Adhyaya 73

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्तवसमाप्तिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः // ७२// सूत उवाच एवमाराध्य देवेशमीशानं नीललोहितम् / प्रह्वो ऽतिप्रणतस्तस्मै प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘സ്തവസമാപ്തി’ എന്ന പേരിലുള്ള എഴുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ദേവേശനായ ഈശാന നീലലോഹിതനെ ആരാധിച്ച് പ്രഹ്വൻ അത്യന്തം വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 2

काव्यस्य गात्रं संस्पृश्य हस्तेन प्रीतिमान्भवः / निकामं दर्शनं दत्त्वा तत्रैवान्तरधाद्धरः

കാവ്യന്റെ ദേഹത്തെ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിച്ച് അദ്ദേഹം പ്രസന്നനായി; ഇഷ്ടദർശനം നൽകി ഹരി അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 3

ततः सो ऽतर्हिते तास्मिन्देवे सानुचरे तदा / तिष्ठन्तीं प्राजलिर्भूत्वा जयन्तीमिदमब्रवीत्

ആ ദേവൻ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ അന്തർധാനം ചെയ്ത ശേഷം, അവൻ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്ന ജയന്തിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 4

कस्य त्वं सुभगे का वा दुःखिते मयि दुःखिता / सहता तपसा युक्तं किमर्थं मां जिगीष्सि

ഹേ സുന്ദരിയേ! നീ ആരുടേതാണ്, അല്ലെങ്കിൽ നീ ആരാണ്? ഞാൻ ദുഃഖിതനായാൽ നീയും ദുഃഖിതയാകുന്നു. തപസ്സിൽ യുക്തയായി സഹിഷ്ണുതയോടെ നീ എന്തിന് എന്നെ ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 5

अनया सततं भक्त्या प्रश्रयेण दमेन च / स्नेहेन चैव सुश्रोणि प्रीतो ऽस्मि वरवर्णिनि

ഹേ സുഷ്രോണി, ഹേ ശ്രേഷ്ഠവർണിനി! നിന്റെ നിരന്തര ഭക്തി, വിനയം, ദമം (സംയമം) 그리고 സ്നേഹം എന്നിവകൊണ്ട് ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്।

Verse 6

किमिच्छसि वरारोहे कस्ते कामः समृद्ध्यताम् / तं ते संपूरयाम्यद्य यद्यपि स्यात्सुदुर्लभः

ഹേ വരാരോഹേ! നീ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? നിന്റെ ഏത് കാമന പൂർണമാകട്ടെ? അതി ദുർലഭമായാലും, ഇന്ന് ഞാൻ അത് നിറവേറ്റാം।

Verse 7

एवमुक्ताब्रवीदेनं तपसा ज्ञातुमर्हसि / चिकीर्षितं मे ब्रह्मिष्ठ त्वं हि वेत्थ यथातथम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ അവനോട് പറഞ്ഞു—തപസ്സിലൂടെ ഇത് അറിയുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്. ഹേ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാ! ഞാൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് നീ യഥാതഥമായി അറിയുന്നു.

Verse 8

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा / माहेन्द्री त्वं वरारोहे मद्धितार्थमिहागता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അവളെ നോക്കി പറഞ്ഞു—ഹേ വരാരോഹേ! നീ മാഹേന്ദ്രി; എന്റെ ഹിതത്തിനായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 9

मया सह त्वं सुश्रोणि दशवर्षाणि भामिनि / अदृश्यं सर्वभूतैस्तु संप्रयोगमिहेच्छसि

ഹേ സുശ്രോണി, ഹേ ഭാമിനി! നീ എന്നോടൊപ്പം പത്ത് വർഷം—സകല ജീവികൾക്കും അദൃശ്യയായി—ഇവിടെ സംഗമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 10

देवीन्द्रनीलवर्णाभेवरारोहे सुलोचने / इमं वृणीष्व कामं त्वं मत्तो वै वल्गुभाषिणि

ഹേ വരാരോഹേ, ഹേ സുലോചനേ, ദേവേന്ദ്രനീലവർണ്ണസദൃശമായ കാന്തിയുള്ളവളേ! ഹേ മധുരഭാഷിണി! എന്നിൽ നിന്നു ഈ ആഗ്രഹം വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 11

एवं भवतु गच्छावो गृहान्मत्तेभगामिनि / ततः स्वगृहमागम्य जयत्या सहितः प्रभुः

ഹേ മത്തേഭഗാമിനി! ‘അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു നാം വീട്ടിലേക്കു പോകാം. തുടർന്ന് പ്രഭു ജയതിയോടൊപ്പം സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു.

Verse 12

स तया चावसद्देव्या दश वर्षाणि भार्गवः / अदृश्यः सर्वभूतानां मायया संवृतस्तदा

ഭാർഗവൻ ആ ദേവിയോടൊപ്പം പത്ത് വർഷം വസിച്ചു; അപ്പോൾ മായയാൽ മറഞ്ഞ് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനായി।

Verse 13

कृतार्थमामतं ज्ञातवा काव्यं सर्वे दितेः सुताः / अभिजग्सुर्गृहं तस्य मुदितास्तं दिदृक्षवः

കാവ്യൻ ലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് അറിഞ്ഞ് ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ എല്ലാവരും സന്തോഷിച്ചു; അവനെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു।

Verse 14

गता यदा न पश्यन्ति जयत्या संवृतं गुरुम् / लक्षमं तस्य तद् बुद्ध्वा प्रतिजग्मुर्यथागतम्

അവർ ചെന്നപ്പോൾ ജയന്തി മറച്ച ഗുരുവിനെ കാണാനായില്ല; അവൻ ദൃശ്യമല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞ് വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി।

Verse 15

बृहस्पतिस्तु संरुद्धं ज्ञात्वा काव्यं वरेण ह / प्रीत्यर्थे दश वर्षाणि जयन्त्या हितकाम्यया

വരത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ കാവ്യൻ തടയപ്പെട്ടുവെന്ന് ബൃഹസ്പതി അറിഞ്ഞു; ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജയന്തിയുടെ പ്രീതിക്കായി പത്ത് വർഷം (അവിടെ) വസിച്ചു।

Verse 16

बुद्ध्वा तदन्तरं सो ऽथ देवानां मन्त्रचोदितः / काव्यस्य रूपमास्थाय सो ऽसुरान्समभाषत

ആ ഇടവേള അറിഞ്ഞ്, ദേവന്മാരുടെ മന്ത്രപ്രേരണയാൽ അവൻ കാവ്യന്റെ രൂപം ധരിച്ചു അസുരന്മാരോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 17

ततः सो ऽभ्यागतान्दृष्ट्वा बृहस्पतिरुवाच तान् / स्वागतं मम याज्यानां संप्राप्तो ऽस्मि हिताय च

അപ്പോൾ വന്നവരെ കണ്ടു ബൃഹസ്പതി അവരോടു പറഞ്ഞു— എന്റെ യാജ്യന്മാരേ, സ്വാഗതം; നിങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായാണ് ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നത്.

Verse 18

अहं वो ऽध्यापयिष्यामि प्राप्ता विद्या मया हि याः / ततस्ते हृष्टमनसो विद्यार्थमुपपेदिरे

ഞാൻ നേടിയിരിക്കുന്ന വിദ്യകൾ നിങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കും; അപ്പോൾ അവർ സന്തോഷചിത്തത്തോടെ വിദ്യാർത്ഥമായി അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ചു.

Verse 19

पूर्णे काव्यस्तदा तस्मिन्समये दशवार्षिके / समयान्ते देवयाजी सद्यो जातमतिस्तदा

ആ പത്ത് വർഷകാലം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, കാലാവസാനത്തിൽ ദേവയാജിയുടെ ബുദ്ധി ഉടൻ ഉണർന്നു.

Verse 20

बुद्धिं चक्रे ततश्चापि याज्यानां प्रत्यवेक्षणे / शुक्र उवाच देवि गच्छाम्यहं द्रष्टुं तव याज्याञ्छुचिस्मिते

പിന്നീട് യാജ്യന്മാരെ പരിശോധിക്കാനുള്ള ബുദ്ധി ഉണ്ടായി. ശുക്രൻ പറഞ്ഞു— ദേവീ, ശുചിസ്മിതേ, നിന്റെ യാജ്യന്മാരെ കാണാൻ ഞാൻ പോകുന്നു.

Verse 21

विभ्रान्तप्रेक्षिते साध्वि त्रिवर्णायतलोचने / एवमुक्ताब्रवीद्देवी भज भक्तां महाव्रत / एष ब्रह्मन्सतां धर्मो न धर्मं लोपयामि ते

ഹേ സാധ്വീ, അലഞ്ഞുനോക്കുന്ന ദൃഷ്ടിയുള്ളവളേ, ത്രിവർണ്ണ ദീർഘനേത്രയേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാവ്രതാ, ഭക്തരെ സേവിക്ക; ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഇതാണ് സജ്ജനരുടെ ധർമ്മം; നിന്റെ ധർമ്മം ഞാൻ ലോപിപ്പിക്കുകയില്ല.

Verse 22

सूत उवाच ततो गत्वा सुरान्दृष्ट्वा देवाचार्येण धीमता

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം അവൻ ചെന്നു ദേവന്മാരെ കണ്ടു, ബുദ്ധിമാനായ ദേവാചാര്യനോടൊപ്പം ഉണ്ടായി.

Verse 23

वञ्चितान्काव्यरूपेण वचसा पुनरब्रवीत् / काव्यं मामनुजानीध्वमेष ह्याङ्गिरसो मुनिः

കാവ്യരൂപമായ വാക്കുകളാൽ വഞ്ചിതരായവരോട് അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“എന്നെ കാവ്യനായി അംഗീകരിക്കൂ; ഇദ്ദേഹം ആംഗിരസ മുനിയാണ്.”

Verse 24

वञ्चिता बत यूयं वै मयि सक्ते तु दानवाः / श्रुत्वा तथा ब्रुवाणं तं संभ्रान्ता दितिजास्ततः

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദാനവരേ, എന്നിൽ ആസക്തരായതിനാൽ നിങ്ങൾ വഞ്ചിതരായി.” അത് കേട്ട് ദിതിജർ വിറച്ചു കലങ്ങി.

Verse 25

संप्रैक्षन्तावुभौ तत्र स्थिरासीनौ शुचिस्मितौ / संप्रमूढाः स्थिताः सर्वे प्रापद्यन्त न किञ्चन

അവിടെ ആ ഇരുവരും അചഞ്ചലമായി ഇരുന്നു, ശുദ്ധസ്മിതത്തോടെ പരസ്പരം നോക്കി; എല്ലാവരും മയങ്ങി നിന്നു, ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 26

ततस्तेषु प्रमूढेषु काव्यस्तान्पुनरब्रवीत् / आचार्यो यो ह्ययं काव्यो देवायार्यो ऽयमङ्गिराः

അവർ മുഴുവൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലിരിക്കെ കാവ്യൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഇവനാണ് കാവ്യനെന്ന ആചാര്യൻ; ദേവർക്കായി ഇദ്ദേഹം ആര്യനായ അങ്ങിരാ.”

Verse 27

अनुगच्छत मां सर्वे त्यजतैनं बृहस्पतिम् / एवमुक्ते तु ते सर्वे तावुभौ समवेक्ष्य च

“നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നെ അനുഗമിക്കൂ; ഈ ബൃഹസ്പതിയെ ഉപേക്ഷിക്കൂ.” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ഇരുവരെയും സൂക്ഷ്മമായി നോക്കി.

Verse 28

तदासुरा विशेष तु न व्यजानंस्तयोर्द्वयोः / बृहस्पतिरुवाचैनामं भ्रातो ऽयमङ्गिराः

അപ്പോൾ അസുരർ ആ രണ്ടുപേരുടെയും വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—“സഹോദരന്മാരേ, ഇവൻ അങ്കിരാ ആണു.”

Verse 29

काव्यो ऽहं वो गुरुर्दैत्या मद्रूपो ऽयं बृहस्पतिः / संमोहयति रूपेण मामकेनैष वो ऽसुराः

“ഹേ ദൈത്യരേ, ഞാൻ കാവ്യൻ (ശുക്രൻ) നിങ്ങളുടെ ഗുരു; ഈ ബൃഹസ്പതി എന്റെ രൂപം തന്നെയാണ്. ഹേ അസുരരേ, എന്റെ രൂപംകൊണ്ട് നിങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 30

श्रुत्वा तस्य वचस्ते वै संमन्त्र्याथ वचो ऽब्रुवन् / अयं नो दशवर्षाणि सततं शास्ति वै प्रभुः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ആലോചിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഈ പ്രഭുവാണ് പത്തു വർഷമായി നിരന്തരം ഞങ്ങളെ ശാസിച്ചു ഉപദേശിക്കുന്നത്.”

Verse 31

एष वै गुरुरस्माकमन्तरेप्सुरयं द्विजाः / ततस्तेदानवाः सर्वे प्रणिपत्याभिवाद्य च

“ഇവനാണ് നമ്മുടെ ഗുരു; ഈ ദ്വിജൻ അകത്തു കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” പിന്നെ ആ ദാനവർ എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ചു അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.

Verse 32

वचनं जगृहुस्तस्य विद्याभ्यासेन मोहिताः / ऊचुस्तमसुराः सर्वे क्रुद्धाः संरक्तलोचनाः

വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ മോഹിതരായി അവർ അവന്റെ വചനം സ്വീകരിച്ചു. അപ്പോൾ ക്രോധത്തോടെ രക്തനേത്രരായ എല്ലാ അസുരരും അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 33

अयं गुरुर्हितो ऽस्माकं गच्छ त्वं नासि नो गुरुः / भार्गवो ऽगिरसो वायं भवत्वेषैव नो गुरुः

ഈ ഗുരു ഞങ്ങളുടെ ഹിതചിന്തകനാണ്; നീ പോകുക, നീ ഞങ്ങളുടെ ഗുരുവല്ല. ഈ ഭാർഗവൻ, അങ്കിരസവംശജൻ, ഇവനേ ഞങ്ങളുടെ ഗുരുവാകട്ടെ.

