Shloka 9
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
विललाप च सात्यर्थं धरणीधूलिधूसरा / अश्रुपूर्ममुखी दीना पतिता शोकसागरे
Transliteration
vilalāpa ca sātyarthaṃ dharaṇīdhūlidhūsarā / aśrupūrmamukhī dīnā patitā śokasāgare
Translation
അവൾ ഭൂമിയുടെ പൊടിയിൽ മങ്ങിയവളായി, കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, ദീനയായി ശോകസമുദ്രത്തിൽ വീണതുപോലെ അത്യന്തം വിലപിച്ചു.
Word by Word
विललापlamented
विललाप:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-लप् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (Conjunction)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
अत्यर्थम्exceedingly
अत्यर्थम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय)
Formअव्यय, अतिशयार्थक क्रियाविशेषण (Intensifying adverb: exceedingly)
धरणी-धूलि-धूसराgreyed with earth-dust
धरणी-धूलि-धूसरा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधरणी (प्रातिपदिक) + धूलि (प्रातिपदिक) + धूसर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha: 'grey with dust of the earth'), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
अश्रु-पूर्ण-मुखीwith a face full of tears
अश्रु-पूर्ण-मुखी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअश्रु (प्रातिपदिक) + पूर्ण (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मुखी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha: 'face full of tears'), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
दीनाwretched, miserable
दीना:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
पतिताfallen
पतिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) → पतित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past active/intransitive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
शोक-सागरेin the ocean of grief
शोक-सागरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha: 'ocean of grief'), पुल्लिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular)