Adhyaya 94
Droṇa-parva Adhyāya 94: Sātyaki–Sudarśana Yuddha (सात्यकि–सुदर्शन युद्ध)
Upa-parva: Sātyaki–Sudarśana Saṃprahāra (Episode: Sātyaki’s advance and duel with Sudarśana)
Sañjaya reports that Sātyaki, having overcome Droṇa’s sector and other Kaurava leaders, speaks with measured confidence to his charioteer, characterizing himself as an instrument while attributing decisive battlefield outcomes to Keśava and Phalguna (Kṛṣṇa and Arjuna). He then advances forcefully through the host, described in solar imagery and as difficult to check. Sudarśana confronts him; a severe chariot engagement follows in which Sudarśana releases dense volleys and Sātyaki counters by cutting down arrows mid-flight, demonstrating technical mastery of interception and rate-of-fire. The duel escalates: Sudarśana wounds Sātyaki and strikes his horses; Sātyaki responds with targeted countermeasures, including the killing of the opponent’s charioteer and then Sudarśana himself by a decisive head-severing strike. The chapter closes with Sātyaki’s renewed movement toward Arjuna’s axis, and observers’ astonishment at his ability to burn through enemies within missile-range, emphasizing momentum, lethality, and the narrative function of exemplary prowess within the broader operational plan.
Chapter Arc: श्वेतवाहन अर्जुन अपनी सत्यप्रतिज्ञा को पूर्ण करने के लिए कौरव-सेना में वज्र की भाँति प्रवेश करता है; उसके बाण सूर्य-किरणों की तरह चमकते हुए समूची पंक्ति को संतप्त कर देते हैं। → अर्जुन के प्रहार से घोड़े विद्ध होते हैं, रथ छिन्न-भिन्न होते हैं, गज-आरूढ़ गिरते हैं और छत्र-ध्वज कटते हैं; इसी उथल-पुथल में वह द्रोणाचार्य की दिशा में बढ़ता हुआ कृतवर्मा और काम्बोजराज सुदक्षिण जैसे महारथियों के प्रतिरोध से घिर जाता है। → कृतवर्मा के तीव्र बाणों से अर्जुन क्षण भर के लिए उलझता है; कृष्ण चिंतित होते हैं कि कहीं विलंब काल-व्यतिक्रम न बन जाए—उसी क्षण अर्जुन गाण्डीव से प्रचण्ड प्रत्युत्तर देकर सुदक्षिण के रथ को तोड़ता है और हृदय-भेदी बाण से उसके संकल्प व पराक्रम को निष्फल कर देता है। → सुदक्षिण का कवच फटता है, अंग शिथिल पड़ते हैं, मुकुट-बाजूबंद गिरते हैं और वह ध्वज की तरह सामने की ओर गिरकर रणभूमि में प्राणहीन शोभित होता है; अर्जुन का मार्ग एक बड़े अवरोध से मुक्त हो जाता है। → द्रोण और कृतवर्मा अभी भी रण में सक्रिय हैं; अर्जुन की प्रतिज्ञा-पूर्ति की दौड़ आगे और घनी टकराहटों की ओर बढ़ती है।
Shlokas
Verse 1
अपन बछ। हक २ >> द्विनवतितमो< ध्याय: अर्जुनका द्रोणाचार्य और कृतवर्माके साथ युद्ध करते | है कौरव-सेनामें प्रवेश तथा श्रुतायुधका अपनी गदासे सुदक्षिणका अर्जुनद्वारा वध संजय उवाच संनिरुद्धस्तु तैः पार्थो महाबलपराक्रम: । द्रुतं समनुयातश्न द्रोणेन रथिनां वर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮ ಹೊಂದಿದ ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ) ಆ ಕೌರವರಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣನೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು।
Verse 2
किरन्निषुगणांस्तीक्ष्णान् स रश्मीनिव भास्कर: । तापयामास तत् सैन्यं देहं व्याधिगणो यथा
ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೆ ಸುರಿಸುತ್ತ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ, ಅವನು ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿದನು—ರೋಗಗಳ ಗುಂಪು ದೇಹವನ್ನು ಕಾಡಿ ಸುಡುವಂತೆ।
Verse 3
अश्वो विद्धो रथश्छिन्न: सारोह: पातितो गज: । छत्राणि चापविद्धानि रथाश्षक्रैविना कृता:
ಕುದುರೆಗಳು ಬಾಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವು, ರಥಗಳು ಚೂರುಚೂರಾದವು, ಸವಾರರೊಡನೆ ಆನೆಗಳು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದವು. ಛತ್ರಗಳು ಚದುರಿದವು; ರಥಗಳು ಚಕ್ರವಿಲ್ಲದೆ ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾದವು।
Verse 4
विद्रुतानि च सैन्यानि शरारतानि समन्ततः । इत्यासीत् तुमुल॑ युद्ध न प्राज्ायत किज्चन
ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಸೇನೆಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಓಡಿಹೋದವು. ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಅಷ್ಟೊಂದು ತುಮುಲವೂ ಭಯಾನಕವೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಏನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ।
Verse 5
तेषां संयच्छतां संख्ये परस्परमजिह्ागै: । अर्जुनो ध्वजिनीं राजन्नभी क्ष्णं समकम्पयत्
ರಾಜನೇ! ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವರ ಧ್ವಜಿನಿಯನ್ನು ಮರುಮರು ಕಂಪಿಸಿದನು।
Verse 6
सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां सत्यसंगर: । अभ्यद्रवद् रथश्रेष्ठ शोणाश्र श्वेतवाहन:
ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ, ಸತ್ಯಸಂಗರನಾದ ಅರ್ಜುನನು—ರಥಶ್ರೇಷ್ಠ, ಶ್ವೇತವಾಹನ, ಶೋಣಾಶ್ವಯುಕ್ತ—ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 7
त॑ द्रोण: पञ्चविंशत्या मर्मभिद्धिरजिद्मगै: । अन्तेवासिनमाचार्यों महेष्वासं समार्पयत्,उस समय आचार्य द्रोणने अपने महाधनुर्धर शिष्य अर्जुनको पचीस मर्मभेदी बाणोंद्वारा घायल कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಮಹಾಧನುರ್ಧರ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮರ್ಮಭೇದಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 8
त॑ तूर्णमिव बीभत्सु: सर्वशस्त्रभृतां वर: । अभ्यधावदिषूनस्यन्निषुवेगविघातकान्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ದ್ರೋಣನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿ, ಶತ್ರು ಬಾಣಗಳ ವೇಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು.