Verse 34

स्थिता वयं निदेशे ऽस्य गच्छ त्वं साधु मा चिरम् / एवमुक्त्वा सुराः सर्वे प्रापद्यन्त बृहस्पतिम्

ഞങ്ങൾ അവന്റെ നിർദേശത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; നീ നന്നായി പോകുക, വൈകിക്കരുത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവന്മാരും ബൃഹസ്പതിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 35

यदा न प्रतिपद्यन्ते तेनोक्तं तन्महद्धितम् / चुकोप भार्गवस्ते षामवलेपेन वै तदा

അവൻ പറഞ്ഞ ആ മഹത്തായ ഹിതം അവർ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, അവരുടെ അഹങ്കാരത്താൽ ഭാർഗവൻ ക്രോധിച്ചു.

Verse 36

बोधितापि मया यस्मान्न मां भजत दानवाः / तस्मात्प्रणष्टसंज्ञा वै पराभवमवाप्स्यथ

ഞാൻ ബോധിപ്പിച്ചിട്ടും ദാനവർ എന്നെ ഭജിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ നിങ്ങൾ നിശ്ചയമായും ബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തി പരാജയം പ്രാപിക്കും.

Verse 37

इति व्याहृत्य तान्काव्यो जगामाथ यथागतम् / शप्तांस्तानसुराञ्ज्ञात्वा काव्येन तु बृहस्पतिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി. ആ അസുരർ ശപിക്കപ്പെട്ടവരാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് ബൃഹസ്പതി കാവ്യനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.

Verse 38

कृतार्थः स तदा हृष्टः स्वरूपं प्रत्यपद्यत / बुद्ध्वासुरांस्तदा ब्रष्टान्कृतार्थोंऽतर्द्धिमागमत्

അപ്പോൾ അവൻ കൃതാർത്ഥനായി ഹർഷിച്ചു തന്റെ സ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. അസുരർ അന്ന് തന്നെ പതിതരായെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചവനായി അവൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 39

ततः प्रनष्टे तस्मिंस्ते विभ्रान्ता दानवास्तदा / अहो धिग्वञ्चिताः स्नेहात्परस्परमथाब्रुवन्

അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ ദാനവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി. അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു—‘അയ്യോ! ധിക്, സ്നേഹത്തിന്റെ വശംകൊണ്ട് നാം വഞ്ചിതരായി.’

Verse 40

धर्मतो ऽविमुखाश्चैव कारिता वेधसा वयम् / दग्धाश्चैवोपधायोगात्स्वेस्वे कार्ये तु मायया

വിധാതാവ് ഞങ്ങളെ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖരാകാതിരിക്കാൻ തന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു; എന്നാൽ കപടോപായത്തിന്റെ യോഗം മൂലം, നമ്മുടെ സ്വന്തം പ്രവർത്തികളിൽ മായയാൽ നാം ദഗ്ധരായി.

Verse 41

ततो ऽसुराः परित्रस्ता देवेभ्यस्त्वरिता ययुः / प्रह्लादमग्रतः कृत्वा काव्यस्यानुगमं पुनः

അപ്പോൾ അസുരർ ഭീതരായി ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ വേഗത്തിൽ പോയി; പ്രഹ്ലാദനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വീണ്ടും കാവ്യനെ (ശുക്രാചാര്യനെ) അനുഗമിച്ചു.

Verse 42

ततः काव्यं समासाद्य ह्यभितस्थु रवाङ्मुखाः / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा काव्यो याज्यानुवाच ह

അതിനുശേഷം കാവ്യന്റെ (ശുക്രാചാര്യർ) അടുത്തെത്തി അവർ തലകുനിച്ച് നിന്നു. വീണ്ടും വന്ന അവരെ കണ്ട് കാവ്യൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോട് പറഞ്ഞു.

Verse 43

मया संबोधिताः काले यतो मां नाभ्यनन्दथ / ततस्तेनावलेपेन गता यूयं पराभवम्

ശരിയായ സമയത്ത് ഞാൻ നിങ്ങളെ ഉപദേശിച്ചിരുന്നു, എന്നാൽ നിങ്ങൾ എന്നെ മാനിച്ചില്ല. ആ അഹങ്കാരം കാരണമാണ് നിങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടത്.

Verse 44

प्रह्लादस्तमथोवाच मानस्त्वं त्यज भार्गव / स्वान्याज्यान्भजमानांश्च भक्तांश्चैव विशेषतः

അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: 'ഹേ ഭാർഗവാ! അങ്ങ് കോപം വെടിയണം. അങ്ങയെ ആരാധിക്കുന്ന ശിഷ്യന്മാരെയും, പ്രത്യേകിച്ചും അങ്ങയുടെ ഭക്തരെയും സ്വീകരിച്ചാലും.

Verse 45

त्वय्यदृष्टे वयं तेन देवाचार्येण मोहिताः / भक्तानर्हसि नस्त्रातुं ज्ञात्वा दीर्घेण चक्षुषा

അങ്ങ് ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ ആ ദേവാചാര്യൻ (ബൃഹസ്പതി) ഞങ്ങളെ മോഹിപ്പിച്ചു. അങ്ങയുടെ ദിവ്യദൃഷ്ടികൊണ്ട് ഇതറിഞ്ഞ് ഭക്തരായ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ അങ്ങ് തയ്യാറാകണം.

Verse 46

यदि नस्त्वं न कुरुषे प्रसादं भृगुनन्दन / अपध्यातास्त्वया ह्यद्य प्रवेक्ष्यामोरसातलम्

ഹേ ഭൃഗുനന്ദനാ! അങ്ങ് ഞങ്ങളിൽ പ്രസാദിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അങ്ങയാൽ വെറുക്കപ്പെട്ടവരായി ഞങ്ങൾ ഇന്ന് രസാതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും.

