्कान्यःPratalkānya (name)
प्रतल्कान्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रतल्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम (proper name)
नभो-नामnamed Nabhas
नभो-नाम:
विशेषण (to प्रतल्कान्यः)
TypeAdjective
Rootनभस् (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘whose name is Nabhas’)
चत्वरेin the quadrangle/catvara
चत्वरे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootचत্বর (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
असौthis/that (one)
असौ:
कर्ता (Subject; apposition)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशार्थक (demonstrative)
विभाव्यतेis arranged/assigned
विभाव्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + वि
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
हव्यःHavya (name)
हव्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम
ततःthen/thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/from there’)
हिindeed/for
हि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: emphasis/causal)
असंमृष्टःunsmeared/untouched
असंमृष्टः:
विशेषण (to हव्यः)
TypeAdjective
Rootअ + संमृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मृश्/मृज् ‘to wipe/touch’, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नञ्-समास/उपसर्ग (‘untouched/unsmeared’)
शामित्रेat the Śāmitra (altar/fire)
शामित्रे:
अधिकरण (Location)
TypeAdjective
Rootशामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानवाचक (‘in/at the Śāmitra’)
अग्नौin the fire
अग्नौ:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विभाव्यतेis arranged/assigned
विभाव्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + वि
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive)