Sukta 10
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī for AVŚ 2.10).
Devata: Varuṇa (as lord of the pāśa) with ancillary powers: Nirṛti; Dyāvā-Pṛthivī as benedictive witnesses.
Chandas: Predominantly Anuṣṭubh (with Atharvanic cadence; pāda-division as transmitted).
AVŚ 2.10 ഒരു പാശമോചന (ബന്ധം അഴിക്കുന്ന) ചികിത്സാസൂക്തമാണ്. ഇത് കൃഷിയിടത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ (ക്ഷേത്രിയ) ദീർഘകാല പീഡ, ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന രോഗം, നിർൃതിയുടെ മരണസദൃശമായ ആകർഷണം എന്നിവയിൽ നിന്ന് രോഗിയെ ആചാരപരമായി “കെട്ടുകൾ അഴിച്ച്” വിടുവിക്കുന്നു; അവസ്ഥയെ ശരീരികമായും നൈതിക–യാഗീയ ബന്ധനമായും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. പാശത്തിന്റെ അധിപനായ വരുണനെ അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും, ബ്രഹ്മൻ (മന്ത്രശക്തി) മുഖേന രോഗിയെ അനാഗസ് (“കുറ്റമില്ലാത്തവൻ”) എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്ത്, ഋതവുമായി ശുഭസമന്വയത്തിലേക്ക് അവനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു; ദ്യാവാ–പൃഥിവീ സാക്ഷികളായി ഇതിനെ മുദ്രവെയ്ക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
पाशमोचनम्। क्षे॒त्रि॒यात् त्वा॒ निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑ पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
പാശമോചനम्. ക്ഷേത്രിയ-രോഗത്തിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ബന്ധുജനങ്ങളുടെ ആരോപകന്റെ നിന്ദയിൽ നിന്ന്, ദ്രോഹത്തിൽ നിന്ന്—ഞാൻ നിന്നെ മോചിപ്പിക്കുന്നു; വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്നുമും. ബ്രഹ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ നിർദോഷനാക്കുന്നു; നിനക്കു ദ്യാവാ-പൃഥിവി—ഇരുവരും ശിവമായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 2
शं ते॑ अ॒ग्निः स॒हाद्भिर॑स्तु॒ शं सो॑मः स॒हौष॑धीभिः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
നിനക്കു മംഗളം: ജലങ്ങളെ സഹചാരികളായി ഉള്ള അഗ്നി നിനക്കു ക്ഷേമം വരുത്തട്ടെ; നിനക്കു മംഗളം: ഔഷധികളെ സഹചാരികളായി ഉള്ള സോമൻ നിനക്കു ക്ഷേമം വരുത്തട്ടെ. ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയ പീഡയിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, അടുത്ത ബന്ധുവിന്റെ ദുഷ്ട ശാപവാക്കിൽ നിന്ന്, ദ്രോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു; വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് നിന്നെ അഴിച്ചുവിടുന്നു. ബ്രഹ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ നിർദോഷനാക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവി—ഇരുവരും—ശിവ (മംഗളകര)മായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 3
शं ते॒ वातो॑ अ॒न्तरि॑क्षे॒ वयो॑ धा॒च्छं ते॑ भवन्तु प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒या॑न्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
നിനക്കു മംഗളം: അന്തരിക്ഷത്തിലുള്ള വായു നിന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രാണബലം സ്ഥാപിക്കട്ടെ; നിനക്കു മംഗളം: നാലു ദിക്കുകളും നിനക്കു ശുഭമായിരിക്കട്ടെ. ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയയിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ബന്ധുക്കളുടെ ശാപത്തിൽ നിന്ന്, ദ്രോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു; വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് നിന്നെ അഴിച്ചുവിടുന്നു. ബ്രഹ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ നിർദോഷനാക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവി—ഇരുവരും—ശിവ (മംഗളകര)മായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 4
इ॒मा या दे॒वीः प्र॒दिश॒श्चत॑स्रो॒ वात॑पत्नीर॒भि सूर्यो॑ वि॒चष्टे॑ । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑ त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॑ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
വായുവിനെ ഭർത്താവായി ഉള്ള ഈ നാലു ദിക്കുകളായ ദേവിമാരെ സൂര്യൻ വിവേകദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കുന്നു; അതുപോലെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയ രോഗത്തിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ബന്ധുക്കളുടെ അപവാദവാക്കിൽ നിന്ന്, ദ്രോഹമായ അന്യായത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു; വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്നും നിന്നെ അഴിച്ചുവിടുന്നു. ബ്രഹ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ നിർദോഷനാക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവി—ഇരുവരും—ശിവ (മംഗളകര)മായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 5
तासु॑ त्वा॒न्तर्ज॒रस्या द॑धामि॒ प्र यक्ष्म॑ एतु॒ निरृ॑तिः परा॒चैः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
അവയിൽ ഞാൻ നിന്നെ സ്ഥാപിക്കുന്നു—അന്തര്ജരാസാ (അകത്തെ ക്ഷയം) നിന്നു രക്ഷിക്കാനായി. യക്ഷ്മ പുറപ്പെട്ടു പോകട്ടെ; നിരൃതി ദൂരെയ്ക്ക് മാറിപ്പോകട്ടെ. ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയ (വയലിൽ നിന്നുയർന്ന രോഗം)യിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ജാമി-ശംസാ (ബന്ധുവിന്റെ ശാപം)യിൽ നിന്ന്, ദ്രുഹ് (ദ്രോഹം/കപടം)യിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു—വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നൽകുന്നു. ബ്രഹ്മ (മന്ത്രശക്തി) കൊണ്ട് നിന്നെ അനാഗസ (നിർദോഷൻ) ആക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവീ—ഇരുവരും—ശിവ (മംഗളകര)മായി നിലകൊള്ളട്ടെ.