Verse 47

सूत उवाच ज्ञात्वा काव्यो यथातत्त्वं कारुण्येन महीयसा / एवं शुक्रो ऽनुनीतः संस्ततः कोपं न्यवर्त्तयत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) യഥാതത്ത്വം അറിഞ്ഞ് മഹത്തായ കരുണയാൽ; ഇങ്ങനെ അനുനീതനായി സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ശുക്രൻ കോപം ശമിപ്പിച്ചു।

Verse 48

उवाचेदं न भेतव्यं गन्तव्यं न रसातलम् / अवश्यंभावीह्यर्थो ऽयं प्राप्तो वो मयि जाग्रति

അവൻ പറഞ്ഞു—ഭയപ്പെടേണ്ട; രസാതലത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല. ഇത് അനിവാര്യമായ സംഭവമാണ്; ഞാൻ ജാഗരൂകനായിരിക്കെ തന്നെ ഇത് നിങ്ങളെ എത്തിച്ചേർന്നതാണ്।

Verse 49

न शक्यमन्यथाकर्त्तुं दिष्टं हि बलवत्तरम् / संज्ञा प्रनष्टा या चेयं कामं तां प्रतिलप्स्यथ

ഇത് മറ്റെങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; ദൈവനിയതി അതിലധികം ശക്തമാണ്. നശിച്ച ഈ സംജ്ഞ (ചേതന) നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും വീണ്ടും പ്രാപിക്കും।

Verse 50

प्राप्तः पर्यायकालो वा इति ब्रह्माभ्यभाषत / मत्प्रसादाच्च युष्माभिर्भुक्तं त्रैलोक्यमूर्ज्जितम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—‘നിങ്ങളുടെ പര്യായകാലം (ഭരണപാലി) എത്തിയിരിക്കുന്നു.’ എന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ നിങ്ങൾ ശക്തിസമ്പന്നമായ ത്രൈലോക്യം അനുഭവിച്ചു।

Verse 51

युगाख्या दश संपूर्णा देवानाक्रम्य मूर्द्धनि / तावन्तमेव कालं वै ब्रह्मा राज्यमभाषत

ദേവന്മാരുടെ ശിരസ്സിന് മീതെ അധിരോഹിച്ച് ‘യുഗ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പത്ത് പൂർത്തിയായി; അത്രകാലത്തേക്കാണ് ബ്രഹ്മാവ് രാജ്യം (അധികാരം) നിശ്ചയിച്ചത്।

Verse 52

सावर्णिके पुनस्तुभ्यं राज्यं किल भविष्यति / लोकानामीश्वरो भावी पौत्रस्तव पुनर्बलिः

സാവർണിക മന്വന്തരത്തിൽ വീണ്ടും നിനക്കു രാജ്യം നിശ്ചയമായും ഉണ്ടാകും. ലോകങ്ങളുടെ അധീശ്വരനായി നിന്റെ പൗത്രൻ വീണ്ടും ബലി ആകും.

Verse 53

एवं कालमयं प्रोक्तः पौत्रस्ते ब्रह्मणा स्वयम् / तथाहृतेषु लोकेषु न शोको न किलाभवत्

ഇങ്ങനെ കാലനിശ്ചിതമായ വാക്ക് നിന്റെ പൗത്രനെക്കുറിച്ച് സ്വയം ബ്രഹ്മാവു പ്രസ്താവിച്ചു. ലോകങ്ങൾ ഹരിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും ശോകം ഉണ്ടായില്ല.

Verse 54

यस्मात्प्रवृत्तयश्चास्य न कामैरभिसंधिताः / तस्मादजेन प्रीतेन दत्तं सावर्णिके ऽन्तरे

അവന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കാമനകളാൽ പ്രേരിതമായിരുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് പ്രസന്നനായ അജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സാവർണിക അന്തരത്തിൽ ഈ ദാനം നൽകി.

Verse 55

देवराज्यं बलेर्भाव्यमिति मामीश्वरो ऽब्रवीत् / तस्माददृश्यो भूतानां कालाकाङ्क्षी स तिष्ठति

ഈശ്വരൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു—‘ബലിക്കു ദേവരാജ്യം വരേണ്ടതാണ്.’ അതുകൊണ്ട് അവൻ ജീവികൾക്കു അദൃശ്യനായി കാലത്തെ കാത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 56

प्रीतेन चामरत्वं वै दत्तं तुभ्यं स्वयंभुवा / तस्मान्निरुत्सुकस्त्वं वै पर्यायं सहसाकुलः

പ്രസന്നനായ സ്വയംഭൂ നിനക്കു അമരത്വവും തന്നിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ നിരുത്സുകനായിട്ടും, നിന്റെ പര്യായത്തെ കാത്ത്, പെട്ടെന്നു ആകുലനാകുന്നു.

Verse 57

न च शक्यं मया तुभ्यं पुर स्ताद्वै विसर्पितुम् / ब्रह्मणा प्रतिषिद्धो ऽस्मि भविष्यं जानता प्रभो

പ്രഭോ, നിന്റെ മുമ്പിൽ ഞാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങാൻ കഴിയില്ല; ഭാവി അറിയുന്ന ബ്രഹ്മാവ് എന്നെ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 58

इमौ च शिष्यौ द्वौ मह्यं तुल्यावेतौ बृहस्पतेः / दैवतैः सह संरब्धान्सर्वान्वो धारयिष्यतः

ഇവർ എന്റെ രണ്ടു ശിഷ്യർ, ബൃഹസ്പതിയോടു തുല്യർ; ദേവന്മാരോടൊപ്പം ക്രുദ്ധരായ നിങ്ങളെല്ലാവരെയും ഇവർ തടഞ്ഞുനിർത്തും.

Verse 59

सूत उवाच एवमुक्तास्तु दैतेया काव्येनाक्लिष्टकर्मणा / ततस्ताभ्यां ययुः सार्द्धं प्रह्लादप्रमुखास्तदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ക്ലേശരഹിത കർമ്മമുള്ള കാവ്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദൈത്യർ; അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദാദികൾ ആ ഇരുവരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 60

अवश्यभाव्यमर्थं तं श्रुत्वा दैतेयदानवाः / सहसा शंसमानास्ते जयं काव्येन भाषितम्

അവശ്യം സംഭവിക്കേണ്ട ആ കാര്യം കേട്ട ദൈത്യ-ദാനവർ, കാവ്യൻ പറഞ്ഞ ‘ജയം’ ഉടൻ തന്നെ പുകഴ്ത്തി ഘോഷിച്ചു.

Verse 61

दंशिताः सायुधाः सर्वे ततो देवान्समाह्वयन् / अथ देवासुरान्दृष्ट्वा संग्रामे समुपस्थितान्

അപ്പോൾ എല്ലാവരും കവചധാരികളായി ആയുധസജ്ജരായി ദേവന്മാരെ വെല്ലുവിളിച്ചു; പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ സന്നിഹിതരായ ദേവ-അസുരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ…

Verse 62

ततः संवृतसन्नाहा देवास्तान्समयोधयन् / देवासुरे ततस्तस्मिन्वर्त्तमाने शतं समाः / अजयन्तासुरा देवान्नग्रा देवा अमन्त्रयन्

അപ്പോൾ കവചധാരികളായ ദേവന്മാർ അവരോടു ഭീകരമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. ദേവ–അസുര സമരം നൂറു വർഷം നീണ്ടു. അവസാനം അസുരർ ദേവന്മാരെ ജയിച്ചു; ദേവർ നിർവശരായി നിരുപായരായി।

