Shloka 39
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
Devanagari script
मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते
Transliteration
mathito yastvaraṇyāṃ ca so 'gniragniṃ samindhati / āyurnāmnā tu bhagavānasau yastu praṇīyate
Translation
അരണ്യത്തിൽ മഥനം ചെയ്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന അഗ്നിയേ അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. വിധിപൂർവം മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്ന ആ ഭഗവാൻ ‘ആയു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.
Word by Word
मथितःchurned (out)
मथितः:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमथित (कृदन्त; √मथ् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = past passive participle; 'churned/produced by churning'
यःwho
यः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; relative pronoun
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), contrast/emphasis
अरण्यांin the forest/wilderness
अरण्यां:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सःhe/that one
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अग्निम्fire (as object)
अग्निम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
समिन्धतिkindles/ignites
समिन्धति:
क्रिया (Verb action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√इन्ध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
आयुःĀyus (name/person)
आयुः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; instrumental
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
भगवान्venerable/divine
भगवान्:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गुणवाचक विशेषण
असौthat (person)
असौ:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; deictic pronoun
यःwho
यः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; relative pronoun
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
प्रणीयतेis led/introduced/brought forth
प्रणीयते:
क्रिया (Verb action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√नी (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)