Mantra 6
अमु॑क्था॒ यक्ष्मा॑द् दुरि॒ताद॑व॒द्याद् द्रु॒हः पाशा॒द् ग्राह्या॒श्चोद॑मुक्थाः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
നീ യക്ഷ്മയിൽ നിന്ന്, ദുരിത (അപശകുനം/ദുര്ഭാഗ്യം)യിൽ നിന്ന്, അവദ്യ (നിന്ദ്യമായ ദോഷം)യിൽ നിന്ന് മോചിതനായിരിക്കുന്നു; ദ്രുഹിന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന്, ഗ്രാഹ്യ (പിടിച്ചെടുക്കുന്നവൻ/സീജർ)ന്റെ പിടിയിൽ നിന്ന് കൂടി—അതെ, പൂർണ്ണമായി മോചിതനായിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയയിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ജാമി-ശംസാ (ബന്ധുവിന്റെ ശാപം)യിൽ നിന്ന്, ദ്രുഹ് (ദ്രോഹം/കപടം)യിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു—വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നൽകുന്നു. ബ്രഹ്മ (മന്ത്രശക്തി) കൊണ്ട് നിന്നെ അനാഗസ (നിർദോഷൻ) ആക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവീ—ഇരുവരും—ശിവ (മംഗളകര)മായി നിലകൊള്ളട്ടെ.
Mantra 7
अहा॒ अरा॑ति॒म॑विदः स्यो॒नमप्य॑भूर्भ॒द्रे सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के। ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
അഹാ! നീ അരാതി (ദുർഭാവം/അപശകുനം) കണ്ടെത്തി; പുണ്യകർമ്മത്തിന്റെ ഭദ്ര ലോകത്തിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു. അതുപോലെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയയിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ബന്ധുക്കളുടെ ആരോപണത്തിൽ നിന്ന്, ദ്രോഹത്തിൽ നിന്ന്, വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ നിർദോഷനാക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവീ—ഇരുവരും—ശിവ (കല്യാണകര)മായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 8
सूर्य॑मृ॒तं तम॑सो॒ ग्राह्या॒ अधि॑ दे॒वा मुञ्च॑न्तो असृज॒न्निरेण॑सः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
സൂര്യൻ—ഋതം (സത്യ-നിയമം)—ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് പിടിക്കാവുന്നതായി—അതിന്മേൽ ദേവന്മാർ മോചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ പാപത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കെറിഞ്ഞു. അതുപോലെ ഞാൻ നിന്നെ ക്ഷേത്രിയയിൽ നിന്ന്, നിരൃതിയിൽ നിന്ന്, ബന്ധുക്കളുടെ ശാപം/ആരോപം മുതൽ, ദ്രോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു; വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നൽകുന്നു. ബ്രഹ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ നിർദോഷനാക്കുന്നു; നിനക്കായി ദ്യാവാ-പൃഥിവീ—ഇരുവരും—ശിവമായിരിക്കട്ടെ.
Frequently Asked Questions
It is the noose/fetter by which Varuṇa binds wrongdoing and disorder. In AVŚ 2.10 the practitioner asks for authoritative unbinding, treating illness and misfortune as a constriction that can be ritually released.
No. It addresses bodily affliction (kṣetriya, yakṣma, inner wasting) and also social-moral pressures such as kin-accusation (jāmiśaṃsa) and treachery, ending with a mantra-declaration of innocence (anāgas).
A cord or knot is used as a symbol of the bond. While reciting the repeated release formula, the cord is loosened/untied, and the patient is affirmed as purified by brahman, with Heaven and Earth invoked to stand auspicious.
Ask anything about Sukta 10 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.