Verse 63

देवा ऊचुः शण्डामर्कप्रभावेण जिताः स्मस्त्वसुरैर्वयम् / तस्माद्यज्ञं समुद्दिश्य कार्यं चात्महितं च यत्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ശണ്ഡനും അമർക്കനും ഉള്ള പ്രഭാവം മൂലം ഞങ്ങൾ അസുരന്മാരാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ യജ്ഞത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ആത്മഹിതത്തിനായുള്ള കര്‍ത്തവ്യം ചെയ്യണം।

Verse 64

यज्ञेनोपाह्वयिष्यामस्ततो जेष्यामहे ऽसुरान् / अथोपामन्न्रयन्देवाः शण्डामकारै तु तावुभौ

യജ്ഞത്തിലൂടെ ഞങ്ങൾ ദൈവശക്തിയെ ആഹ്വാനിക്കും; പിന്നെ അസുരരെ ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവന്മാർ ശണ്ഡനും അമർക്കനും— ആ ഇരുവരെയും വിളിച്ചു വിനയത്തോടെ അഭ്യർത്ഥിച്ചു।

Verse 65

यज्ञे चाहूय तौ प्रोक्तौ त्यजन्तामसुरा द्विजौ

യജ്ഞത്തിലേക്ക് വിളിച്ചു ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അസുരരെ വിട്ടൊഴിയുക।

Verse 66

ग्रहं तु वां ग्रहीष्यामो ह्यनुजित्य तु दानवान् / एवं तत्यजतुस्तौ तु षण्डामकारै तदा सुरान्

ദാനവരെ ജയിച്ച ശേഷം നിങ്ങളെ ഞങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് യോജ്യമായ മാനവും സ്ഥാനവും നൽകാം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശണ്ഡനും അമർക്കനും അപ്പോൾ ദേവന്മാരെ വിട്ടൊഴിഞ്ഞു।

Verse 67

ततो देवा जयं प्राप्ता दानवाश्च पराभवम् / देवासुरान्पराभाव्य शण्डामर्कावुपागमन्

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ വിജയം നേടി; ദാനവർ പരാജിതരായി. ദേവാസുരരെ കീഴടക്കി അവർ ശണ്ഡാമർക്കന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.

Verse 68

काव्यशापभिभूताश्च अनाधाराश्च ते पुनः / बाध्यमानास्तदा देवैर्विविशुस्ते रसातलम्

കാവ്യന്റെ ശാപം ബാധിച്ച് അവർ വീണ്ടും ആശ്രയരഹിതരായി. ദേവന്മാർ പീഡിപ്പിച്ചതിനാൽ അപ്പോൾ അവർ രസാതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 69

एवं निरुद्यमास्ते वै कृता शक्रेण दानवाः / ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन च

ഇങ്ങനെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദാനവരെ പ്രവർത്തനശൂന്യരാക്കി. അതിനുശേഷം ഭൃഗു-നിമിത്തമായ ആ ശാപം മൂലം (അവസ്ഥ തുടർന്നു).

Verse 70

यज्ञे पुनः पुनर्विष्णुर्यज्ञे ऽथ शिथिले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थान मधर्मस्य प्रणाशनम्

യജ്ഞത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വിഷ്ണുവേ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; യജ്ഞം ശിഥിലമാകുമ്പോൾ പ്രഭു ധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനും അധർമ്മനാശത്തിനുമായി വരുന്നു.

Verse 71

प्रह्नादस्य निदेशे तु ये ऽसुरा न व्यवस्थिताः / मनुष्यवध्यांस्तान्सर्वान्ब्रह्मा व्याहरत प्रभुः

പ്രഹ്ലാദന്റെ നിർദേശത്തിൽ നിലകൊള്ളാത്ത അസുരരെ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് ‘മനുഷ്യർകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെടേണ്ടവർ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 72

धर्मान्नारायणस्तस्मात्संभूतश्चाक्षुषे ऽन्तरे / यज्ञं प्रवर्त्तयामास वैन्यो वैवस्वते ऽन्तरे

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു നാരായണൻ ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ അവതരിച്ചു; വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ വൈന്യൻ യജ്ഞം പ്രചരിപ്പിച്ചു.

Verse 73

प्रादुर्भावे तु वैन्यस्य ब्रह्मैवासीत्पुरोहितः / चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्वथ

വൈന്യന്റെ പ്രാദുർഭാവത്തിൽ ബ്രഹ്മാവുതന്നെ പുരോഹിതനായിരുന്നു; നാലാം ‘യുഗ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന കാലത്ത് ദേവന്മാർ ആപത്തിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ.

Verse 74

संभुतः स समुद्रान्तर्हिरण्यकशिपोर्वधे / द्वितीयो नरसिंहो ऽभूद्रौद्रः सुतपुरस्सरः

അവൻ സമുദ്രാന്തർഭാഗത്തിൽ ഹിരണ്യകശിപുവധത്തിനായി ഉദ്ഭവിച്ചു; അവൻ രണ്ടാം നരസിംഹൻ—രൗദ്രസ്വരൂപൻ, പുത്രന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ.

Verse 75

यजमानं तु दैत्येन्द्रमदित्याः कुलनन्दनः / द्विजो भूत्वा शुभे काले बलिं वैरोचनं जगौ

യജമാനനായ ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ, അദിതികുലനന്ദനൻ (വിഷ്ണു) ശുഭകാലത്ത് ദ്വിജരൂപം ധരിച്ചു വൈരോചന ബലിയെ സമീപിച്ചു.

Verse 76

त्रैलोक्यस्य भवान्राजा त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् / दातुमर्हसि मे राजन्विक्रमांस्त्रीनिति प्रभुः

പ്രഭു പറഞ്ഞു—‘രാജാവേ! നീ ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ രാജാവാണ്; എല്ലാം നിനക്കിൽ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിനാൽ എനിക്ക് മൂന്നു പാദമാത്രം ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുക.’

Verse 77

ददामीत्येव तं राजा बलिर्वैरोचनो ऽब्रवीत् / वामनं तं च विज्ञाय ततो ऽदान्मुदितः स्वयम्

രാജാവ് ബലി വൈരോചനൻ “ഞാൻ ദാനം നൽകുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു. ആ വാമനനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ സ്വയം ദാനം നൽകി.

Verse 78

स वामनो दिवं खं च पृथिवीं च द्विजोत्तमाः / त्रिभिः क्रमैर्विश्वमिदं जगदाक्रामत प्रभुः

ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ! ആ വാമനപ്രഭു മൂന്നു പാദചുവടുകളിൽ സ്വർഗ്ഗവും ആകാശവും ഭൂമിയും ഉൾപ്പെടെ ഈ സർവ്വജഗത്തെയും വ്യാപിച്ചു.

