Adhyaya 30

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने एकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // २९// वासिष्ठ उवाच श्रुस्वैतत्सकलं राजा जमदग्निवधादिकम् / उद्विग्नचेताः सुभृशं चिन्तयामास नैकधा

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ വായു പ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ അർജുനോപാഖ്യാനത്തിൽ ഇരുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ജമദഗ്നിവധാദി എല്ലാം കേട്ട രാജാവ് അത്യന്തം വ്യാകുലചിത്തനായി, പലവിധത്തിൽ ഗാഢമായി ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 2

अहो मे सुनृसंसस्य लोकयोरुभयोरपि / ब्रह्मस्वहरणे वाञ्छा तद्धत्या चातिगर्हिता

അയ്യോ! ഞാൻ എത്ര ക്രൂരൻ; ഇഹലോകവും പരലോകവും രണ്ടിലും എനിക്ക് നിന്ദ തന്നെ—ബ്രാഹ്മണധനം കവർന്നെടുക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും, അവനെ വധിച്ചതും, രണ്ടും അത്യന്തം ഗർഹിതം.

Verse 3

अहो नाश्रौषमस्याहं ब्राह्मणस्य विजानतः / वचनं तर्हि तां जह्यां विमूढात्मा गतत्रपः

അയ്യോ! അറിവുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്ക് ഞാൻ കേട്ടില്ല; അപ്പോൾ തന്നെ അവനെ വിട്ടുകളയേണ്ടതായിരുന്നു—ഞാൻ മൂഢാത്മാവ്, ലജ്ജ നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ ആയി.

Verse 4

इति संचितयन्नंव हृदयेन विदूयता / स्वपुरं प्रतिचक्राम सबलः सानुगस्ततः

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ ഹൃദയം കത്തിപ്പൊള്ളിച്ചു; പിന്നെ അവൻ സൈന്യത്തോടും അനുചരങ്ങളോടും കൂടി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 5

पुरीं प्रतिगते राज्ञि तस्मिन्सपरिवारके / आश्रमात्सहसा राजन्विनिश्चक्राम रेणुका

രാജാവ് കുടുംബസഹിതം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, രേണുക ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 6

अथ सक्षतसर्वाङ्गं रुधिरेण परिप्लुतम् / निश्चेष्टं परितं भूमौ ददर्श पतिमात्मनः

അപ്പോൾ അവൾ തന്റെ ഭർത്താവിനെ കണ്ടു—ശരീരമൊട്ടാകെ മുറിവുകളോടെ, രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ട്, നിലത്ത് അനങ്ങാതെ കിടക്കുന്നതായി।

Verse 7

ततः सा विहतं मत्वा भर्त्तारं गतचेतनम् / अन्वाहतेवाशनिना मूर्छितान्यपतद्भुवि

പിന്നെ ഭർത്താവ് ബോധരഹിതനായി കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതി, ഇടിമിന്നലേറ്റതുപോലെ അവൾ മൂർച്ചിച്ച് നിലത്തേക്ക് വീണു.

Verse 8

चिरादिव पुनर्भूमेरुत्थायातीव दुःखिता / पतित्वोत्थाय सा भूयः सुस्वरं प्ररुरोद ह

നാളേറെ കഴിഞ്ഞ് അവൾ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ നിലത്ത് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു; വീണിട്ട് വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, മധുരമായ കരുണസ്വരത്തിൽ വീണ്ടും കരഞ്ഞു.

Verse 9

विललाप च सात्यर्थं धरणीधूलिधूसरा / अश्रुपूर्ममुखी दीना पतिता शोकसागरे

അവൾ ഭൂമിയുടെ പൊടിയിൽ മങ്ങിയവളായി, കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, ദീനയായി ശോകസമുദ്രത്തിൽ വീണതുപോലെ അത്യന്തം വിലപിച്ചു.

Verse 10

हा नाथ पिय धर्मज्ञ दाक्षिण्यामृतसागर / हा धिगत्यन्तशान्त त्वं नैव काङ्क्षेत चेदृशम्

ഹാ നാഥാ, പ്രിയ ധർമ്മജ്ഞാ, നീ ദാക്ഷിണ്യാമൃതസാഗരം. ധിക്! അത്യന്തശാന്തനായിട്ടും ഇത്തരമൊരു ദുഃഖം നീ ആഗ്രഹിക്കുമോ?

Verse 11

आश्रमादभिनिष्क्रान्तः सहसा व्यसानर्णवे / क्षिप्त्वानाथामगाधे मां क्व च यातो ऽसि मानद

ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് പുറപ്പെട്ടു നീ ദുരിതസമുദ്രത്തിലേക്ക് വീണു; എന്നെ അനാഥയായി ഈ അഗാധത്തിൽ തള്ളിവിട്ട്, ഹേ മാനദാ, നീ എവിടേക്ക് പോയി?

Verse 12

सतां साप्तपदे मैत्रे मुषिताहं त्वया सह / यासि यत्र त्वमेकाकी तत्र मां नेतुमर्हसि

സജ്ജന്മാരുടെ സപ്തപദിയാൽ ഉറപ്പാകുന്ന മൈത്രി, നിനക്കൊപ്പമിരുന്ന എനിക്കിൽ നിന്ന് കവർന്നെടുത്തതുപോലെ ആയി; നീ എവിടെ ഒറ്റയ്ക്ക് പോകുന്നുവോ, അവിടെ എന്നെയും കൊണ്ടുപോകേണ്ടതാണ്.

Verse 13

दृष्ट्वा त्वामीदृशावस्थमचिराद्धृदयं मम / न दीर्यते महाभाग कठिनाः खलु योषितः

നിന്നെ ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിൽ കണ്ടിട്ടും എന്റെ ഹൃദയം ഉടൻ പിളരുന്നില്ല, ഹേ മഹാഭാഗാ! സത്യത്തിൽ സ്ത്രീകൾ കഠിനരാണ്.

Verse 14

इत्येवं विलपन्ती सा रुदती च मुहुर्मुहुः / चुक्रोश रामरामेति भृशं दुःखपरिप्लुता

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു; അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി ‘രാമാ! രാമാ!’ എന്നു ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു.

Verse 15

तावद्रामो ऽपि स वनात्समिद्भारसमन्वितः / अकृतव्रणसंयुक्तः स्वाश्रमाय न्यवर्त्तत

അപ്പോൾ രാമനും വനത്തിൽ നിന്ന് സമിധകളുടെ ചുമടുമായി, മുറിവുകളില്ലാതെ, തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।

Verse 16

अपश्यद्भयशंसीनि निमित्तानि बहूनि सः / पश्यन्नुद्विग्नहृदयस्तूर्णं प्रापाश्रमं विभुः

അവൻ ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന അനവധി അപശകുനങ്ങൾ കണ്ടു; ഹൃദയം വിറയച്ച് ആ മഹാവിഭു വേഗത്തിൽ ആശ്രമത്തിലെത്തി।

Verse 17

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य रुदती सा भृशातुरा / नविभूतेव शोकेन प्रारुदद्रेणुका पुनः

അവൻ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അവൾ അത്യന്തം വ്യാകുലയായി കരഞ്ഞു; ദുഃഖത്തിൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവളെന്നപോലെ രേണുക വീണ്ടും വിലപിച്ചു।

Verse 18

रामस्य पुरतो राजन्भर्तृव्यसनपीडिता / उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

ഹേ രാജാവേ, രാമന്റെ മുമ്പിൽ ഭർത്താവിന്റെ ദുരിതം കൊണ്ട് പീഡിതയായ അവൾ ഇരുകൈകളാലും തന്റെ ഉദരം അടിച്ചു വിലപിച്ചു।

Verse 19

मार्गे विदितवृत्तान्तः सम्यग्रामो ऽपि मातरम् / कुररीमिव शोकार्त्ता दृष्ट्वा दुःखमुपेयिवान्

വഴിയിൽ തന്നേ സംഭവവൃത്താന്തം അറിഞ്ഞിരുന്ന രാമനും, അമ്മയെ കുരരിപക്ഷിയെപ്പോലെ ശോകാർത്തയായി കണ്ടപ്പോൾ, താനും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 20

धैर्यमारोप्य मेधावी दुःशशोकपरिप्लुतः / नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां तस्थौ भूमावर्धोमुखः

ധൈര്യം ധരിച്ചു ആ മേധാവി ഭയങ്കര ശോകത്തിൽ മുങ്ങി. കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഭൂമിയിൽ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നു.