Verse 9
तस्याशुक्षिप्तान् भल्लान् हि भल्लै: संनतपर्वभि: | प्रत्यविध्यदमेयात्मा ब्रह्मास्त्रं समुदीरयन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಮೇಯ ಆತ್ಮಬಲವುಳ್ಳ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಅರ್ಜುನನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಾರಿಸಿದ ಭಲ್ಲಗಳನ್ನು ವಾಲಿದ ಗಾಂಠಗಳಿರುವ ತನ್ನ ಭಲ್ಲಗಳಿಂದಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆವಾಹನಿಸಿದನು.
Verse 10
तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्याचार्यकं॑ युधि । यतमानो युवा नैनं प्रत्यविध्यद् यदर्जुन:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನ ಅದ್ಭುತ ಆಚಾರ್ಯತ್ವವನ್ನು ನಾವು ಕಂಡೆವು; ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಯುವ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಲಾರದೆ ಹೋದನು.
Verse 11
क्षरत्रिव महामेघो वारिधारा: सहस्रश: । द्रोणमेघ: पार्थशैलं ववर्ष शरवृष्टिभि:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇಗೆ ಮಹಾಮೇಘವು ಸಾವಿರಾರು ಜಲಧಾರೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದ್ರೋಣಮೇಘನು ಪರ್ವತಸಮಾನ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು.
Verse 12
अर्जुन: शरवर्ष तद् ब्रह्मास्त्रेणेव मारिष । प्रतिजग्राह तेजस्वी बाणैर्बाणान् निशातयन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂಜನೀಯ ನರೇಶ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವರ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಂಬಂತೆ, ಆಚಾರ್ಯನ ಆ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಡೆದನು.
Verse 13
द्रोणस्तु पठ्चविंशत्या श्वेतवाहनमार्दयत् । वासुदेवं च सप्तत्या बाह्वोरुगसि चाशुगै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ರೋಣನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶ್ವೇತವಾಹನ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿಯೂ ಎಪ್ಪತ್ತು ವೇಗಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 14
पार्थस्तु प्रहसन् धीमानाचार्य सशरौधिणम् | विसृजन्तं शितान् बाणानवारयत त॑ युधि
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಪಾರ್ಥನು ನಗುತ್ತಲೇ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳ ಘನಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಚಾರ್ಯ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಶರವೃಷ್ಟಿಯೊಡನೆ ತಡೆದನು.
Verse 15
अथ तौ वध्यमानौ तु द्रोणेन रथसत्तमौ । आवर्जयेतां दुर्धर्ष युगान्ताग्निमिवोत्थितम्
ನಂತರ ದ್ರೋಣನಿಂದ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಥಶ್ರೇಷ್ಠರು—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ—ಯುಗಾಂತಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ದುರ್ಧರ್ಷ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದರು.
Verse 16
वर्जयन् निशितान् बाणान् द्रोणचापविनि:सृतान् । किरीटमाली कौन्तेयो भोजानीकं व्यशातयत्
ದ್ರೋಣನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಲೇ, ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾದ ಕೌಂತೇಯ ಅರ್ಜುನನು ಭೋಜಸೇನೆಯನ್ನು ಚೂರಾಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 17
सो<न््तरा कृतवर्माणं काम्बोजं च सुदक्षिणम् । अभ्ययाद् वर्जयन् द्रोणं मैनाकमिव पर्वतम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕೃತವರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜರಾಜ ಸುದಕ್ಷಿಣನ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಸಾಗಿಹೋಗಿ, ಮೈನಾಕ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನನ್ನು ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 18
ततो भोजो नरव्याप्रो दुर्धर्ष कुरुसत्तमम् | अविध्यत् तूर्णमव्यग्रो दशभि: कड्कपत्रिभि:
ನಂತರ ಭೋಜವಂಶದ ನರವ್ಯಾಘ್ರನಾದ, ದುರ್ಧರ್ಷ ಕೃತವರ್ಮನು—ಮನಸ್ಸು ذرವೂ ಅಶಾಂತವಾಗದೆ—ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕಂಕಪತ್ರಯುಕ್ತ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿದ್ಧನಾಗಿಸಿದನು।
Verse 19
तमर्जुन: शतेनाजौ राजन् विव्याध पत्रिणाम् | पुनश्नान्यैस्त्रिभिर्बाणैमोहयजन्निव सात्वतम्
ರಾಜನೇ! ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ನೂರು ಪತ್ರಯುಕ್ತ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾಗಿಸಿದನು; ನಂತರ ಸಾತ್ವತನಾದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು।
Verse 20
भोजस्तु प्रहसन् पार्थ वासुदेवं॑ च माधवम् । एकैकं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत्,तब कृतवर्माने भी हँसकर कुन्तीकुमार अर्जुन और मधुवंशी भगवान् वासुदेवमेंसे प्रत्येकको पचीस-पचीस बाण मारे
ಆಗ ಭೋಜನಾದ ಕೃತವರ್ಮನು ನಗುತ್ತಾ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಮಾಧವನಾದ ವಾಸುದೇವನಿಗೂ ತಲಾ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು।
Verse 21
तस्यार्जुनो धनुश्कछित्त्वा विव्याधैनं त्रिसप्तभि: । शरैरग्निशिखाकारे: क्रुद्धाशीविषसंनिभै:
ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಅರ್ಜುನನು ಅವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಿಷಸರ್ಪದಂತೆ ಭಯಂಕರವೂ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ ದೀಪ್ತವೂ ಆದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿದ್ಧನಾಗಿಸಿದನು।
Verse 22
अथान्यद् धनुरादाय कृतवर्मा महारथ: । पज्चभि: सायकैस्तूर्ण विव्याधोरसि भारत
ಆಗ ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಓ ಭಾರತ! ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 23
भारत! तब महारथी कृतवर्माने दूसरा धनुष लेकर तुरंत ही पाँच बाणोंसे अर्जुनकी छातीमें चोट पहुँचायी ।।
ಮತ್ತೆ ಕೃತವರ್ಮನು ಐದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಪಾರ್ಥನು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
Verse 24
दृष्टवा विषक्त कौन्तेयं कृतवर्मरथं प्रति । चिन्तयामास वार्ष्णेयो न न: कालात्ययो भवेत्
ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನು ಕೃತವರ್ಮನ ರಥದ ಎದುರು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಕೃಷ್ಣನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು—“ನಮ್ಮ ಸಮಯ ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಕಳೆಯದಿರಲಿ.”
Verse 25
ततः कृष्णो<ब्रवीत् पार्थ कृतवर्मणि मा दयाम् | कुरु सम्बन्धकं हित्वा प्रमथ्यैनं विशातय
ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಕೃತವರ್ಮನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರಬೇಡ. ಬಂಧುತ್ವದ ಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಸಂಹರಿಸು.”
Verse 26
ततः स कृतवर्माणं मोहयित्वार्जुन: शरै: । अभ्यगाज्जवनैरश्वै:ः काम्बोजानामनीकिनीम्,तब अर्जुन अपने बाणोंद्वारा कृतवर्माको मूर्च्छिंत करके अपने वेगशाली घोड़ोंद्वारा काम्बोजोंकी सेनापर आक्रमण करने लगे
ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿ (ಸ್ತಂಭಗೊಳಿಸಿ), ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಬೋಜರ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
Verse 27
अमर्षितस्तु हार्दिक्य: प्रविष्टे श्वेतवाहने । विधुन्वन् सशरं चाप॑ पाञ्चाल्याभ्यां समागत:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶ್ವೇತವಾಹನ ಅರ್ಜುನನು ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದನು. ಬಾಣಸಜ್ಜಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪಾಂಚಾಲ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 28
चक्ररक्षौ तु पाञज्चाल्यावर्जुनस्य पदानुगौ | पर्यवारयदायान्तौ कृतवर्मा रथेषुभि:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅರ್ಜುನನ ಚಕ್ರರಕ್ಷಕರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪಾಂಚಾಲ ವೀರರು ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಮುಂದುವರಿದರು. ಆದರೆ ಕೃತವರ್ಮನು ತನ್ನ ರಥದಿಂದಲೂ ಬಾಣವರ್ಷೆಯಿಂದಲೂ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ತಡೆದನು.
Verse 29
तावविध्यत् ततो भोज: कृतवर्मा शितै: शरै: । त्रिभिरेव युधामन्युं चतुर्भि श्चोत्तमौजसम्,भोजवंशी कृतवर्माने अपने तीन तीखे बाणोंद्वारा युधामन्युको और चार बाणोंसे उत्तमौजाको घायल कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಭೋಜ ಯೋಧ ಕೃತವರ್ಮನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೊಡೆದನು; ಯುಧಾಮನ್ಯುವನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಉತ್ತಮೌಜಸನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 30
तावप्येनं विविधतुर्दशभिर्दशभि: शरैः । त्रिभिरेव युधामन्युरुत्तमौजास्त्रिभिस्तथा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಲಾ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಿದರು. ನಂತರ ಯುಧಾಮನ್ಯು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಉತ್ತಮೌಜವೂ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 31
संचिच्छिदतुरप्यस्य ध्वजं कार्मुकमेव च । अथान्यद् धनुरादाय हार्दिक्य: क्रोधमूर्च्छित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಅವನ ಧ್ವಜವನ್ನೂ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಸಹ ಕತ್ತರಿಸಿದರು. ಆಗ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೂರ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
Verse 32
कृत्वा विधनुषौ वीरौ शरवर्षैरवाकिरत् । तावन्ये धनुषी सज्ये कृत्वा भोजं विजघ्नतु:
ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರನ್ನು ಧನುಸ್ಸಿಲ್ಲದವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅವನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಾಣವರ್ಷೆ ಸುರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅವರೂ ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಭೋಜವಂಶೀಯ ಕೃತವರ್ಮನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಘಾತ ಮಾಡಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ನಿರಂತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೇ—ಆಯುಧ ಕಡಿದೊಡನೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯುಧ ಎತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕೋಪವು ಸಂಯಮವಲ್ಲ, ಸಂಘರ್ಷವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 33
तेनान्तरेण बीभत्सुर्विवेशामित्रवाहिनीम् । न लेभाते तु तौ द्वारं वारितौ कृतवर्मणा
ಇದರ ನಡುವೆ ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನು ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿದನು. ಆದರೆ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ದ್ವಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಕೃತವರ್ಮನು ಅವರನ್ನು ತಡೆದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯವೂ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಮುಂದುವರಿಯಲು ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಯಮ ಬೇಕು.
Verse 34
अनीकान्यर्दयन् युद्धे त्वरित: श्वेतवाहन:
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಾಶ್ವವಾಹನನಾದ ಆ ತ್ವರಿತ ಯೋಧನು ಶತ್ರುವಿನ ಅಣೀಕಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆದನು; ಅವುಗಳನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದನು—ರಣವೇಗವೇ ಅವನ ರಥದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಂತೆ.
Verse 35
त॑ दृष्टवा तु तथा यान्तं शूरो राजा श्रुतायुध:
ಅವನು ಹಾಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಶೂರ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಗಮನಿಸಿದನು; ಯುದ್ಧದ ವೇಗ ಒತ್ತಡ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಕಂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಉದ್ದೇಶ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕಾರ ಸಂಯಮದ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 36
स पार्थ त्रिभिरानर्छत् सप्तत्या च जनार्दनम्
ಅವನು ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ, ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ತಿವಿದನು. ರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕ್ರೂರ ಗಣಿತವೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಗಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ಪರಾಕ್ರಮ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅರ್ಜುನನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಯುದ್ಧದ ನೈತಿಕ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
Verse 37
ततोडअर्जुनो नवत्या तु शराणां नतपर्वणाम्
ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ವಂಗಿದ ಸಂಧಿಗಳಿರುವ ತೊಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಭೇದಿಸಿದನು—ಶಿಕ್ಷಿತ ಸಂಯಮದ ಭಯಂಕರ ಶರವೃಷ್ಟಿ ಅದು.