Verse 79

अत्यरिच्यत भूतात्मा भास्करं स्वेन तेजसा / प्रकाशयन्दिशः सर्वाः प्रदिशश्च महायशाः

മഹായശസ്സുള്ള ഭൂതാത്മാവ് തന്റെ തേജസ്സാൽ സൂര്യനെയും അതിക്രമിച്ച്, എല്ലാ ദിക്കുകളും ഉപദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 80

शुशुभे स महाबाहुः सर्वलोकान्प्रकाशयन् / आसुरीं श्रियमाहृत्य त्रींल्लोकांश्च जनार्द्दनः

മഹാബാഹുവായ ജനാർദനൻ സർവ്വലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച് ദീപ്തനായി; അസുരശ്രീയെ അപഹരിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അധീനമാക്കി.

Verse 81

स पुत्रपौत्रानसुरान्पातालतलमानयन् / नमुचिः शंबरश्चैव प्रह्रादश्चैव विष्णुना

വിഷ്ണു പുത്രപൗത്രന്മാരോടുകൂടിയ അസുരരെ പാതാളതലത്തിലേക്ക് താഴ്ത്തി; നമുചി, ശംബരൻ, പ്രഹ്ലാദൻ എന്നിവരെയും.

Verse 82

क्रूरा हता विनिर्दूता दिशः संप्रतिपेदिरे / महाभूतानि भूतात्मा सविशेषाणि माधवः

ക്രൂരർ വധിക്കപ്പെട്ടു പുറത്താക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദിക്കുകൾ ശാന്തമായി; ഭൂതാത്മാവായ മാധവൻ വിശേഷങ്ങളോടെ മഹാഭൂതങ്ങളെ പ്രകടമാക്കി।

Verse 83

बलिं चं सबलं विप्रास्तत्राद्भुतमदर्शयत् / तस्य गात्रे जगत्सर्वमात्मानमनुपश्यति

വിപ്രന്മാർ അവിടെ ബലിയെ അവന്റെ സൈന്യത്തോടുകൂടെ അത്ഭുതമായി കാണിച്ചു; അവന്റെ ദേഹത്തിൽ സർവ്വജഗത്തും സ്വന്തം ആത്മാവിനെ തന്നെ കാണുന്നു।

Verse 84

न किञ्चिदस्ति लोकेषु यदव्याप्तं महात्मना / तद्वै रूपमुपेन्द्रस्य देवादानवमानवाः

ലോകങ്ങളിൽ ആ മഹാത്മാവാൽ വ്യാപിക്കപ്പെടാത്തത് ഒന്നുമില്ല; അതുതന്നെ ഉപേന്ദ്രന്റെ സ്വരൂപം—ദേവന്മാരേ, ദാനവന്മാരേ, മനുഷ്യരേ।

Verse 85

दृष्ट्वा संमुमुहुः सर्वे विष्णुतेजोविमोहिताः / बलिः सितो महापाशैः सबन्धुः ससुत्दृद्गणः

വിഷ്ണുതേജസ്സാൽ വിമോഹിതരായി എല്ലാവരും അത് കണ്ടു വിറച്ചു; ബലി ബന്ധുക്കളോടും പുത്രന്മാരോടും കൂടി മഹാപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 86

विरोचनकुलं सर्वं पाताले सन्निवेशितम् / ततः सर्वामरैश्वर्यं दत्त्वेन्द्राय महात्मने

വിരോചനകുലം മുഴുവനും പാതാളത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് സർവ്വ അമരൈശ്വര്യം മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനു നല്കപ്പെട്ടു।

Verse 87

मानुषेषु महाबाहुः प्रादुरास जनार्द्दनः / एतास्तिस्रः समृतास्तस्य दिव्याः संभूतयः शुभाः

മനുഷ്യരിൽ മഹാബാഹു ജനാർദ്ദനൻ പ്രത്യക്ഷനായി. അവന്റെ ഈ മൂന്ന് ദിവ്യവും ശുഭവും ആയ അവതാര-സംഭവങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 88

मानुष्यः सप्त यास्तस्य साग्रगास्ता निबोधत / त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह

അവന്റെ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ഏഴ് പ്രധാന അവതാരങ്ങളെ അറിയുക. ത്രേതായുഗത്തിലെ പത്താമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ ദത്താത്രേയൻ അവതരിച്ചു.

Verse 89

नष्टे धर्मे चतुर्थश्च मार्कण्डेयपुः सरः / पञ्चमः पञ्चदश्यां तु त्रेतायां संबभूव ह

ധർമ്മം നശിച്ചപ്പോൾ നാലാമത്തെ രൂപമായി മാർക്കണ്ഡേയൻ മുഖ്യനായി. ത്രേതായുഗത്തിലെ പതിനഞ്ചാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ അഞ്ചാമത്തെ അവതാരം സംഭവിച്ചു.

Verse 90

मान्धाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यः पुरस्सरः / एकोनविंशयां त्रेतायां सर्वक्षत्रान्तकृद्विभुः

ചക്രവർത്തി മാൻധാതാവെന്ന നിലയിൽ, അവന്റെ മുൻപന്തിയിൽ ഉതഥ്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിലെ പത്തൊമ്പതാം ഘട്ടത്തിൽ ആ വിഭു ‘സർവക്ഷത്രാന്തകൃത്’ ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 91

जामदग्न्यस्तदा षष्ठे विश्पामित्रपुरस्सरः / चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

അപ്പോൾ ആറാമത്തെ രൂപമായി ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) അവതരിച്ചു; അവന്റെ മുൻപന്തിയിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇരുപത്തിനാലാം യുഗത്തിൽ രാമൻ അവതരിച്ചു; അവന്റെ പുരോഹിതൻ വസിഷ്ഠൻ ആയിരുന്നു.

Verse 92

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः / अष्टमो द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

രാവണന്റെ കാര്യാർത്ഥം ഏഴാം അവതാരമായി ദശരഥാത്മജൻ ജനിച്ചു. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ എട്ടാം രൂപമായി വിഷ്ണു, കൂടാതെ ഇരുപത്തെട്ടാം അവതാരമായി പരാശരനിൽ നിന്നു പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 93

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरस्सरः / तथैव नवमे विष्णुरदित्याः कश्यपात्मजः

അതിനുശേഷം ജാതൂകർണ്യന്റെ മുൻപന്തിയിൽ വേദവ്യാസൻ ജനിച്ചു. അതുപോലെ ഒൻപതാം അവതാരമായി വിഷ്ണു, അദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ കശ്യപന്റെ പുത്രനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 94

देवक्यां वसुदेवात्तु जातो गार्ग्यपुरस्सरः / अप्रमेयो नियोगश्च यतकामवरो वशी

ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസുദേവനിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം ജനിച്ചു, ഗാർഗ്യന്റെ മുൻപന്തിയിൽ. അദ്ദേഹം അപ്രമേയൻ; അവതരണം ദൈവനിയോഗത്താൽ; ഇഷ്ടവരം നല്കുന്നവനും സർവ്വവശനും ആകുന്നു.