Verse 21

तं तथागतमालोक्य रामं प्राहाकृतव्रणः / किमिदं भृगुशार्दूल नैतत्वय्युपपाद्यते

അവനെ അങ്ങനെ വന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, വേദനിച്ച ഹൃദയമുള്ളവൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭൃഗുശാർദൂലാ! ഇതെന്ത്? ഇത് നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല.”

Verse 22

न त्वादृशा महाभाग भृशं शोचन्ति कुत्रचित् / धृतिमन्तो महान्तस्तु दुःखं कुर्वति न व्यये

ഹേ മഹാഭാഗ! നിനക്കുപോലുള്ളവർ എവിടെയും അതിയായി ശോകിക്കുകയില്ല. ധൈര്യമുള്ള മഹാന്മാർ ദുഃഖത്തെ ക്ഷയത്തിന്റെയും വീഴ്ചയുടെയും കാരണമാക്കുന്നില്ല.

Verse 23

शोकः सर्वेन्द्रियाणां हि परिशोषप्रदायकः / त्यज शोकं महाबाहो न तत्पात्रं भवदृशाः

ശോകം എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഹേ മഹാബാഹോ! ശോകം ഉപേക്ഷിക്കൂ; നിനക്കുപോലുള്ളവർ അതിന് പാത്രമല്ല.

Verse 24

एहिकामुष्मिकार्थानां नूनमेकान्तरोधकः / शोकस्तस्यावकाशं त्वं कथं त्दृदि नियच्छसि

ഈ ശോകം ഇഹലോകവും പരലോകവും സംബന്ധിച്ച ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് തീർച്ചയായും പൂർണ്ണ തടസ്സമാണ്. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, അതിന് നീ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി എങ്ങനെ ഇടം കൊടുക്കുന്നു?

Verse 25

तत्त्वं धैर्यधनो भूत्वा परिसांत्वय मातरम् / रुदतीं बत वैधव्यशं कापहतचेतनाम्

അതുകൊണ്ട് നീ ക്ഷമയെ ധനമായി കരുതി, വൈധവ്യദുഃഖത്താൽ ബോധംകെട്ടു കരയുന്ന മാതാവിനെ ആശ്വസിപ്പിക്കുക.

Verse 26

नैवागमनमस्तीह व्यतिक्रान्तस्य वस्तुनः / तस्मादतीतमखिलं त्यक्त्वा कृत्यं विचिन्तय

കഴിഞ്ഞുപോയ ഒന്നിനും ഇവിടെ തിരിച്ചുവരവില്ല. അതുകൊണ്ട് കഴിഞ്ഞതെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ചെയ്യേണ്ട കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക.

Verse 27

इत्येवं सांत्वमानश्च तेन दुःशसमन्वितः / रामः संस्तंभयामास शनैरात्मानमात्मना

ഇപ്രകാരം ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, അസഹനീയമായ ദുഃഖത്താൽ വലഞ്ഞ രാമൻ മെല്ലെ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 28

दुःखशोकपरीता हि रेणुका त्वरुदन्मुहः / त्रिःसप्तकृत्वो हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

ദുഃഖത്താലും ശോകത്താലും വലഞ്ഞ രേണുക വീണ്ടും വീണ്ടും കരയുകയും, ഇരുപത്തിയൊന്നു തവണ കൈകൾ കൊണ്ട് വയറ്റത്തടിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 29

तावत्तदन्तिकं रामः समभ्येत्याश्रुलोचनः / रुदतीमलमंबेति सांत्वयामास मातरम्

അപ്പോൾ കണ്ണീരണിഞ്ഞ രാമൻ അവളുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്ന്, കരയുന്ന അമ്മയെ 'അമ്മേ, മതി' (കരയരുത്) എന്നു പറഞ്ഞ് ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 30

उवाचापनयन्दुःखाद्भर्तृशोकपरायणाम् / त्रिःसप्तकृत्वो यदिदं त्वया वक्षः समाहतम्

ഭർത്തൃദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയ മാതാവിന്റെ ദുഃഖമകറ്റിക്കൊണ്ട് അവൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ഇരുപത്തിയൊന്ന് തവണ നിന്റെ മാറിൽ അടിച്ചുവല്ലോ...'

