Shloka 54
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
शास्त्रमोशनसं येन राज्ञां राज्यफलप्रदम् / प्रणीतमनुजीवन्ति सर्वे ऽद्यापीह पार्थिवाः
Transliteration
śāstramośanasaṃ yena rājñāṃ rājyaphalapradam / praṇītamanujīvanti sarve 'dyāpīha pārthivāḥ
Translation
രാജാക്കന്മാർക്ക് രാജ്യഫലം നൽകുന്ന ‘ശാസ്ത്രമോഷണ’ എന്ന നയശാസ്ത്രം അവൻ പ്രണീതമാക്കി; അതനുസരിച്ചാണ് ഇന്നും ഇവിടെ എല്ലാ ഭൂപതികളും ജീവിച്ച് ഭരിക്കുന്നത്.
Word by Word
शास्त्र-मोशनसम्the removal/abduction of the scripture
शास्त्र-मोशनसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक) + मोशन (प्रातिपदिक; √मुच्/मोच् (धातु) + ल्युट्)
Formतत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘शास्त्रस्य मोशनम्’ (शास्त्र-अपहरण/हरण-प्रकारः)
येनby which
येन:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम
राज्ञाम्of kings
राज्ञाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
राज्य-फल-प्रदम्granting the fruits of kingship
राज्य-फल-प्रदम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootराज्य (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (कृदन्त/प्रातिपदिक; √दा (दाने, धातु) + प्र- उपसर्ग + अच्)
Formतत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘राज्यस्य फलम् प्रददाति’
प्रणीतम्promulgated; composed
प्रणीतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रणीत (कृदन्त, √नी (नीञ्, धातु) + प्र- उपसर्ग + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; ‘promulgated/composed’
अनुजीवन्तिlive according to; follow
अनुजीवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√जीव् (जीवँ, धातु) + अनु- उपसर्ग
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
अद्यापिeven today; still
अद्यापि:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्यापि (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-अव्यय (even today/still)
इहhere
इह:
Desha/Adhikarana (देश/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (here)
पार्थिवाःkings; rulers
पार्थिवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्