Adhyaya 43: The Caitra Dvādaśī Observance and the Ritual Procedure for Worship of Vāmana

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४३.१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「まさにそのとおりだ、聖仙よ。チャイトラ月にドヴァーダシーの誓願を立て、断食してのち、神々の神ジャナールダナを礼拝すべきである。」

Verse 2

वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेत्य जठरमुरः सम्पूर्णकाय च ॥ ४३.२ ॥

足は「ヴァーマナーヤ（ヴァーマナに）」の句で礼拝し、腰は「ヴィシュṇヴェ（ヴィシュヌに）」の句で礼拝する。「ヴァースデーヴァ（ヴァースデーヴァに）」の句で腹と胸、さらに全身を一体として礼拝すべきである。

Verse 3

कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शङ्खचक्रकौ ॥ ४३.३ ॥

喉は「ヴィシュヴァクリト」の相として礼拝し、頭はまことに「ヴィヨーマルーピン」の相として礼拝する。両腕は「ヴィシュヴァジト」の相として礼拝し、法螺貝と円盤（チャクラ）はそれぞれの名によって敬礼すべきである。

Verse 4

अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ॥ ४३.४ ॥

この作法により永遠なる神々の神を礼拝したのち、前と同様に、東の北方へ向けた水壺（クンバ）を、その対となるものとともに前方に据えるべきである。

Verse 5

प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ॥ ४३.५ ॥

先に説かれた器に黄金のヴァーマナ像を安置したなら、賢者たる行者は力の及ぶ限り、それを小さき（矮小の）姿に作り、白き祭紐（ヤジュニョーパヴィータ）を帯びさせるべきである。

Verse 6

कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षामालां च संस्थाप्य वृषिकां च विशेषतः ॥ ४३.६ ॥

脇にクンディカー（小水器）を据え、また小さな傘蓋と一足の履物を置く。さらにアクシャマーラー（数珠）を安置し、とりわけヴリシカーを別の供物として置くべきである。

Verse 7

एतैरुपस्कारैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीति उदीरयेत् ॥ ४३.७ ॥

朝、これらの供具を備えたうえで、それを二度生まれ（ブラーフマナ）に施し、「微細なる小形のヴィシュヌよ、満悦したまえ」と唱えるべきである。

Verse 8

मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ ४३.८ ॥

この顕現（プラードゥルバーヴァ）の儀は、月の名を添えて行うとき、あらゆる所で「満悦したまえ（prīyatām）」という句をもって宣示される。これが定められた作法である。

Verse 9

श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ॥ ४३.९ ॥

また古のこととして、地上の主たる王ハリヤシュヴァがいたと伝えられる。子なきゆえ、彼は子を願って苦行（タパス）を修し、その子の財とは苦行の功徳であることを望んだ。

Verse 10

तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । अजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ॥ ४३.१० ॥

おお最勝の聖仙よ、彼が子を得んとしてその行を修していたとき、ハリは先に来臨し、バラモンの姿を取って現れた。

Verse 11

उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ॥ ४३.११ ॥

彼は言った。「王よ、苦行によって何を成し遂げようと定めたのか、主よ。」王は「子のためである」と答え、バラモンもまたそれに応じて語った。

Verse 12

इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ॥ ४३.१२ ॥

彼は言った。「王よ、この定められた作法をそのまま行いなさい。」そう王に告げるや、主は刹那にして姿を消した。

Verse 13

राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ॥ ४३.१३ ॥

王もまた直ちにそれを行い、正しいマントラを具えた祭官として、そのバラモンを二度生まれ（ドヴィジャ）のために任じた。さらに王は貧しき者、すなわち賢者ジョーティル・ガールガにも扶助を与えた。

Verse 14

यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ॥ ४३.१४ ॥

アディティが—子なき身でありながら—自ずから子を得たように、ああ世尊よ、その真実の力によって、私にもまた優れた男子の子が授かりますように。

Verse 15

अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ॥ ४३.१५ ॥

おお牟尼よ、定められた作法に従ってその施与がなされたとき、彼には一子が生まれた—名をクヴァラーシュヴァといい、強大なる転輪王（チャクラヴァルティン）として知られた。

Verse 16

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४३.१६ ॥

子なき者は子を得、貧しき者は財を得る。国を失った者は王権を取り戻し、死せる者はヴィシュヌの住処へ赴く。

Verse 17

कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद्धीमान् ययातिरिव नाहुषः ॥ ४३.१७ ॥

かの地で久しく讃嘆と追憶を行い、のちにここで人として生を受ける者は、ナーフシャの子ヤヤーティのごとく、智慧ある転輪王（チャクラヴァルティン）となる。