Verse 31

तावतसंख्यमहं तस्मात्क्षत्त्रजारमशेषतः / हनिष्ये भुवि सर्वत्र सत्यमेतद्ब्रविमि ते

'...അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഈ ഭൂമിയിൽ ക്ഷത്രിയ വംശത്തെ അത്രയും തവണ (21 തവണ) പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കും. ഞാൻ നിന്നോട് ഈ സത്യം പറയുന്നു.'

Verse 32

तस्मात्त्वं शोकमुत्सृज्य धैर्यमातिष्ट सांप्रतम् / नास्त्येव नूनमायातमतिक्रान्तस्य वस्तुनः

'അതുകൊണ്ട് നീ ദുഃഖം വെടിഞ്ഞ് ഇപ്പോൾ ധൈര്യം അവലംബിക്കുക. കടന്നുപോയതൊന്നും തീർച്ചയായും തിരിച്ചുവരില്ലല്ലോ.'

Verse 33

इत्युक्ता रेणुका तेन भृशं दुःखान्वितापि सा / कृच्छ्राद्धैर्यं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

അവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, രേണുക അതീവ ദുഃഖിതയായിരുന്നിട്ടും, പ്രയാസത്തോടെ ധൈര്യം സംഭരിച്ച് 'അപ്രകാരം തന്നെയാകട്ടെ' എന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 34

ततो रामो महाबाहुः पितुः सह सहोदरैः / अग्नौ सत्कर्त्तुमारेभे देहं राजन्यथविधि

ഹേ രാജാവേ! പിന്നീട് മഹാബാഹുവായ രാമൻ (പരശുരാമൻ) സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് വിധിപ്രകാരം പിതാവിന്റെ മൃതദേഹം അഗ്നിയിൽ സംസ്കരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 35

भर्तृशोकपरिताङ्गी रेणुकापि दृढव्रता / पुत्रान्सर्वान्समाहूय त्विदं वचनमब्रवीत्

ഭർത്തൃശോകത്തിൽ വിങ്ങിയ ദൃഢവ്രതയായ രേണുക എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും വിളിച്ചു ചേർത്ത് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 36

रेणुकोवाच / अहं व-पितरं पुत्राः स्वर्गतं पुण्यशीलिनम् / अनुगन्तुमिहेच्छामि तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हथ

രേണുക പറഞ്ഞു— മക്കളേ, പുണ്യശീലനായ നിങ്ങളുടെ പിതാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ അവനെ അനുഗമിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതിനാൽ എനിക്ക് അനുവാദം തരുക.

Verse 37

असह्यदुःशं वैधव्यं सहमाना कथं पुनः / भर्त्रा विरहिता तेन प्रवर्त्तिष्ये विनिन्दिता

സഹിക്കാനാകാത്ത ദുഃഖമുള്ള വൈധവ്യം സഹിച്ച് ഞാൻ പിന്നെ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് നിന്ദിതയായി എങ്ങനെ നിലകൊള്ളും?

Verse 38

तस्मादनुगमिष्यामि भर्त्तारं दयितं मम / यथा तेन प्रवर्त्तिष्ये परत्रापि सहानिशम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കും; പരലോകത്തിലും പകലും രാത്രിയും അവനോടൊപ്പം ഇരിക്കുവാൻ.

Verse 39

ज्वलन्तमिममेवाग्निं संप्रविश्य चिरादिव / भर्तुर्मम भविष्यामि पितृलोकप्रियातिथिः

ഈ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഏറെ നാളുകൾക്കുശേഷം വന്നതുപോലെ, ഞാൻ എന്റെ ഭർത്താവിന് പിതൃലോകത്തിൽ പ്രിയ അതിഥിയാകും.

