Adhyaya 193: Naciketas’ Journey to Yama’s Abode and the Eulogy of Truthfulness

Verse 1

अथ नचिकेतः प्रयाणवर्णनम् ॥ लोमहर्षण उवाच ॥ व्यासशिष्यं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ द्वारदेशे समासीनं कृतपूर्वाह्निकक्रियम्

ここにナチケータの旅立ちの叙述が始まる。ローマハルシャナは言った。「私はヴィヤーサの弟子—大いなる賢者にして、ヴェーダとその補助学（ヴェーダーンガ）に通達した者—が門口のあたりに座し、朝の儀礼を終えているのを見た。」

Verse 2

अश्वमेधे तथा वृत्ते राजा वै जनमेजयः ॥ ब्रह्मवध्याभिभूतस्य दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्

かくしてアシュヴァメーダ（馬祭）が終わると、王ジャナメージャヤは、婆羅門殺しの罪に苦しみつつ、十二年にわたるディークシャー（灌頂の誓戒）を受けた。

Verse 3

प्रायश्चित्तं चरित्वैवमागतो गजसाह्वयम् ॥ उपगम्य महात्मानं जाह्नवीतीरसंश्रयम् ॥

かくして贖罪の行を修め終えると、彼はガジャサーヴァヤと呼ばれる地に至り、ジャーフナヴィー（ガンガー）の岸に住する大いなる魂の聖者に近づいた。

Verse 4

ऋषिं परमसंपन्नं वैशम्पायनमञ्जसा ॥ कर्मणा प्रेरितस्तेन चिन्ताव्याकुललोचनः ॥

—至上に成就した聖仙ヴァイシャンパーヤナのもとへ、ためらいなく赴いた。しかもその行為に促され、憂慮の思いに目は乱れていた。

Verse 5

कुरूणां पश्चिमो राजा पश्चात्तापेन पीडितः ॥ व्यासशिष्यमुपागम्य प्रश्नमेनमपृच्छत ॥

クル族の後の王は、悔恨に苦しみつつ、ヴィヤーサの弟子のもとへ近づき、これなる問いを発した。

Verse 6

जनमेजय उवाच ॥ भगवञ्जायते तीव्रं चिन्तयानस्य सुव्रत ॥ कर्मपाकफलं यस्मिन्मानुषैरुपभुज्यते ॥

ジャナメージャヤは言った。「尊き御方よ、思惟するほどに激しい憂いが起こります、善き戒を守る方よ。人は業（カルマ）の熟した果を、いかなる仕方で受けるのでしょうか。」

Verse 7

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कीदृशं तु यमालयम् ॥ किं प्रमाणं च किं रूपं कथं गत्वा स पश्यति ॥

「これをお聞かせください。ヤマ（閻魔）の住処はいかなるものですか。どれほどの広さで、いかなる形をなし、そこへ赴いた者はどのようにしてそれを見知るのでしょうか。」

Verse 8

न गच्छेयं कथं विप्र प्रेतराज्ञो निवेशनम् ॥ धर्मराजस्य धीरस्य सर्वलोकानुशासिनः ॥

「おおブラーフマナよ、いかにして亡者の主の住まい――万界を統べる堅固なるダルマ王の御座へ行かずにいられようか。」

Verse 9

सूत उवाच ॥ एवं पृष्टो महातेजास्तेन राज्ञा द्विजोत्तमः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं राजानं जनमेजयम् ॥

スータは言った。かくその王に問われて、偉大な光輝を具えた最勝の二度生まれは、ジャナメージャヤ王に甘美なる言葉を語った。

Verse 10

पावनीं सर्वपापानां प्रवृत्तौ शुभकारिणीम् ॥ इतिहासपुराणानां कथां वै विदुषां प्रियाम् ॥

（彼は語った）学匠に愛されるイティハーサとプラーナの物語を――あらゆる罪を清め、吉祥なる行いを生じさせるものを。

Verse 11

कश्चिदासीत्पुरा राजन् ऋषिः परमधार्मिकः ॥ उद्दालक इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥

昔、王よ、きわめてダルマに篤き一人のリシがいた。ウッダーラカと名高く、すべてのヴェーダーンガの原理に通じていた。

Verse 12

तस्य पुत्रो महातेजा योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥ नाचिकेत इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥

その子は大いなる光輝を具え、智慧あり、ヨーガの修行に入って、ナーチケータと名高かった。彼もまた一切のヴェーダーンガの原理を知る者であった。

Verse 13

तेन रुष्टेन शप्तोऽभूत्पुत्रः परमधार्मिकः ॥ गच्छ शीघ्रं यमं पश्य मम क्रोधेन दुर्मते ॥

彼に怒ったその至上に正しい子は呪いを下した。「急ぎ行き、ヤマを見よ。我が憤りによって、愚かなる者よ。」

Verse 14

क्षणेनान्तरहितो जातः पितरं प्रत्युवाच ह ॥ विनयात्पृष्टतो वाक्यं भावेन च समन्वितम् ॥

たちまち彼は姿を消し、ついで父に語りかけた。謙虚に問われた言葉を、真実の情を伴って述べた。

Verse 15

मा भूद्वाक्यं च ते मिथ्या धार्मिकस्य कदाचन ॥ गमिष्यामि पुरं रम्यं धर्मराजस्य धीमतः ॥

「あなたの言葉が決して偽りとならぬように、いかなる時も、とりわけ正しい者に対して。私は賢きダルマラージャの麗しき都へ赴く。」

Verse 16

इह चैव पुनस्तावदागमिष्ये न संशयः ॥

「そしてこの場所へ、ほどなく再び戻るであろう。疑いはない。」

Verse 17

तथेत्युक्त्वा महातेजाः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥

「そのとおり」と言い終えると、大いなる光輝を具えた至上に正しい子はしばし思惟し、賢者としてヨーガの三昧に入った。

Verse 18

पितोवाच ॥ एकस्त्वमसि वत्सश्च नान्यो बन्धुर्विधीयते ॥ अधर्मं चानृतं चास्तु त्वकीर्तिर्वापि पुत्रक ॥

父は言った。「おまえ一人がわが子であり、ほかに定められた縁者はない。たとえアダルマと虚偽があろうとも—たとえ名声を失おうとも、わが子よ……」

Verse 19

अप्रवृत्तस्त्वसम्भाष्यो योऽहं मिथ्या प्रयुक्तवान् ॥ त्वां वै धर्मसमाचारमभिधानॆन शप्तवान् ॥

「私は—そのように進むべきではなく、語りかけられるに値しない者でありながら—虚偽を用い、ただ一つの呼称（名）を口にしただけで、正しい行いのあなたをまことに呪ってしまった。」

Verse 20

अहं पुत्र न सद्वादी न क्षमे धर्मदूषितम् ॥ मम त्वं हि महाभाग नित्यं चित्तानुपालकः ॥

「わが子よ、私は善くも真実にも語る者ではない。ダルマを汚すものを容認しない。だが幸いなるおまえは、常に私の心の守護者（すなわち道徳的自制の支え）である。」

Verse 21

धर्मज्ञश्च यशस्वी च नित्यं क्षान्तो जितेन्द्रियः ॥ शुश्रूषुरनहंवादी शक्तस्तारयितुं मम ॥

「おまえはダルマを知り、名誉ある者。常に忍耐し、諸根を制し—奉仕に励み、我を張らず—私を救い得る力がある。」

Verse 22

याचितस्त्वं मया पुत्र गन्तुं वै तत्र नार्हसि ॥

「たとえ私がおまえに願い求めたとしても、わが子よ、そこへ行くべきではない。」

Verse 23

यदि वैवस्वतो राजा तत्र प्राप्तं यदृच्छया ॥ रोषेण त्वां महातेजा विसृज्येन्न कदाचन ॥

もしヴァイヴァスヴァタ王が偶然そこに来れば、その大威力の者は怒りにより、決して汝を解き放たぬであろう。

Verse 24

विनश्येयमहं पश्य कुलसेतु-विनाशनः ॥ धिक्कृतः सर्वलोकेन पापकर्ता नराधमः ॥

見よ——我は滅びよう。家系の「橋」を壊す者として、全世界に非難され、罪をなす者、人のうち最も卑しき者となる。

Verse 25

नरकस्य पूदिताख्या दुःखेन नरकं विदुः ॥ पुतित्राणं भवेत् पुत्रादिहेष्यति परत्र च ॥

彼らはプーディター（Pūditā）と名づけられた地獄、苦に満ちた地獄を知る。子によって父には守護と救済（trāṇa）がある——この世においても、また来世においても。

Verse 26

हुतं दत्तं तपस्तप्तं पितरश्चापि पोषिताः ॥ अपुत्रस्य हि तत्सर्वं मोघं भवति निश्चयः ॥

供物を捧げ、布施を行い、苦行を修し、さらに祖霊を養ったとしても——子なき者にとっては、それらすべてが必ず空しくなる。これが定説である。

Verse 27

शुश्रूषावान्भवेच्छूद्रो वैश्यो वा कृषिजीवनः ॥ सस्यगोप्ता तु राजन्यो ब्राह्मणो वा स्वकर्मकृत् ॥

シュードラは奉仕に励むべきであり、あるいはヴァイシャは農耕によって生を立てよ。クシャトリヤは作物を守護し、ブラーフマナは自らに定められた務めを行う者であるべきだ。

Verse 28

पुत्रेण लभते जन्म पौत्रेण तु पितामहः ॥ पुत्रस्य च प्रपौत्रेण मोदते प्रपितामहः ॥

子によって（新たな）生を得、孫によって祖父（pitāmaha）もそれを得る。さらに曾孫によって曾祖父（prapitāmaha）は歓喜する。

Verse 29

न हास्यामिति वत्स त्वां मम वंशविवर्धनम् ॥ याच्यमानः प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न चार्हति ॥

「見捨てはしない、わが子よ――わが家系を増し広げるお前を。」たとえ懸命に懇願されても、彼はそこへ行くにふさわしくない。

Verse 30

वैशम्पायन उवाच ॥ एवं विलपमानं तं पितरं प्रत्युवाच ह ॥ हृष्टपुष्ट वपुर्भूत्वा पुत्रः परमधार्मिकः ॥

ヴァイシャンパーヤナは言った。かく嘆く父に対し、至上に正しいその子は、身も心も朗らかに健やかとなって答えた。

Verse 31

पुत्र उवाच ॥ न विषादस्त्वया कार्यो द्रक्ष्यसे मामिहागतम् ॥ दृष्ट्वा च तमहं देवं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥

子は言った。「嘆くことはない。わたしがここへ戻るのをお前は見るであろう。さらに、あらゆる世界に礼拝されるその神を拝して、わたしは……」

Verse 32

आगच्छामि पुनश्चात्र न भयं मेऽस्ति मृत्युतः ॥ पूजयिष्यति मां तात राजा त्वदनुकम्पया ॥

「わたしは再びここへ戻って来る。死を恐れはしない。父よ、王はお前への憐れみによって、わたしを敬い供養するであろう。」

Verse 33

सत्ये तिष्ठ महाभाग सत्यं च परिपालय ॥ सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव

幸いなる者よ、真実に堅く立ち、真実を守り保て。真実は天界への階（きざはし）であり、海を越えて彼岸へ渡る舟のごときもの。

Verse 34

सूर्यस्तपति सत्येन वातः सत्येन वाति च ॥ अग्निर्दहति सत्येन सत्येन पृथिवी स्थिता

真実によって太陽は熱を放ち、真実によって風は吹く。真実によって火は燃え、真実によって大地は揺るがず立つ。

Verse 35

उदधिर्ल्लङ्घयेन्नैव मर्यादां सत्यपालितः ॥ मन्त्रः प्रयुक्तः सत्येन सर्वलोकहितायते

真実によって守られる境界ならば、大海も決してその限りを越えない。真実をもって用いられたマントラは、あらゆる世界の利益となる。

Verse 36

सत्येन यज्ञा वर्त्तन्ते मन्त्रपूताः सुपूजिताः ॥ सत्येन वेदा गायन्ति सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः

真実によって祭祀（ヤジュニャ）は営まれ、マントラにより清められ、正しく礼拝される。真実によってヴェーダは「歌い」、真実の上に諸世界は स्थापित（確立）する。

Verse 37

सत्येन सर्वं लभते यथा तात मया श्रुतम् ॥ न हि सत्यमतिक्रम्य विद्यते किञ्चिदुत्तमम्

真実によって人はすべてを得ると、わたしは聞いている、いとしき者よ。真実を踏み越えては、これに勝るものは何一つ見いだされない。

Verse 38

देवदेवेन रुद्रेण वेदगर्भः पुरा किल ॥ सत्यस्थितेन देवानां परित्यक्तो महात्मना

昔、真理に堅く住したがゆえに、ヴェーダガルバは神々に見捨てられたと伝えられる――それは神々の神ルドラ、偉大なる魂によってであった。

Verse 39

दीक्षां धारयते ब्रह्मा स तेनैव सुयन्त्रितः ॥ और्वेणाग्निस्तथा क्षिप्तः सत्येन वडवामुखे

ブラフマーは灌頂の戒（ディークシャー）を保ち、それのみによってよく制御される。同様に、真理によってアウルヴァの火は馬面の（海底の）口へと投げ入れられる。

Verse 40

संवर्तेन पुरा तात सर्वे लोकाः सदैवताः ॥ देवानामनुकम्पार्थं धृता वीर्यवता तदा

昔、愛しき者よ、サンヴァルタ（滅尽）の時、神々を憐れむがゆえに、すべての世界はその神々とともに、力ある者によって支え保たれた。

Verse 41

पाताले पालयन् सत्यं बद्धो वैरोचनो वसन् ॥ वर्द्धमानो महाशृङ्गैः शतशृङ्गो महागिरिः

パーターラにおいて、そこに住みつつ真理を守り、ヴィローチャナの子（バリ）は縛られたままであった。高き峰々を増しゆく大山シャタシュリンガ（がその譬えである）。

Verse 42

स्थितः सत्ये महाविन्ध्यो वर्द्धमानो न वर्द्धते ॥ सर्वं चराचरमिदं सत्येन श्रीयते जगत्

真理に安住する大ヴィンディヤは、「増大する」と言われながらも度を越えては増大しない。この動くものと動かぬものから成る全世界は、真理によって栄える。

Verse 43

गृहधर्माश्च ये दृष्टा वानप्रस्थाश्च शोभिताः ॥ यतीनां च गतिः शुद्धा ये चान्ये व्रतसंस्थिताः

守られる家住の法と、戒律により荘厳された尊き林住者、またヤティ（出家修行者）の清浄なる行い、さらに誓戒に安住する他の者たち——これらの生き方は皆、認められている。

Verse 44

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ॥ अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

千のアシュヴァメーダ祭と真実（真語）とを天秤にかけたところ、まことに真実は千のアシュヴァメーダにも勝る。

Verse 45

सत्येन पालयते धर्मो धर्मो रक्षति रक्षितः ॥ तस्मात् सत्यं कुरुष्वाद्य रक्ष आत्मानमात्मना

真実によってダルマは保たれ、ダルマは守られるとき、守る者を守り返す。ゆえに今日、真実を行え。自己の節制によって自らを護れ。

Verse 46

ऋषिपुत्रो महातेजा सत्यवागनसूयकः ॥ प्राप्तश्च परमं स्थानं यत्र राज्ञो यमस्य तु

聖仙の子は大いなる光威を備え、真実を語り悪意なき者として、最高の住処——閻魔王ヤマの在すところ——に到達した。

Verse 47

वैशम्पायन उवाच ॥ शृणु राजन् पुरावृत्तां कथां परमशोभनाम् । धर्मवृद्धिकरीं नित्यां यशस्यां कीर्तिवर्ध्धिनीम्

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、聞きなさい。いにしえの出来事の物語で、きわめて麗しく、常にダルマを増し、名声をもたらし、誉れを高めるものである。」

Verse 48

मिथ्याभिशंसिनं तात यथेष्टं तारयिष्यति ॥ रोषेण हि मृषावादी निर्दयः कुलपांसनः

愛しき者よ、（あるいは）虚偽を語り中傷する者が望むままに「救われる」と言う者もあろう。だが怒りに染まれば、嘘つきは無慈悲となり、家系の恥となる。

Verse 49

तपो वा विपुलं तप्त्वा दत्त्वा दानमनुत्तमम् ॥ अपुत्रो नाप्नुयात्स्वर्गं यथा तात मया श्रुतम्

たとえ広大な苦行（タパス）を修し、また比類なき布施（ダーナ）を施したとしても、子（とくに男子）なき者は天界に至らぬ――愛しき者よ、私はそのように聞いた。

Verse 50

सत्यं गाति तथा साम सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ सत्यं स्वर्गश्च धर्मश्च सत्यादन्यन्न विद्यते

真実は通り、また和合もまた通る。万有は真実に安立する。真実――天界とダルマとともに――こそ至上であり、真実のほかに（究極には）何ものも見いだされない。

Verse 51

एवमुक्त्वा हृष्टपुष्टः स्वेन देहेन सुव्रत ॥ तपसा प्राप्तयोगस्तु जितात्मा कृतसंयमः

かく語り終えると、善き誓いを守る者よ、彼は歓喜し、自身の身体も健やかに満ちた。苦行によってヨーガの成就を得、己に打ち勝ち、制御を修めたのである。