Verse 38
स तन्न ममृषे राजन् पाण्डवेयस्य विक्रमम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಪಾಂಡವಪುತ್ರನ ಆ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ಅವನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು.
Verse 39
तस्यार्जुनो धनुश्छित्त्वा शरावापं निकृत्य च
ಆಮೇಲೆ ಅರ್ಜುನನು ಅವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಬಾಣಗಳ ತೂಣಿಯನ್ನೂ ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 40
आजयपघानोरसि क्रुद्ध: सप्तभिननतपर्वभि: । तब अर्जुनने उनका धनुष काटकर उनके तरकशके भी टुकड़े-टुकड़े कर दिये। फिर कुपित हो झुकी हुई गाँठवाले सात बाणोंद्वारा उनकी छातीपर प्रहार किया ।।
ನಂತರ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಅರ್ಜುನನು ವಂಗಿದ ಸಂಧಿಗಳಿರುವ ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಎದೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆಮೇಲೆ ಆ ರಾಜನು ಕ್ರೋಧಾವೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು.
Verse 41
ततोअर्जुन: स्मयन्नेव श्रुतायुधमरिंदम:
ಆಗ ಶತ್ರುದಮನನಾದ ಅರ್ಜುನನು ನಗುತ್ತಲೇ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 42
शरैरनेकसाहसै: पीडयामास भारत | भारत! यह देख शत्रुदमन अर्जुनने मुसकराते हुए ही श्रुतायुधको कई हजार बाण मारकर पीड़ित कर दिया ।। अश्वांश्वास्यावधीत् तूर्ण सारथथिं च महारथ:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾರತ! ಅನೇಕ ಸಹಸ್ರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನು ಅವನನ್ನು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಶತ್ರುದಮನ ಅರ್ಜುನನು ನಗುತ್ತಲೇ ಶ್ರುತಾಯುಧನ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಶರಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ವ್ಯಥೆಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ಮಹಾರಥನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಸಹ ವಧಿಸಿದನು.
Verse 43
हताश्चं रथमुस्तृज्य स तु राजा श्रुतायुध:,अभ्यद्रवद् रणे पार्थ गदामुद्यम्य वीर्यवान् । घोड़ोंके, मारे जानेपर पराक्रमी राजा श्रुतायुध उस रथको छोड़कर हाथमें गदा ले समरांगणमें अर्जुनपर टूट पड़े
ಕುದುರೆಗಳು ವಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ರಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 44
।। वरुणस्यात्मजो वीर: स तु राजा श्रुतायुध:
ಆ ವೀರ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ವರುಣನ ಪುತ್ರನು.
Verse 45
तस्य माताब्रवीद् राजन् वरुण पुत्रकारणात्
ಓ ರಾಜನೇ! ವರುಣನ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಪುತ್ರನು ಲಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ತಾಯಿ ಹೀಗೆಂದಳು.
Verse 46
वरुण स्त्वब्रवीत् प्रीतो ददाम्यस्मै वरं हितम्
ಆಗ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ವರುಣನು ಹೇಳಿದನು—“ಇವನಿಗೆ ಹಿತಕರವಾದ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.”
Verse 47
नास्ति चाप्यमरत्वं वै मनुष्यस्य कथंचन
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅಮರತ್ವವಿಲ್ಲ.
Verse 48
दुर्धर्षस्त्वेष शत्रूणां रणेषु भविता सदा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇವನು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ದುರ್ಧರ್ಷ (ಅಜೇಯ)ನಾಗಿರುವನು.
Verse 49
इत्युक्त्वा वरुण: प्रादाद् गदां मन्त्रपुरस्कृताम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವರుణನು ಮಂತ್ರಸಂಸ್ಕೃತ ಗದೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 50
उवाच चैनं भगवान् पुनरेव जलेश्वर:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಜಲಾಧೀಶ್ವರನಾದ ಭಗವಾನ್ ವರుణನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು. ಗದೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ವರుణನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದನು—“ವತ್ಸ! ಯುದ್ಧ ಮಾಡದವನ ಮೇಲೆ ಈ ಗದೆಯಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಡ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಹಿಂತಿರುಗಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿವಂತ ಪುತ್ರಾ! ಧರ್ಮವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರയോഗಕರ್ತನನ್ನೂ ಈ ಗದೆ ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲದು.”
Verse 51
अयुध्यति न मोक्तव्या सा त्वय्येव पतेदिति । हन्यादेषा प्रतीपं हि प्रयोक्तारमपि प्रभो
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಯುದ್ಧ ಮಾಡದವನ ಮೇಲೆ ಈ ಗದೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಾರದು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಹಿಂತಿರುಗಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಓ ಪ್ರಭು! ಧರ್ಮವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರയോഗಕರ್ತನನ್ನೂ ಈ ಗದೆ ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲದು.”
Verse 52
न चाकरोत् स ठठद्दाक्यं प्राप्ते काले श्रुतायुध: । स तया वीरघातिन्या जनार्दनमताडयत्
ಆದರೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ಷಣ ಬಂದಾಗ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ವೀರಘಾತಿನೀ ಗದೆಯಿಂದ ಜನಾರ್ದನನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಅವನು ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 53
प्रतिजग्राह तां कृष्ण: पीनेनांसेन वीर्यवान् | नाकम्पयत शौरिं सा विन्ध्यं गिरिमिवानिल:
ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಹೃಷ್ಟ-ಪುಷ್ಟವಾದ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಆ ಗದೆಯ ಆಘಾತವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಗಾಳಿ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕದಲಿಸಲಾರದೆ ಇರುವಂತೆ, ಆ ಗದೆ ಶೌರಿಯನ್ನು ಕಂಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 54
प्रत्युद्यान्ती तमेवैषा कृत्येव दुरधिष्ठिता । जघान चास्थितं वीरं श्रुतायुधममर्षणम्
ಆ ಗದೆ ತಿರುಗಿ ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ಧಾವಿಸಿತು—ದೋಷಯುಕ್ತ ಅಭಿಚಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೃತ್ಯೆ ತನ್ನ ಕರ್ತನನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಅಮರ್ಷಶೀಲ ವೀರ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನು ಅದು ಸಂಹರಿಸಿತು.