Verse 95

क्रीडते भगवांल्लोके बालः क्रीडनकेरिव / न प्रमातुं महाबाहुं शक्यो ऽसौ मधुसूदनः

ഭഗവാൻ ലോകത്തിൽ ബാലനായി, കളിപ്പാട്ടവുമായി കളിക്കുന്ന കുഞ്ഞുപോലെ ലീലകളിൽ രമിക്കുന്നു. ആ മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനനെ അളക്കുകയോ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കുകയോ ആരാലും കഴിയില്ല.

Verse 96

परं ह्यवरमेतस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते / अष्टाविंशतिके तद्वद्द्वापरस्याथ संक्षये

ഈ വിശ്വരൂപത്തേക്കാൾ ഉന്നതമോ അധമമോ മറ്റൊന്നുമില്ല. ഇരുപത്തെട്ടാം (അവതാരക്രമ)ത്തിലും അതുപോലെ തന്നേ; അപ്പോൾ ദ്വാപരയുഗം ക്ഷയിച്ച് അവസാനിക്കുന്നു.

Verse 97

नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् / माहयन्सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया

ധർമ്മം നശിച്ചപ്പോൾ അപ്പോൾ പ്രഭു വിഷ്ണു വൃഷ്ണികുലത്തിൽ അവതരിച്ചു. ധർമ്മവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കാനും അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനും, യോഗാത്മാവ് യോഗമായയാൽ സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും മഹിമപ്പെടുത്തി.

Verse 98

प्रविष्टो मानुषीं योनिं प्रच्छन्नश्चरते महीम्

അവൻ മനുഷ്യയോണിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, മറഞ്ഞ നിലയിൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 99

विहारार्थं मनुष्येषु सांदीपनिपुरस्सरः / यत्र कंसं च शाल्वं च द्विविदं च महासुरम्

മനുഷ്യരിൽ ലീലാവിഹാരാർത്ഥം അവൻ സാന്ദീപനി-പുരത്തിലേക്ക് മുന്നേറി; അവിടെ കംസനും ശാൽവനും ദ്വിവിദൻ എന്ന മഹാസുരനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 100

अरिष्ठं वृषभं चैव पूतनां केशिनं हयम् / नागं कुवलयापीडं मल्लं राजगृहाधिपम्

അവൻ അരിഷ്ടൻ എന്ന വൃഷഭത്തെയും, പൂതനയെയും, കേശി എന്ന കുതിരയെയും, കുവലയാപീഡൻ എന്ന ഗജത്തെയും, മല്ലനെയും രാജഗൃഹാധിപനെയും കൂടി (പരാജയപ്പെടുത്തി).

Verse 101

दैत्यान्मानुषदेहस्थान्सूदयामास वीर्यवान् / छिन्नं बाहुसहस्रं च बाणस्याद्भुतकर्मणा

വീര്യവാനായ ഭഗവാൻ മനുഷ്യദേഹസ്ഥ ദൈത്യരെ സംഹരിച്ചു; അത്ഭുതകൃത്യത്താൽ ബാണാസുരന്റെ സഹസ്ര ഭുജകളും വെട്ടിമാറ്റി.

Verse 102

नरकश्च हतः संख्ये यवनश्च महाबलः / हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा

യുദ്ധത്തിൽ നരകനും മഹാബലനായ യവനനും വധിക്കപ്പെട്ടു; തേജസ്സിന്റെ ബലത്തിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ സർവ്വരത്നങ്ങളും കവർന്നു.

Verse 103

कुरुवीराश्च निहताः पार्थिवा ये रसातले / एते लोकहितार्थाय प्रादुर्भावा महात्मनः

രസാതലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പാർത്ഥിവ കുരുവീരന്മാരും നിഹതരായി; ഈ മഹാത്മാക്കൾ ലോകഹിതത്തിനായിട്ടാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.

Verse 104

अस्मिन्नेव युगे क्षीणे संध्याशिष्टे भविष्यति / कल्किर्विष्णुयशा नाम पाराशर्यः प्रतापवान्

ഈ യുഗം ക്ഷീണിച്ച് സന്ധ്യാകാലം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, വിഷ്ണുയശാ എന്ന പേരുള്ള പ്രതാപശാലിയായ പാരാശര്യൻ കല്കിയായി ഭവിക്കും.

Verse 105

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरस्सरः / अनुकर्षन्स वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

അവൻ ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കുന്ന പത്താമത്തെ അവതാരം; യാജ്ഞവൽക്യനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, ആന-കുതിര-രഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സൈന്യത്തെ കൂടെ നയിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറും.

Verse 106

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्वृतः शतसहस्रशः / नात्यर्थं धार्मिका ये च ये च धर्मद्विषः क्वचित्

ആയുധം കൈവശമുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് വിപ്രന്മാർ അവനെ ചുറ്റിനിൽക്കും; അത്യന്തം ധാർമ്മികരല്ലാത്തവരും, ചിലപ്പോൾ ധർമ്മദ്വേഷികളുമായവരും (അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടാകും).

Verse 107

उदीच्यान्मध्यदेशांश्च तथा विन्ध्या परान्तिकान् / तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह

അവൻ ഉത്തരദേശക്കാരെയും മധ്യദേശക്കാരെയും, വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങളുടെ പരാന്തപ്രദേശങ്ങളെയും; അതുപോലെ ദക്ഷിണാത്യരെയും ദ്രാവിഡരെയും സിംഹളരോടുകൂടി (വശപ്പെടുത്തി).

Verse 108

गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्पवनाञ्छकान् / तुबराञ्छबरांश्चैव पुलिन्दान्बरदान् वसान्

അവൻ ഗാന്ധാരർ, പാരദർ, പഹ്ലവർ, പവനർ, ശകർ; അതുപോലെ തുബരർ, ഛബരർ, പുലിന്ദർ, ബരദർ, വസർ—ഇവരെയെല്ലാം (വശപ്പെടുത്തി).

Verse 109

लंपाकानाङ्घ्रकान्पुण्ड्रान्किरातांश्चैव स प्रभुः / प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृद्बली

ആ പ്രഭു ലംപാകർ, ആന്ധ്രർ, പുണ്ഡ്രർ, കിരാതർ എന്നിവരെയും (വശപ്പെടുത്തി), ചക്രം പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന ബലവാനായി; മ്ലേച്ഛരുടെ അന്തം വരുത്തുന്ന പരാക്രമിയായി മാറി.