Verse 40

अनुवादमृते पुत्रा भवद्भिस्तत्र कर्मणि / प्रतिभूय न वक्तव्यं यदि मत्प्रियमिच्छथ

മക്കളേ, അവിടെ ആ കര്‍മ്മത്തില്‍ അനുവാദമില്ലാതെ ഇടപെട്ട് ഒന്നും പറയരുത്; എന്റെ പ്രിയം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കില്‍.

Verse 41

इत्येवमुक्त्वा वचनं रेणुका दृढनिश्चया / अग्निं प्रविश्य भर्त्तारमनुगन्तुं मनोदधे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള രേണുക അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु रेणुकां तनयैः सह / समाभाष्यातिगंभीरा वागुवाचाशरीरीणी

അന്നേ സമയത്ത് രേണുകയെയും അവളുടെ പുത്രന്മാരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് അതിഗംഭീരമായ ഒരു അശരീരിവാണി മുഴങ്ങി.

Verse 43

हे रेणुके स्वतनयैर्गिरं मे ऽवहिता शृणु / मा कार्षीः साहसं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं तव

ഹേ രേണുകേ, നിന്റെ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ ശ്രദ്ധയോടെ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. ഭദ്രേ, ഇത്തരമൊരു സാഹസം ചെയ്യരുത്; നിനക്കു പ്രിയമായ ഹിതവാക്ക് ഞാൻ പറയും.

Verse 44

साहसो नैव कर्त्तव्यः केनाप्यात्महितैषिणा / न मर्त्तव्यन्त्वया सर्वो जीवन्भद्राणि पश्यति

സ്വഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആരും ഇത്തരമൊരു സാഹസം ചെയ്യരുത്. നീ മരിക്കേണ്ടതില്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനാണ് എല്ലാ മംഗളങ്ങളും കാണുന്നത്.

Verse 45

तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी / निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते

അതുകൊണ്ട് ധൈര്യത്തെ ധനമായി കരുതി, ഹേ കാലകാംക്ഷിണീ ശുചിസ്മിതേ, നീ സ്ഥിരയായി ഇരിക്ക; നിമിത്തത്തെ ഇടയിൽ വെച്ച് അല്പം മാത്രമേ കാത്തിരിക്കൂ.

Verse 46

अचिरेणैव भर्त्ता ते भविष्यति सचेतनः / उत्पन्नजीवितेन त्वं कामं प्राप्स्यसि शोभने / भवित्री चिररात्राय बहुकल्याण भाजनम्

ഹേ ശോഭനേ, അധികം വൈകാതെ നിന്റെ ഭർത്താവ് ബോധത്തോടെ ഉയിർത്തെഴുന്നേറും; പുതുജീവൻ ലഭിച്ച നീ ഇഷ്ടസുഖം പ്രാപിക്കും, ദീർഘരാത്രിയുടെ അവസാനംവരെ അനേകം മംഗളങ്ങളുടെ പാത്രമാകും.

Verse 47

वसिष्ठ उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा धृतिमालंब्य रेणुका / तद्वाक्यगौरवाद्धर्षमवापुस्तनयाश्च ते

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് രേണുക ധൈര്യം ആശ്രയിച്ചു; ആ വചനങ്ങളുടെ ഗൗരവം മൂലം അവളുടെ പുത്രന്മാരും ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 48

ततोनीत्वा पितुर्देहमाश्रमाभ्यन्तरं मुनेः / शाययित्वा निवाते तु परितः समुपाविशन्

പിന്നീട് അവർ പിതാവിന്റെ ദേഹം മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിനുള്ളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; കാറ്റില്ലാത്ത ശാന്തസ്ഥാനത്ത് കിടത്തിവെച്ച് ചുറ്റും ഇരുന്നു.