Verse 55
हत्वा श्रुतायुधं वीर॑ धरणीमन्वपद्यत । गदां निवर्तितां दृष्टवा निहतं च श्रुतायुधम्
ವೀರ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಹತನಾದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಭೂಮಿಗೆ ಕುಸಿದನು. ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಗದೆಯನ್ನೂ, ನಿಹತನಾದ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನೂ ನೋಡಿ (ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ಥಂಭಿತರಾದರು).
Verse 56
स्वेनास्त्रेण हतं दृष्टवा श्रुतायुधमरिंदमम्
ಹೇ ನರೇಶ್ವರಾ! ಶತ್ರುದಮನನಾದ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ತನ್ನದೇ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಅವನು ಗದೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಗದೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
Verse 57
अयुध्यमानाय ततः केशवाय नराधिप । क्षिप्ता श्रुतायुधेनाथ तस्मात् तमवधीद् गदा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಆಗ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದ ಕೇಶವನ ಮೇಲೆ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದನು. ಧರ್ಮಯುದ್ಧದ ಮર્યಾದೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಯುದ್ಧವಿರತನೆಡೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ, ಆ ಗದೆಯೇ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನೇ ಸಂಹರಿಸಿತು; ಅಧರ್ಮದ ಫಲ ಅಪರಾಧಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಬಿದ್ದಿತು.
Verse 58
यथोक्तं वरुणेनाजी तथा स निधनं गत: । व्यसुश्चाप्पपतद् भूमौ प्रेक्षतां सर्वधन्विनाम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವರುಣನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ, ಅವನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಎಲ್ಲ ಧನುರ್ಧರರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.
Verse 59
पतमानस्तु स बभौ पर्णाशाया: प्रिय: सुतः । स भग्न इव वातेन बहुशाखो वनस्पति:,गिरते समय पर्णाशाके प्रिय पुत्र श्रुतायुध आँधीके उखाड़े हुए अनेक शाखाओंवाले वृक्षके समान प्रतीत हो रहे थे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಬೀಳುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರ್ಣಾಶೆಯ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ ಶ್ರುತಾಯುಧನು, ಬಲವಾದ ಗಾಳಿಗೆ ಮುರಿದು ಕುಸಿದ ಬಹುಶಾಖೆಯ ವೃಕ್ಷದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 60
ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनामुख्याश्न सर्वश: । प्राद्रवन्त हतं दृष्टवा श्रुतायुधमरिंदमम्,शत्रुसूदन श्रुतायुधको इस प्रकार मारा गया देख सारे सैनिक और सम्पूर्ण सेनापति वहाँसे भाग खड़े हुए
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಹತನಾದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ಸೈನ್ಯಗಳೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾನಾಯಕರೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ ಹೋದರು.
Verse 61
तत: काम्बोजराजस्य पुत्र: शूर: सुदक्षिण: । अभ्ययाज्जवनैरश्वै: फाल्गुनं शत्रुसूदनम्,तत्पश्चात् काम्बोजराजका शूरवीर पुत्र सुदक्षिण वेगशाली अअभ्रोंद्वारा शत्रुसूदन अर्जुनका सामना करनेके लिये आया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಕಾಂಬೋಜರಾಜನ ಶೂರ ಪುತ್ರ ಸುದಕ್ಷಿಣನು, ವೇಗವಂತ ಯವನ ಅಶ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶತ್ರುಸೂದನ ಫಾಲ್ಗುನ (ಅರ್ಜುನ)ನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುನ್ನಡೆದನು.
Verse 62
तस्य पार्थ: शरान् सप्त प्रेषयामास भारत । ते त॑ शूरं विनिर्भिद्य प्राविशनू धरणीतलम्,भारत! अर्जुनने उसके ऊपर सात बाण चलाये। वे बाण उस शूरवीरके शरीरको विदीर्ण करके धरतीमें समा गये
ಆಗ, ಹೇ ಭಾರತ, ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ) ಅವನ ಮೇಲೆ ಏಳು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಅವು ಆ ಶೂರನ ದೇಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿಹೋದವು.
Verse 63
सो5तिविद्ध: शरैस्ती&णैगाण्डीवप्रेषितैर्मुथे । अर्जुन प्रतिविव्याध दशभि: कड्कपत्रिभि:
ಗಾಂಡೀವದಿಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅತಿವಿದ್ಧನಾದರೂ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಕ್ಷಿಣನು ಕಂಕಪಕ್ಷಗಳಿರುವ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 64
वासुदेवं त्रिभिविद्ध्वा पुन: पार्थ च पञ्चभि: । तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा केतुं चिच्छेद मारिष
ಅವನು ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ಥನ ಮೇಲೆ ಐದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆಗ, ಹೇ ಮಾರಿಷ, ಪಾರ್ಥನು ಅವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಧ್ವಜವನ್ನೂ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 65
भल्लाभ्यां भृशतीक्ष्णाभ्यां तं च विव्याध पाण्डव: । स तु पार्थ त्रिभिविंद्ध्वा सिंहनादमथानदत्
ನಂತರ ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನು ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಭಲ್ಲಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಕೂಡ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ಸಿಂಹನಾದ ಮಾಡಿದನು.
Verse 66
सर्वपारशवीं चैव शक्ति शूर: सुदक्षिण: । सघपण्टां प्राहिणोद् घोरां क्रुद्धो गाण्डीवधन्चने,शूरवीर सुदक्षिणने कुपित होकर पूर्णतः लोहेकी बनी हुई घण्टायुक्त भयंकर शक्ति गाण्डीवधारी अर्जुनपर चलायी
ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಶೂರ ಸುಧಕ್ಷಿಣನು ಗಾಂಡೀವಧನ್ವಿ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ಘಂಟೆಯುಳ್ಳ ಭೀಕರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು.
Verse 67
सा ज्वलन्ती महोल्केव तमासाद्य महारथम् | सविस्फुलिज्ञा निर्भिद्य निपषात महीतले
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತ, ಕಿಡಿಗಳನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸುತ್ತ ಅದು ಮಹಾರಥಿ ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿ, ಅವನನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು.
Verse 68
शक््त्या त्वभिहतो गाढढं मूर्च्डयाभिपरिप्लुत: । समाश्वास्य महातेजा: सृक्किणी परिलेलिहन्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಘೋರ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಅರ್ಜುನನು ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಬಳಿಕ ತಾನು ತಾನೇ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಬಾಯಿಯ ಎರಡೂ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ನಕ್ಕು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
Verse 69
त॑ चतुर्दशभि: पार्थों नाराचै: कड्कपत्रिभि: | साश्चवध्वजधनु:सूतं विव्याधाचिन्त्यविक्रम:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಅಚಿಂತ್ಯ ವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಪಾರ್ಥನು ಕಂಕಪತ್ರಿಗಳಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು, ಅವನ ಕುದುರೆಗಳು, ಧ್ವಜ, ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 70
रथं चान्ये: सुबहुभिश्चक्रे विशकलं शरै: । सुदक्षिणं तं काम्बोजं मोघसंकल्पविक्रमम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇತರರೂ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ರಥವನ್ನೂ ಚಕ್ರಗಳನ್ನೂ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಕಲ್ಪವೂ ವಿಕ್ರಮವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದ ಆ ಕಾಂಬೋಜ ಸುಧಕ್ಷಿಣನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 71
स भिजन्नवर्मा स्रस्ताड़ प्रभ्रष्टमुकुटाज्द:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕವಚವು ಭಂಗಗೊಂಡು, ಅಂಗಗಳು ಶಿಥಿಲವಾಗಿ, ಮುಕುಟವು ಜಾರಿಬಿದ್ದವನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
Verse 72
गिरे: शिखरज: श्रीमान् सुशाख: सुप्रतिछ्तित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಭವ್ಯ ವೃಕ್ಷದಂತೆ; ಶ್ರೀಮಂತನು, ಅನೇಕ ಬಲಿಷ್ಠ ಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವನು, ದೃಢಮೂಲಗಳಿಂದ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನು.
Verse 73
निर्भग्न इव वातेन कर्णिकारो हिमात्यये । शेते सम निहतो भूमौ काम्बोजास्तरणोचित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಚಳಿಗಾಲದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಗೆ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದ ಕರ್ಣಿಕಾರ ವೃಕ್ಷದಂತೆ, ಅವನು ಹತನಾಗಿ ಸಮವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದನು—ಕಾಂಬೋಜದ ಮೃದು ಆಸ್ತರಣದ ಮೇಲೆ ಶಯನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದವನು.
Verse 74
जैसे सर्दी बीतनेके बाद पर्वतके शिखरपर उत्पन्न हुआ सुन्दर शाखाओंसे युक्त, सुप्रतिष्ठित एवं शोभासम्पन्न कनेरका वृक्ष वायुके वेगसे टूटकर गिर जाता है, उसी प्रकार काम्बोजदेशके मुलायम बिछौनोंपर शयन करनेके योग्य सुदक्षिण वहाँ मारा जाकर पृथ्वीपर सो रहा था ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಶಿಖರಯುಕ್ತ ಪರ್ವತದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ, ಸುಂದರ ತಾಮ್ರಾಕ್ಷ ಕಾಂಬೋಜ ಸುದಕ್ಷಿಣನು ಕರ್ಣನಿಂದ ಹತನಾದನು. ಕಾಂಬೋಜದ ಮೃದು ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಶಯನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದವನು ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ—ಚಳಿಗಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ, ಸುಂದರ ಶಾಖೆಗಳಿರುವ ಕನೆರು ವೃಕ್ಷವು ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಮುರಿದು ಬೀಳುವಂತೆ.
Verse 75
पुत्र: काम्बोजराजस्य पार्थेन विनिपातित: । बहुमूल्य आभूषणोंसे विभूषित एवं शिखरयुक्त पर्वतके समान सुदर्शनीय अरुण नेत्रोंवाले काम्बोज-राजकुमार सुदक्षिणको अर्जुनने एक ही बाणसे मार गिराया था ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಕಾಂಬೋಜರಾಜನ ಪುತ್ರನು ಪಾರ್ಥನಿಂದ (ಅರ್ಜುನನಿಂದ) ವಿನಿಪಾತಿತನಾದನು. ಬಹುಮೌಲ್ಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಶಿಖರಯುಕ್ತ ಪರ್ವತದಂತೆ ದರ್ಶನೀಯನಾಗಿದ್ದ, ಕೆಂಪುನಯನ ಕಾಂಬೋಜ ರಾಜಕುಮಾರ ಸುದಕ್ಷಿಣನನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು—ಅವನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿಸಮಾನವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಗಲೇ.
Verse 76
ततः सर्वाणि सैन्यानि व्यद्रवन्त सुतस्य ते । हतं श्रुतायुधं दृष्टवा काम्बोजं च सुदक्षिणम्,तदनन्तर श्रुतायुध तथा काम्बोजराजकुमार सुदक्षिणको मारा गया देख आपके पुत्रकी सारी सेनाएँ वहाँसे भागने लगीं
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ಶ್ರುತಾಯುಧ ಹತನಾಗಿರುವುದನ್ನೂ, ಕಾಂಬೋಜ ರಾಜಕುಮಾರ ಸುದಕ್ಷಿಣನೂ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನ ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಗಳು ಸಾಲು ಮುರಿದು ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಬಿದ್ದ ವೀರರ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಅವರ ಧೈರ್ಯ ಕುಸಿಯಿತು; ಭಯವು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮೀರಿತು.
Verse 92
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि श्रुतायुधसुदक्षिणव थे द्विनवतितमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದೊಳಗೆ, ಶ್ರುತಾಯುಧ ಮತ್ತು ಸುದಕ್ಷಿಣರ ವಧವಿಷಯಕ ತೊಂಬತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 336
धार्तराष्ट्रेष्चनीकेषु यतमानौ नरर्षभौ । इसी बीचमें अवसर पाकर अर्जुन शत्रुओंकी सेनामें घुस गये। परंतु कृतवर्माद्वारा रोक दिये जानेके कारण वे दोनों नरश्रेष्ठ युधामन्यु और उत्तमौजा प्रयत्न करनेपर भी आपके पुत्रोंकी सेनामें प्रवेश करनेका द्वार न पा सके
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರರ ಸೇನಾ ವಿಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ನರರ್ಷಭರು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರಲು, ಅವಕಾಶ ಕಂಡ ಅರ್ಜುನನು ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಳನುಗ್ಗಿದನು. ಆದರೆ ಕೃತವರ್ಮನು ಅವರನ್ನು ತಡೆದ ಕಾರಣ, ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮೌಜ—ಆ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರು—ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
Verse 346
नावधीत् कृतवर्माणं प्राप्तमप्यरिष्दन: । शत घोड़ोंवाले शत्रुसूदन अर्जुन उस युद्धस्थलमें बड़ी उतावलीके साथ शत्रु-सेनाओंको पीड़ा दे रहे थे। परंतु उन्होंने (सम्बन्धका विचार करके) कृतवर्माको सामने पाकर भी मारा नहीं
ಕೃತವರ್ಮನು ಎದುರಿಗೆ ಬಂದರೂ ಅరిషೂದನ (ಅರ್ಜುನ)ನು ಅವನನ್ನು ವಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ನೂರು ಕುದುರೆಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಶತ್ರುಸೂದನ ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆತುರದಿಂದ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೂ ಬಂಧುತ್ವದ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನೆನೆದು, ಎದುರು ಸಿಕ್ಕ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.
Verse 356
अभ्यद्रवत् सुसंक्रुद्धों विधुन्चानो महद् धनु: । अर्जुनको इस प्रकार आगे बढ़ते देख शूरवीर राजा श्रुतायुध अत्यन्त कुपित हो उठे और अपना विशाल धनुष हिलाते हुए उनपर टूट पड़े
ಅರ್ಜುನನು ಹೀಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಶೂರರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಪರಮಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ತನ್ನ ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕದಲಿಸುತ್ತಾ ಅವನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 363
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन पार्थकेतुमताडयत् । उन्होंने अर्जुनको तीन और श्रीकृष्णको सत्तर बाण मारे। फिर अत्यन्त तीखे क्षुरप्रसे अर्जुनकी ध्वजापर प्रहार किया
ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕ್ಷುರಪ್ರದಿಂದ ಅವನು ಪಾರ್ಥನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅವನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮೂರು ಬಾಣಗಳನ್ನು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಮತ್ತೆ ಅದೇ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕ್ಷುರಪ್ರದಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 373
आजपघान भशं क्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम् । तब अर्जुनने अत्यन्त कुपित होकर अंकुशोंसे महान् गजराजको पीड़ित करनेकी भाँति झुकी हुई गाँठवाले नब्बे बाणोंसे राजा श्रुतायुधको चोट पहुँचायी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದ ಅರ್ಜುನನು ಸಂಧಿಗಳು ವಕ್ರವಾದ ತೊಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು; ಅದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಂಕುಶಗಳಿಂದ ಮಹಾಗಜರಾಜನನ್ನು ಹುರಿದು ಪೀಡಿಸುವಂತೆ ಇತ್ತು।
Verse 386
अथैनं सप्तसप्तत्या नाराचानां समार्पयत् । राजन्! उस समय राजा श्रुतायुध पाण्डुकुमार अर्जुनके उस पराक्रमको न सह सके। अतः उन्होंने अर्जुनको सतहत्तर बाण मारे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಅವನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು. ರಾಜನೇ, ಆ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು।
Verse 406
वासविं नवभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् । फिर तो राजा श्रुतायुधने क्रोधसे अचेत होकर दूसरा धनुष हाथमें लिया और इन्द्रकुमार अर्जुनकी भुजाओं तथा वक्ष:स्थलमें नौ बाण मारे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಇಂದ್ರಪುತ್ರ ಅರ್ಜುನನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟನು. ನಂತರ ಕೋಪಾವೇಶದಿಂದ ವಿವಶನಾದ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅರ್ಜುನನ ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು।
Verse 423
विव्याध चैनं सप्तत्या नाराचानां महाबल: । साथ ही उन महारथी एवं महाबली वीरने उनके घोड़ों और सारथिको भी शीघ्रतापूर्वक मार डाला और सत्तर नाराचोंसे श्रुतायुधको भी घायल कर दिया
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಹಾಬಲವಂತನು ಅವನನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತು ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು. ಜೊತೆಗೆ ಆ ಮಹಾರಥಿ, ಮಹಾಬಲಿ ವೀರನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ, ಎಪ್ಪತ್ತು ನಾರಾಚಗಳಿಂದ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನೂ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 443
पर्णाशा जननी यस्य शीततोया महानदी । वीर राजा श्रुतायुध वरुणके पुत्र थे। शीतसलिला महानदी पर्णाशा उनकी माता थी
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವೀರ ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ವರುಣಕನ ಪುತ್ರನು. ಶೀತಲ ಜಲವುಳ್ಳ ಮಹಾನದಿಯಾದ ಪರ್ಣಾಶಾ ಅವನ ತಾಯಿ.
Verse 453
अवध्यो<यं भवेल्लोके शत्रूणां तनयो मम । राजन्! उनकी माता पर्णाशा अपने पुत्रके लिये वरुणसे बोली--'प्रभो! मेरा यह पुत्र संसारमें शत्रुओंके लिये अवध्य हो'
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜನೇ! ನನ್ನ ಈ ಮಗನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅವಧ್ಯನಾಗಲಿ.” ಮಗನಿಗಾಗಿ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾ ಅವನ ತಾಯಿ ಪರ್ಣಾಶಾ ವರುಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಪ್ರಭು! ನನ್ನ ಈ ಪುತ್ರನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲಾಗದವನಾಗಲಿ.”
Verse 466
दिव्यमस्त्रं सुतस्तेडयं येनावध्यो भविष्यति । तब वरुणने प्रसन्न होकर कहा--“मैं इसके लिये हितकारक वरके रूपमें यह दिव्य अस्त्र प्रदान करता हूँ, जिसके द्वारा तुम्हारा यह पुत्र अवध्य होगा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಇದು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರ; ಇದರ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಅವಧ್ಯನಾಗುವನು.” ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವರುಣನು ಹೇಳಿದನು—“ಇವನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವರರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಇದರ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗದವನಾಗುವನು.”
Verse 473
सर्वेणावश्यमर्तव्यं जातेन सरितां वरे । 'सरिताओंमें श्रेष्ठ पर्णाशे! मनुष्य किसी प्रकार भी अमर नहीं हो सकता। जिन लोगोंने यहाँ जन्म लिया है, उनकी मृत्यु अवश्यम्भावी है
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೇ! ಜನಿಸಿದವನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮರಣಿಸಲೇಬೇಕು; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅಮರನಾಗಲಾರನು. ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮರಣ ನಿಶ್ಚಿತ.”
Verse 483
अस्त्रस्यास्य प्रभावाद् वै व्येतु ते मानसो ज्वरः । “तुम्हारा यह पुत्र इस अस्त्रके प्रभावसे रणक्षेत्रमें शत्रुओंके लिये सदा ही दुर्धर्ष होगा। अतः तुम्हारी मानसिक चिन्ता निवृत्त हो जानी चाहिये”
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಅಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಜ್ವರ ಶಮನವಾಗಲಿ. ಇದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಸದಾ ದುರ್ಧರ್ಷನಾಗಿರುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಒಳಚಿಂತೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲಿ.”
Verse 496
यामासाद्य दुराधर्ष: सर्वलोके श्रुतायुध: । ऐसा कहकर वरुणदेवने श्रुतायुधको मन्त्रोपदेशपूर्वक वह गदा प्रदान की, जिसे पाकर वे सम्पूर्ण जगत्में दुर्जय वीर माने जाते थे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ದುರಾಧರ್ಷನಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಹೀಗೆಂದು ವರುಣದೇವನು ಮಂತ್ರೋಪದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆ ಗದೆಯನ್ನು ಶ್ರುತಾಯುಧನಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಅವನು ಸರ್ವಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದುರ್ಜಯ ವೀರನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
Verse 553
हाहाकारो महांस्तत्र सैन्यानां समजायत । वीर श्रुतायुधका वध करके वह गदा धरतीपर जा गिरी। लौटी हुई उस गदाको और उसके द्वारा मारे गये वीर श्रुतायुधको देखकर वहाँ आपकी सेनाओंमें महान् हाहाकार मच गया
ಅಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಉಂಟಾಯಿತು. ವೀರ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಹತನಾದಾಗ ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಮರಳಿ ಬಂದ ಆ ಗದೆಯನ್ನೂ, ಅದೇ ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬಿದ್ದ ವೀರ ಶ್ರುತಾಯುಧನನ್ನೂ ಕಂಡು ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ-ಶೋಕಗಳ ಮಹಾ ವಿಲಾಪಧ್ವನಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.
Verse 703
बिभेद हृदि बाणेन पृथुधारेण पाण्डव: । फिर दूसरे बहुत-से बाणोंद्वारा उसके रथको टूक-टूक कर दिया और काम्बोजराज सुदक्षिणके संकल्प एवं पराक्रमको व्यर्थ करके पाण्डुपुत्र अर्जुनने मोटी धारवाले बाणसे उसकी छाती छेद डाली
ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನು ವಿಶಾಲಧಾರೆಯ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು. ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶರಗಳಿಂದ ಅವನ ರಥವನ್ನು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಕಾಂಬೋಜರಾಜ ಸುದಕ್ಷಿಣನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೂ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 713
पपाताभिमुख: शूरो यन्त्रमुक्त इव ध्वज: । इससे उसका कवच फट गया, सारे अंग शिथिल हो गये, मुकुट और बाजूबंद गिर गये तथा शूरवीर सुदक्षिण मशीनसे फेंके गये ध्वजके समान मुँहके बल गिर पड़ा
ಇದರಿಂದ ಅವನ ಕವಚ ಚೀರಿಹೋಯಿತು, ಅಂಗಾಂಗಗಳೆಲ್ಲ ಶಿಥಿಲವಾದವು, ಕಿರೀಟವೂ ಭುಜಬಂಧಗಳೂ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದವು; ಶೂರ ಸುದಕ್ಷಿಣನು ಯಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ ಧ್ವಜದಂತೆ ಮುಖಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದನು.
Verse 753
अशोभत महाबाहुर्व्यसुर्भूमी निपातित: । अपने मस्तकपर अग्निके समान दमकते हुए सुवर्णमय हारको धारण किये महाबाहु सुदक्षिण यद्यपि प्राणशून्य करके पृथ्वीपर गिराया गया था
ಮಹಾಬಾಹು ಸುದಕ್ಷಿಣನು ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ ಸುವರ್ಣಮಯ ಹಾರವಿದ್ದು, ಮರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ಕಾಂತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಲಿಲ್ಲ.
Frequently Asked Questions
The chapter implicitly contrasts personal heroism with distributed responsibility: Sātyaki’s claim of being a mere instrument raises questions about agency and accountability in violent outcomes executed under broader strategic leadership.
It suggests that outcomes in complex action-systems are co-produced by individual effort, leadership, and circumstance; acknowledging “nimitta” status can function as a reflective stance on ego, causality, and the limits of personal control.
No explicit phalaśruti is presented here; the meta-level function is narrative-structural—demonstrating exemplary capability and momentum to explain subsequent battlefield positioning and the audience’s evaluative astonishment.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.