Adhyaya 24: The Birth of the Nāgas, Brahmā’s Curse, and the Pañcamī Observance

Verse 1

धरण्युवाच । कथं ते गात्रसंस्पर्शान्मूर्त्तिमन्तो महाबलाः । नागा बभूवुर्देवेश कारणं ते महीधर ॥ २४.१ ॥

大地は言った。「神々の主よ、あなたの御身に触れることによって、具身にして大いなる力をもつナーガたちはいかにして生じたのですか。大地を担う御方よ、その原因は何ですか。」

Verse 2

श्रीवराह उवाच । श्रुत्वा गणपतेर्जन्म प्रजापालो नराधिपः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा तं मुनिं संहितव्रतम् ॥ २४.२ ॥

聖なるヴァラーハは言った。ガṇapatiの誕生を聞き終えると、人々の支配者である王プラジャーパラは、戒（誓願）をよく整えたその牟尼に、柔らかく洗練された言葉で語りかけた。

Verse 3

प्रजापाल उवाच । भगवँस्तार्क्षविषयाः कथं मूर्त्तिमुपागताः । नागा बभूवुः कुटिला एतदाख्यातुमर्हसि ॥ २४.३ ॥

プラジャーパラは言った。「尊き御方よ、タークシャ（Tārkṣya＝ガルダ）に関わる者たちは、いかにして具身の形を得たのですか。さらにナーガたちは、いかにして蛇のように曲がりくねる姿となったのですか。どうか私に語り示してください。」

Verse 4

महातपा उवाच । सृजता ब्रह्मणा सृष्टिं मरीचिः सूतिकारणम् । प्रथमं मनसा ध्यातस्तस्य पुत्रस्तु कश्यपः ॥ २४.४ ॥

マハータパーは言った。「ブラフマーが創造を起こしていたとき、マリーチは衆生出生の因となった。まず彼は心（意）によって思念されて生じ、その子こそがカश्यパ（Kaśyapa）である。」

Verse 5

तस्य दाक्षायणी भार्या कद्रूर्नाम शुचिस्मिता । मारीचो जनयामास तस्यां पुत्रान् महाबलान् ॥ २४.५ ॥

彼の妻はダークシャーヤニー（Dākṣāyaṇī）で、名をカドルー（Kadrū）といい、清らかな微笑をたたえていた。聖仙マリーチ（Marīci）は彼女に、偉大な力をもつ子らをもうけた。

Verse 6

अनन्तं वासुकिं चैव कम्बलं च महाबलम् । कर्कोटकं च राजेन्द्र पद्मं चान्यं सरीसृपम् ॥ २४.६ ॥

「（名として）アナンタ（Ananta）とヴァースキ（Vāsuki）、また大力のカンバラ（Kambala）；さらにカルコータカ（Karkoṭaka）も、王の主よ、そしてパドマ（Padma）—ほかの這うもの（蛇族）の一つ。」

Verse 7

महापद्मं तथा शङ्खं कुलिकं चापराजितम् । एते कश्यपदायादाः प्रधानाः परिकीर्तिताः ॥ २४.७ ॥

「またマハーパドマ（Mahāpadma）、シャṅカ（Śaṅkha）、クリカ（Kulika）、そしてアパラージタ（Aparājita）もいる。これらは—カश्यパ（Kaśyapa）の子孫として—主要なる者たちと宣言された。」

Verse 8

एतेषां तु प्रसूत्या तु इदमापूरितं जगत् । कुटिला हीनकर्माणस्तिक्ष्णास्योत्थविषोल्बणाः । दृष्ट्वा संदश्य मनुजान् कुर्युर्भस्म क्षणाद्ध्रुवम् ॥ २४.८ ॥

「まことに、これらの繁殖によってこの世界は満ちた。性はねじれ、行いは卑しく、口は鋭く、猛毒にふくれあがる。人を見れば噛みつき、たちまち必ず灰と化させるであろう。」

Verse 9

शब्दगामी यथा स्पर्शं मनुष्याणां नराधिप । अहन्यहनि जायेत क्षयः परमदारुणः ॥ २४.९ ॥

人々の主よ、音が進んで人の触覚にまで届くように、そのようにして日ごとに、きわめて恐るべき衰滅が生じるであろう。

Verse 10

आत्मनस्तु क्षयं दृष्ट्वा प्रजाः सर्वाः समन्ततः । जग्मुः शरण्यं शरणं परं तु परमेश्वरम् ॥ २४.१० ॥

自らの境遇の衰えを見て、あらゆる方角の一切の衆生は帰依を求めて赴いた——最高の帰依処、すなわち至上主パラメーシュヴァラ（Parameśvara）へ。

Verse 11

इममेवार्थमुद्दिश्य प्रजाः सर्वा महीपते । उचुः कमलजं विष्णुं पुराणं ब्रह्मसंज्ञितम् ॥ २४.११ ॥