Verse 110

अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति / मानवः स तु संजज्ञे देवसेनस्य धीमतः

അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കും. ധീമാനായ ദേവസേനന്റെ ഗൃഹത്തിൽ അവൻ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 111

पूर्वजन्मनि विष्णुर्यः प्रमितिर्नाम वीर्यवान् / गोत्रेण वै चन्द्रमसः पूर्णे कलियुगे ऽभवत्

മുൻജന്മത്തിൽ വിഷ്ണുസ്വരൂപനായ വീര്യവാൻ ‘പ്രമിതി’ എന്ന പേരിലുണ്ടായിരുന്നവൻ, ചന്ദ്രമസ ഗോത്രത്തിൽ പൂർണ്ണ കലിയുഗത്തിൽ (വീണ്ടും) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 112

इत्येतास्तस्य देवस्य दक्षसंभूतयः स्म-ताः / तन्तं कालं च कायं च तत्तदुद्दिश्य कारणम्

ഇങ്ങനെ ആ ദേവന്റെ ദക്ഷസംബൂതമായ ഈ എല്ലാം ഉത്ഭവങ്ങൾ സ്മൃതമായി; തന്തു, കാലം, കായം—ഇവയെ സൂചിപ്പിച്ച് കാരണം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 113

अंशेन त्रिषु लोकेषु तास्ता योनीः प्रपत्स्यते / पञ्चविंशे स्थितः कल्पे पञ्चविंशत्स वै समाः

അവൻ തന്റെ അംശത്താൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആ ആ യോനികളെ പ്രാപിക്കുന്നു; ഇരുപത്തിയഞ്ചാം കല്പത്തിൽ നിലകൊണ്ട് തീർച്ചയായും ഇരുപത്തിയഞ്ച് വർഷം വസിക്കുന്നു.

Verse 114

विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानुषानेव सर्वशः / कृत्वा बीजावशेषां तु महीं क्रूरेण कर्मणा

അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും, പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യരെയെല്ലാം, എല്ലായിടത്തും നശിപ്പിച്ചു; ക്രൂരകർമ്മംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ വിത്തുമാത്രം ശേഷിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 115

शान्तयित्वा तु वृषलान्प्रायशस्तान धार्मिकान् / ततः स वै तदा कल्किश्चरितार्थः ससैनिकः

എന്നാൽ മിക്കവാറും ധാർമ്മികരായ വൃഷലന്മാരെ ശമിപ്പിച്ച ശേഷം; അപ്പോൾ കല്കി സൈന്യസഹിതൻ കൃതാർത്ഥനാകുന്നു.

Verse 116

कर्मणा निहता ये तु सिद्धास्ते तु पुनः स्वयम् / अकस्मात्कुपितान्योन्यं भविष्यन्ति च मोहिताः

അവന്റെ കര്‍മ്മത്താൽ നിഹതരായ സിദ്ധർ വീണ്ടും തങ്ങളേ; അപ്രതീക്ഷിതമായി മോഹിതരായി പരസ്പരം കോപിക്കും.

Verse 117

क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन चोदितः / गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

അവരെ എല്ലാവരെയും ക്ഷയിപ്പിച്ച്, ഭാവിയുദ്ദേശത്താൽ പ്രേരിതനായി, അവൻ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ഗംഗാ–യമുനകളുടെ മദ്ധ്യേ നിഷ്ഠ പ്രാപിക്കും।

Verse 118

ततो व्यतीते कल्पे तु समाप्ते सहसैनिके / नृपेष्वथ विनिष्टेषु तदा त्वप्रग्रहाः प्रजाः

അതിനുശേഷം ആ കല്പം കഴിഞ്ഞ്, മഹാസൈന്യങ്ങളോടുകൂടെ എല്ലാം സമാപിച്ച്, രാജാക്കന്മാർ നശിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരാകും।

Verse 119

रक्षणे विनिपृत्ते तु हत्वा चान्योन्यमाहवे / परस्परत्दृतस्वाश्च निरानन्दाः सुदुःखिताः

രക്ഷണക്രമം തകർന്നപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം കൊല്ലുകയും, തമ്മിൽ തമ്മിൽ സമ്പത്ത് കവർന്നെടുക്കുകയും ചെയ്ത്, അവർ ആനന്ദരഹിതരായി അത്യന്തം ദുഃഖിതരാകും।

Verse 120

पुराणि हित्वा ग्रामांश्च तुल्यास्ता निष्परिग्रहाः / प्रनष्टश्रुतिधर्माश्चनष्टधर्माश्रमास्तथा

അവർ പഴയ നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കും; എല്ലാവരും ഒരുപോലെ, സ്വത്തുസമ്പാദനമില്ലാത്തവരാകും. ശ്രുതി-ധർമ്മം നശിക്കും; ധർമ്മാശ്രമക്രമവും അപ്രത്യക്ഷമാകും।

Verse 121

ह्रस्वा अल्पायुषश्चैव भविष्यन्ति वनौकसः / सरित्पर्वतसेविन्यः पत्रमूलफलाशनाः

വനവാസികൾ ചെറുതായ ശരീരവും കുറച്ചായുസ്സും ഉള്ളവരാകും; അവർ നദികളെയും പർവതങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ച്, ഇല, കിഴങ്ങ്-മൂലം, ഫലം എന്നിവ കഴിച്ച് ജീവിക്കും।

Verse 122

चीरपत्राजिनघराः संकरं घोरमास्थिताः / अल्पायुषो नष्टवार्ता बह्वाबाधाः सुदुःखिताः

അവർ ചീർ, ഇല, മൃഗചർമ്മം എന്നിവ ധരിച്ചു ഭയങ്കരമായ സംകരധർമ്മത്തെ ആശ്രയിക്കും. അല്പായുസ്സുള്ളവർ, സദാചാരവാർത്ത നശിച്ചവർ, അനവധി ഉപദ്രവങ്ങളാൽ പീഡിതരായി അത്യന്തം ദുഃഖിതരാകും.

Verse 123

एवं काष्ठामनुप्राप्ताः कलिसंध्यांशके तदा / प्रजाः क्षयं प्रयास्यन्ति सार्द्धं कलियुगेन तु

ഇങ്ങനെ കലിസന്ധ്യയുടെ അംശത്തിൽ അവർ ആ പരമാവസ്ഥയിലെത്തുമ്പോൾ, പ്രജകൾ കലിയുഗത്തോടൊപ്പം തന്നെ ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 124

क्षीणे कलियुगे तस्मिन्प्रवृत्ते च कृते पुनः / प्रपत्स्यन्ते यथान्यायं स्वभावादेव नान्यथा

ആ കലിയുഗം ക്ഷയിച്ച് വീണ്ടും കൃതയുഗം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ—മറ്റെങ്ങനെ അല്ല—ന്യായപ്രകാരം ആചരിക്കാൻ തുടങ്ങും.

Verse 125

इत्येतत्कीर्त्तितं सर्वं देवासुरविचेष्टितम् / यदुवंशप्रसंगेन महद्वो वैष्मवं यशः

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും വിവരിക്കപ്പെട്ടു; യദുവംശപ്രസംഗത്തിലൂടെ നിങ്ങള്ക്കായി മഹത്തായ വൈഷ്ണവ യശസ്സ് കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 126

तुर्वसोस्तु प्रवक्ष्यामि पूरोर्द्रुह्योरनोस्तथा

ഇപ്പോൾ ഞാൻ തുർവസുവിനെയും, കൂടാതെ പുരു, ദ്രുഹ്യു, അനു എന്നിവരെയും കൂടി വിവരിക്കാം.