Shloka 8
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
चिरादिव पुनर्भूमेरुत्थायातीव दुःखिता / पतित्वोत्थाय सा भूयः सुस्वरं प्ररुरोद ह
Transliteration
cirādiva punarbhūmerutthāyātīva duḥkhitā / patitvotthāya sā bhūyaḥ susvaraṃ praruroda ha
Translation
നാളേറെ കഴിഞ്ഞ് അവൾ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ നിലത്ത് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു; വീണിട്ട് വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, മധുരമായ കരുണസ്വരത്തിൽ വീണ്ടും കരഞ്ഞു.
Word by Word
चिरात्after a long time
चिरात्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (Ablative used adverbially), 'after a long time'
इवas if
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा-वाचक (Comparative particle)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्ति-वाचक (Adverb of repetition)
भूमेःfrom the ground (lit. of the ground)
भूमेः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive, 6th), एकवचन (Singular)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउत्-स्था (धातु) → उत्थाय (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having risen)
आतीवexceedingly
आतीव:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय, अतिशय-वाचक (Intensifying adverb)
दुःखिताdistressed
दुःखिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular) — agreeing with सा
पतित्वाhaving fallen
पतित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootपत् (धातु) → पतित्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having fallen)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउत्-स्था (धातु) → उत्थाय (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having risen)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
भूयःagain
भूयः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरर्थक (Adverb: again/further)
सु-स्वरम्in a clear/loud voice
सु-स्वरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + स्वर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (Avyayibhava: 'with good voice' as adverb), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular) — used adverbially
प्ररुरोदwept, cried
प्ररुरोद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-रुद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
हindeed
ह:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय, पदपूरण/निपात (Expletive particle)