まさにこの目的のために、王よ、すべての民は蓮華より生まれしヴィシュヌ（Viṣṇu）に申し上げ、また「ブラフマー（Brahma）」の名で知られるプラーナ（Purāṇa）を語った。

Verse 12

देवा ऊचुः । देवदेवेश लोकानां प्रसूति परमेश्वर । त्राहि नस्तीक्ष्णदंष्ट्राणां भुजङ्गानां महात्मनाम् ॥ २४.१२ ॥

神々は言った。「神々の主よ、諸世界の生起の源よ、至上主よ——鋭き牙をもつ大蛇たちから、われらをお護りください。」

Verse 13

अहन्यहनि ये देव पश्येयुरुरगादृशा । मनुष्यपशुरूपं वा तत्सर्वं भस्मसाद् भवेत् ॥ २४.१३ ॥

おおデーヴァよ、彼らが日々、蛇のごとき眼差しで見るものは——人の姿であれ獣の姿であれ——すべて灰燼に帰すであろう。

Verse 14

त्वया सृष्टिः कृता देव नीयते सा भुजङ्गमैः । एतज्ज्ञात्वा तु दुर्वृत्तं तत्कुरुष्व महामते ॥ २४.१४ ॥

おおデーヴァよ、あなたが創り給うた創造は、蛇なる者たちによって引きずられ支配されている。これを知りて、心広き御方よ、その邪なる振る舞いを正すために行動してください。

Verse 15

ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः । व्रजध्वं स्वानि धिष्ण्यानि प्रजा माभूत् ससाध्वसा ॥ २४.१५ ॥

ブラフマーは言った。「汝らを守護しよう、疑いはない。各々の住処へ帰れ。民が恐怖に屈せぬようにせよ。」

Verse 16

एवमुक्त्वा प्रजास्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । आजग्मुः परमप्रीत्या नत्वा चैव स्वयम्भुवे ॥ २४.१६ ॥

かくして不顕現の姿をもつブラフマーに告げられると、諸生類は自生者（スヴァヤンブー）に礼拝してから、至上の歓喜をもって去って行った。

Verse 17

अगतासु प्रजास्वाद्यस्तानाहूय भुजङ्गमान् । शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा ॥ २४.१७ ॥

その後、民が去ると、アーディヤ（最初の者）はかの蛇族を召し寄せ、激怒して、ヴァースキを筆頭に彼らへ呪詛を宣した。

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यतो मत्प्रभवान् नित्यं क्षयं नयत मानुषान् । भवान्तरेऽथान्यस्मिन् मातुः शापात् सुदारुणात् । भविताऽतिक्षयं घोरं नूनं स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥ २४.१८ ॥

ブラフマーは言った。「我より生じたかの者たちが常に人間を衰亡へ導くゆえ、別の生において、母のきわめて苛烈な呪いにより、スヴァヤンブヴァ・マヌの時代の間に、必ずや恐るべき過度の滅尽が起こるであろう。」

Verse 19

एवमुक्तास्तु वेपन्तो ब्रह्माणं भुजगोत्तमाः । निपत्य पादयोस्तस्य इदमूचुर्वचस्तदा ॥ २४.१९ ॥

かく告げられると、最上の蛇たちは震えつつブラフマーの御足にひれ伏し、そして次の言葉を述べた。

Verse 20

नागा ऊचुः । भगवन् कुटिला जातिरस्माकं भवता कृता । विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दृक्शस्त्रत्वं च नस्त्वया । सम्पादितं त्वया देव इदानीं शमयाच्युत ॥ २४.२० ॥

ナーガたちは言った。「おお、福徳なる主よ。あなたによって我らの種族は曲がりくねった性質に造られました。過度の毒、残忍さ、そして武器のごとき眼差しの力も、あなたによってもたらされたのです。ゆえに、神よ—アチュタよ—今それを鎮めてください。」

Verse 21

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवन्तः कुटिलाशयाः । ततः किं मनुजान् नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः ॥ २४.२१ ॥

ブラフマーは言った。「たとえ私が汝らを曲がった意図をもって創ったのが真実だとしても、それで何が言えるのか。なぜ汝らは常に人間を食らい、苦しみも報いもないかのように振る舞うのか。」

Verse 22

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक् पृथक् । मनुष्याणां तथाऽस्माकं समयं च पृथक् पृथक् । नागानां वचनं श्रुत्वा देवो वचनमब्रवीत् ॥ २४.२२ ॥

ナーガたちは言った。「おお、神々の主よ。正しい境界を定め、住まいをそれぞれ別々にお授けください。さらに、人間と我らとに対して、別々の取り決め（規則）をお定めください。」ナーガの言葉を聞いて、神は答えて言った。

Verse 23

अहं करोमि वो नागाः समयं मनुजैः सह । तदेकमनसः सर्वे शृणुध्वं मम शासनम् ॥ २४.२३ ॥

「おおナーガたちよ。人間と共に、汝らのための取り決めを私は定める。ゆえに、皆が心を一つにして、我が命令を聞け。」

Verse 24

पातालं वितलं चैव हर्म्याख्यं च तृतीयकम् । दत्तं चैव सदा रम्यं गृहं तत्र गमिष्यथ ॥ २४.२४ ॥

「パーターラ（Pātāla）とヴィターラ（Vitāla）があり、第三の領域はハルミヤ（Harmya）と呼ばれる。さらに、常に喜ばしい住処も授けられた。汝らはそこへ行くがよい。」

Verse 25

तत्र भोगान् बहुविधान् भुञ्जाना मम शासनात् । तिष्ठध्वं सप्तमं यावद् रात्र्यन्तं तु पुनः पुनः ॥ २४.२५ ॥

そこで、わが命令に従って種々の安楽を享受しつつ、第七の夜まで留まれ。さらに各夜の終わりごとに、繰り返し繰り返し、指示のとおりに行え。

Verse 26

ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेया भविष्यथ । दायादाः सर्वदेवानां सुपर्णस्य च धीमतः ॥ २४.२६ ॥

その後、ヴァイヴァスヴァタ（マヌの時代）の初めに、汝らは「カーश्यペーヤ」となり、すべての神々の嗣子となる。さらに、賢きスパルナ（ガルダ）の嗣子ともなる。

Verse 27

तदा प्रसूतिर् वः सर्वा भोक्ष्यते चित्रभानुना । भवतां नैव दोषोऽयं भविष्यति न संशयः ॥ २४.२७ ॥

その時、汝らのすべての子孫はチトラバーヌ（Citrabhānu）に食らわれるであろう。されど汝らにとって、このことに罪はない—疑いはない。

Verse 28

ये वै क्रूरा भोगिनो दुर्विनीता—स्तेषामन्तो भविता नान्यथैतत् । कालप्राप्तं भक्षयध्वं दशध्वं तथा अपकारे च कृते मनुष्यम् ॥ २४.२८ ॥

「残酷にして欲楽に耽り、しつけなき者ども—その終末は必ず来る。これ以外にはあり得ぬ。定められた時が至れば、彼らを食らい、噛み砕け。さらに、人が害をなした時も同様にせよ。」

Verse 29

मन्त्रौषधैर्गारुडमण्डलैश्च बद्धैर्दृष्टैर्मानवा ये चरन्ति । तेषां भीतैर्वर्त्तितव्यं न चान्यच्छ्चिन्त्यं कार्यं चान्यथा वो विनाशः ॥ २४.२९ ॥

真言と薬とガルダの曼荼羅によって守護され、かかる結界と護りにより固く護られて行き来する人間がいる。その者らに対しては、畏れ慎んで振る舞うべし。ほかに思案し、ほかの行いをなしてはならぬ。さもなくば汝らは滅びる。

Verse 30

इतीरिते ब्रह्मणा ते भुजङ्गा जग्मुः स्थानं क्ष्मातलाख्यं हि सर्वे । तस्थुर्भोगान् भुञ्जमानाः समग्रान् रसातले लीलया संस्थितास्ते ॥ २४.३० ॥

ブラフマーがそのように告げ終えると、すべての蛇族（ブフジャṅガ）は「クシュマータラ」と呼ばれる地へ赴いた。彼らはラサータラに戯れのごとく安住し、与えられた歓楽の全分を余すところなく享受した。

Verse 31

एवं शापं तु ते लब्ध्वा प्रसादं च चतुर्मुखात् । तस्थुः पातालनिलये मुदितेनान्तरात्मना ॥ २४.३१ ॥

かくして彼らは、その呪いを受けると同時に四面の御方（ブラフマー）から恩寵も授かり、パーターラの住処にとどまり、内なる心に歓喜を抱いた。

Verse 32

एतत्सर्वं च पञ्चम्यां तेषां जातं महात्मनाम् । अतस्त्वियं तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा ॥ २४.३२ ॥

これら一切は、偉大なる魂たちにおいて月の第五日（パンチャミー）に起こった。ゆえにこのティティは福徳ある日とされ、吉祥にして、あらゆる罪を除くと説かれる。

Verse 33

एतस्यां संयतो यस्तु अम्लं तु परिवर्जयेत् । क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य यास्यन्ति मित्रताम् ॥ २४.३३ ॥

しかしこの行において自制し、酸味のものを避け、ナーガたちを乳で沐浴させる者には、そのナーガたちが友として近づいて来る。