Verse 49

तेषां तत्रोपविष्टानामप्रहृष्टात्मचेतसाम् / निमत्तानि शुभान्यासन्ननेकानि महान्ति च

അവർ അവിടെ ഇരുന്നപ്പോൾ, മനസ്സും ചിത്തവും സന്തോഷമില്ലാതിരുന്നെങ്കിലും; അനേകം മഹത്തായ ശുഭ നിമിത്തങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 50

तेन ते किञ्चिदाश्वस्तचेतसो मुनिपुङ्गवाः / निषेदुः सहिता मात्रा काङ्क्षन्तो जीवितं पितुः

അതുകൊണ്ട് ആ മുനിപുങ്ഗവർ അല്പം ആശ്വസ്തചിത്തരായി. മാതാവിനോടൊപ്പം ഇരുന്ന് പിതാവിന്റെ ജീവൻ നിലനില്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे राजन्भृगुवंशधरो मुनिः / विधेर्बलेन मतिमांस्तत्रागच्छद्यदृच्छया

ഇതിനിടയിൽ, രാജാവേ, ഭൃഗുവംശധരനായ ബുദ്ധിമാൻ മുനി വിധിയുടെ ബലത്താൽ യാദൃച്ഛികമായി അവിടെ എത്തി.

Verse 52

अथर्वणां विधिः सा क्षाद्वेदवेदाङ्गपारगः / सर्वशास्त्रार्थवित्प्राज्ञः सकलासुरवन्दितः

അവൻ അഥർവണരുടെ വിധി-ആചാര്യൻ; വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞവൻ; സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥവിദ് പ്രാജ്ഞൻ, സമസ്ത അസുരന്മാരാലും വന്ദിതൻ.

Verse 53

मृतसंजीविनीं विद्यां यो वेद मुनिदुर्लभाम् / यथाहतान्मृतान्देवैरुत्थापयति दानवान्

മുനിമാർക്കും ദുർലഭമായ ‘മൃതസഞ്ജീവിനി’ വിദ്യ അറിയുന്നവൻ, ദേവന്മാർ കൊന്നൊടുക്കിയ മരിച്ച ദാനവന്മാരെയും യഥാവിധി ഉയർത്തി ജീവിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 54

शास्त्रमोशनसं येन राज्ञां राज्यफलप्रदम् / प्रणीतमनुजीवन्ति सर्वे ऽद्यापीह पार्थिवाः

രാജാക്കന്മാർക്ക് രാജ്യഫലം നൽകുന്ന ‘ശാസ്ത്രമോഷണ’ എന്ന നയശാസ്ത്രം അവൻ പ്രണീതമാക്കി; അതനുസരിച്ചാണ് ഇന്നും ഇവിടെ എല്ലാ ഭൂപതികളും ജീവിച്ച് ഭരിക്കുന്നത്.

Verse 55

स तदाश्रममासाद्य प्रविष्टो ऽन्तर्महामुनिः / ददर्श तदवस्थांस्तान्सर्वान्दुःखपरिप्लुतान्

മഹാമുനി ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി അകത്തു കടന്ന്, എല്ലാവരെയും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അവസ്ഥയിൽ കണ്ടു।

Verse 56

अथ ते तु भृगुं दृष्ट्वा वंशम्य पितरं मुदा / उत्थायास्मै ददुश्चापि सत्कृत्य परमासनम्

അപ്പോൾ അവർ വംശപിതാവായ ഭൃഗുവിനെ കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്, ആദരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് ഉത്തമാസനം നൽകി।

Verse 57

स चाशीर्भिस्तु तान्सर्वानभिनन्द्य महामुनिः / पप्रच्छ किमिदं वृत्तं तत्सर्वं ते न्यवेदयन्

മഹാമുനി എല്ലാവരെയും ആശീർവദിച്ച് അഭിനന്ദിച്ചു; “ഇത് എന്തു സംഭവമാണ്?” എന്നു ചോദിച്ചു. അവർ എല്ലാം അദ്ദേഹത്തോട് അറിയിച്ചു।

Verse 58

तच्छ्रुत्वा स भृगुः शीघ्रं जलमादाय मन्त्रवित् / संजीविन्या विनया तं सिषेच प्रोच्चरन्निदम्

അത് കേട്ട മന്ത്രവിദനായ ഭൃഗു വേഗത്തിൽ ജലം എടുത്ത്, സഞ്ജീവിനി വിദ്യയോടെ അവനെ തളിച്ച് ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 59

यज्ञस्य तपसो वीय ममापि शुभमस्ति चेत् / तेनासौ जीवताच्छीघ्रं प्रसुप्त इवचोत्थितः

യജ്ഞത്തിന്റെയും തപസ്സിന്റെയും വീര്യവും, എന്റെയും ശുഭപുണ്യവും സത്യമായാൽ, അതിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ വേഗം ജീവിക്കട്ടെ—ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റവനെപ്പോലെ ഉയിർത്തെഴുന്നേറട്ടെ।

Verse 60

एवमुक्ते शुभे वाक्ये भृगुणा साधुकारिणा / समुत्तस्थावथार्चीकः साक्षाद्ग्ररुरिवापरः

ഭൃഗുമുനി ശുഭവും സാദ്ധുകാരകവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആർചീകൻ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു; സാക്ഷാൽ മറ്റൊരു ഗരുഡനെപ്പോലെ।

Verse 61

दृष्ट्वा तत्र स्थितं वन्द्यं भृगुं स्वस्य पितामहम् / ननाम भक्त्या नृपते कृताञ्जलिरुवाच ह

അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന വന്ദ്യനായ തന്റെ പിതാമഹൻ ഭൃഗുവിനെ കണ്ടു, ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു; കൈകൂപ്പി (ഹേ നൃപതേ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 62

जमदग्निरुवाच धन्यो ऽहं कृतकृत्यो ऽहं सफलं जीवितं च मे

ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു—ഞാൻ ധന്യൻ, ഞാൻ കൃതകൃത്യൻ; എന്റെ ജീവിതവും സഫലമായി.

Verse 63

यत्पश्ये चरणौ ते ऽद्य सुरासुरनमस्कृतौ / भगवन्किं करोम्यद्य शुश्रूषां तव मानद

ഇന്ന് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും നമസ്കരിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു. ഭഗവൻ, ഇന്ന് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? മാനദ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സേവ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 64

पुनीह्यात्मकुलं स्वस्य चरणांबुकणैर्विभो / इत्युक्त्वा सहसाऽनीतं रामेणार्ध्यं मुदान्वितः

ഹേ വിഭോ, നിങ്ങളുടെ പാദജലകണങ്ങളാൽ എന്റെ കുലത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആനന്ദത്തോടെ, രാമൻ ഉടൻ കൊണ്ടുവന്ന അർഘ്യം സമർപ്പിച്ചു.

Verse 65

प्रददौ पादयोस्तस्य भक्त्यान मितकन्धरः / तज्जलं शिरसाधत्त सकुटुंबो महामनाः

മിതകന്ധരൻ ഭക്തിയോടെ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ പാദ്യജലം അർപ്പിച്ചു. മഹാമനസ്സൻ അവൻ കുടുംബസഹിതം ആ ജലം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു.

Verse 66

अथ सत्कृत्य स भृगुं पप्रच्छ विनयान्वितः / भगवन् किं कृतं तेन राज्ञा दुष्टेन पातकम्

അനന്തരം അവൻ ഭൃഗുവിനെ സത്കരിച്ച് വിനയത്തോടെ ചോദിച്ചു— “ഭഗവൻ, ആ ദുഷ്ടരാജാവ് ഏതു പാതകം ചെയ്തു?”

Verse 67

यस्यातिथ्यं हि कृतवानहं सम्यग्विधानतः / साधुबुद्ध्यास दुष्टात्मा किं चकार महामते

ഞാൻ സദ്ബുദ്ധിയോടെ വിധിപൂർവ്വം അതിഥ്യമായി സ്വീകരിച്ചവൻ തന്നെയായ ആ ദുഷ്ടാത്മാവ്— ഹേ മഹാമതേ— എന്തു ചെയ്തു?

Verse 68

वसिष्ठ उवाच एवं स पृष्टो मतिमान्भृगुः सर्वविदीश्वरः / चिरं ध्यात्वा समालोच्य कारणं प्राह भूपते

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സർവ്വവിദനും മതി‍മാനുമായ ഭൃഗു ദീർഘമായി ധ്യാനിച്ച് ആലോചിച്ച്, ഹേ ഭൂപതേ, കാരണം പറഞ്ഞു.

Verse 69

भृगुरुवाच शृणु तात महाभाग बीजमस्य हि कर्मणः / यश्च वै कृतवान्पापं सर्वज्ञस्य तवानघ

ഭൃഗു പറഞ്ഞു— ഹേ താത മഹാഭാഗ, ഈ കര്‍മ്മത്തിന്റെ വിത്ത് കേൾക്കുക. ഹേ അനഘ, സർവ്വജ്ഞനായ നിനക്കു വിരുദ്ധമായി ആരാണ് പാപം ചെയ്തത്.

Verse 70

शप्तः पुरा वसिष्ठेन नाशार्थं स महीपतिः / द्विजापराधतो मूढ वीर्यं ते विनशिष्यते

ആ രാജാവിനെ വസിഷ്ഠൻ പണ്ട് നാശത്തിനായി ശപിച്ചിരുന്നു: 'ഹേ മൂഢാ! ബ്രാഹ്മണനോട് ചെയ്ത അപരാധത്താൽ നിന്റെ വീര്യം നശിച്ചുപോകും.'

Verse 71

तत्कथं वचनं तस्य भविष्यत्यन्यथा मुनेः / अयं रामो महावीर्यं प्रसह्यनृपपुङ्गवम्

അപ്പോൾ ആ മുനിയുടെ വചനം എങ്ങനെ തെറ്റാകും? മഹാവീര്യവാനായ ഈ രാമൻ ആ രാജശ്രേഷ്ഠനെ ബലമായി...

Verse 72

हनिष्यति महाबाहो प्रतिज्ञां कृतवान्पुरा / यस्मादुरः प्रतिहतं त्वया मातर्ममाग्रतः

...വധിക്കും, ഹേ മഹാബാഹോ! അവൻ പണ്ട് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു: 'അമ്മേ, അവിടുന്ന് എന്റെ മുന്നിൽ വെച്ച് മാറത്തടിച്ചതുകൊണ്ട്...'

Verse 73

एकविंशतिवारं हि भृशं दुःखपरीतया / त्रिः सप्तकृत्वो निःक्षत्रां करिष्ये पृथिवीमिमाम्

...ഇരുപത്തിയൊന്ന് തവണ, അതീവ ദുഃഖത്താൽ. ഞാൻ ഈ ഭൂമിയെ ഇരുപത്തിയൊന്ന് പ്രാവശ്യം ക്ഷത്രിയരില്ലാത്തതാക്കി മാറ്റും.'

Verse 74

अतो ऽयं वार्यमाणो ऽपि त्वाया पित्रा निरन्तरम् / भाविनोर्ऽथस्य च बलात्करिष्यत्येव मानद

അതുകൊണ്ട്, നീയും പിതാവും നിരന്തരം തടഞ്ഞാലും, വിധിയുടെ ബലത്താൽ അവൻ അത് തീർച്ചയായും ചെയ്യും, ഹേ മാനദാ.

Verse 75

स तु राजा महाभागो वृद्धानां पर्युपासिता / दत्तात्रेयाद्धरेरंशाल्लब्धबोधो महामतिः

ആ മഹാഭാഗനായ രാജാവ് മൂപ്പന്മാരെ നിത്യവും സേവിച്ചു ഉപാസിച്ചു. ഹരിയുടെ അംശമായ ദത്താത്രേയനാൽ ബോധം ലഭിച്ച് മഹാമതിയായി.

Verse 76

साक्षाद्भक्तो महात्मा च तद्वधे पातकं भवेत् / एवमुक्त्वा महाराज स भृगुर्ब्रह्मणः सुतः / यथागतं ययौ विद्वान्भविष्यत्कालपर्ययात्

അവൻ സാക്ഷാൽ ഭക്തനും മഹാത്മാവും ആകുന്നു; അവനെ വധിച്ചാൽ പാപം സംഭവിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാരാജാവേ, ബ്രഹ്മപുത്രനായ ഭൃഗുമുനി ഭാവികാലപരിവർത്തനം അറിഞ്ഞ് വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി.