Adhyaya 172: The Harm of Destroying a Grove and the Merit of Tree-Planting as Pūrta-Dharma

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ गोकर्णस्तु तथा चक्रे तस्मिन्नायतने शुभे ॥ प्रथमेऽह्नि यथा कृत्यमेवमेव त्रयोदश ॥

聖なるヴァラーハは言った。「ゴーカルナはその吉祥なる聖所において、定められた行を修した。初日に為すべきことを為し、同様にして十三日間（続けた）。」

Verse 2

ता देव्यॊ नृत्यगीतॆषु कुशलाश्चागमेऽभवन् ॥ सुरूपाश्च स्वलङ्काराः रमयन्ति दिने दिने ॥

そのデーヴィーたちは舞と歌に巧みとなり、また諸芸にも通じた。姿は麗しく、自らの飾りをまとって、日ごとに（彼を）歓ばせた。

Verse 3

गोकर्णः सर्वभावेन गृहं विस्मृतवानसौ ॥ तथैकदा स गोकर्णस्ताः देव्यश्च हतौजसः ॥

ゴーカルナは全身全霊をもって（そこに）没し、家のことを忘れてしまった。やがてある時、そのゴーカルナは、気力を失ったあのデーヴィーたちを見た。

Verse 4

विवर्णं वदना दीनाः भग्नालङ्कारवाससः ॥ हीनाङ्गा लुञ्चितशिरः केशपक्ष्मनखादयः ॥

その顔色は青ざめ、みじめで、装身具と衣は乱れていた。手足は衰え、頭は引き裂かれたかのようで、髪・まつげ・爪などが損なわれていた。

Verse 5

दृश्यन्ते विकृताकाराः सव्रणा रुधिरस्रवाः ॥ ता दृष्ट्वाऽतीवदुःखार्ताश्चक्रे मनसि वेदनाम् ॥

彼女たちは姿を歪め、傷を負い血を流しているのが見えた。それを見て彼は深い悲しみに打たれ、心に激しい苦痛を覚えた。

Verse 6

अपुत्रस्य गतिर् नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च ॥ मम सङ्गादिमा देव्यॊ दशमीं च दशां गताः ॥

子なき者には、しかるべき来世への道はない。天界もない――まことにない。わたしと交わったゆえに、これらのデーヴィー（devī）は第十の境位、さらに一段の衰落へ至った。

Verse 7

एवं ज्ञात्वा स पप्रच्छ तासां रूपविपर्ययम् ॥ कथयध्वं महाभागाः किमेतद्रूपव्यत्ययम् ॥

かく悟ると、彼はその姿の変異について問うた。「語ってください、幸いなる方々よ――これはいかなる形相の転倒なのですか。」

Verse 8

देव्य ऊचुः ॥ अप्रष्टव्यं महाभाग दैवः सर्वेषु कारणम् ॥ कालात्मकः स भगवान् भुज्यते सुकृतं यतः ॥

デーヴィーたちは言った。「高貴なる方よ、これは問うべきことではありません。万事の因は定め（宿業）です。時を本性とするその主が、功徳の果を与え味わわせる――ゆえにこのようになるのです。」

Verse 9

स एव नित्यकालं च पृच्छति स्म तदुत्तरम् ॥ दुःखार्तस्य सुदीनस्य न जल्पन्त्यतिदुःखिताः ॥

彼はなおも繰り返し、その返答を求めた。しかし甚だしく苦しむ者は語らない――悲嘆に打たれ、あわれな境遇にある者に対してさえ。

Verse 10

यदि गोप्यं ममार्तस्य वैरूप्यं कथयिष्यथ ॥ अगाधे दुस्तरे प्राणांस्त्यक्ष्याम्यद्य सुदुःखितः ॥

「もし苦しむこの私に、この醜変の原因を秘して語らぬなら、今日この深くして渡り難い境地において、私は命を捨てよう。悲嘆の極みにあるのだ。」

Verse 11

एवमुक्ते तदा तासां मध्ये एका अब्रवीदिदम् ॥ दुःखं तस्य समाख्येयं यो विनाशयते रुजम् ॥

こう言われると、その女たちの中の一人がその場で語った。「彼の苦しみを語るべきである――病苦を滅する者の苦しみを。」

Verse 12

शृणु वत्स वदिष्येऽहं विरूपकरणं यथा ॥ अस्माकं च समुत्पन्नम् एकचित्तोऽवधारय ॥

「聞きなさい、愛しい子よ。どのようにして醜形が生じたのか、私は語ろう。心を一つにして、私たちにも起こったことをよく受けとめよ。」

Verse 13

आस्ते मधुपुरी रम्या नृणां मुक्तिप्रदायिनी ॥ अयोध्याधिपतिर्वीरश्चतुरङ्गबलान्वितः ॥

「人々に解脱を授ける、麗しき都マドゥプリー（Madhupurī）がある。（そこに）四軍を備えた、勇猛なるアヨーディヤー（Ayodhyā）の君主がいた。」

Verse 14

चातुर्मास्यं तीर्थसेवी स गतो भक्तिपूर्वकम् ॥ विष्णोर्देवस्य चागारं पञ्चसंख्यासमन्वितम् ॥

「チャートゥルマーシャ（Cāturmāsya）の誓戒を守り、聖地に仕える者として、彼は信敬をもって赴いた。（そして）五つの区分（五数）を備えた、神ヴィシュヌ（Viṣṇu）の御住まい／聖殿に至った。」

Verse 15

आरामवाटिकाः शुभ्राः प्राकारवरवेष्टिताः ॥ कूपप्रावर्तकोपेताः पुष्पजात्यः सुवासिताः ॥

「そこには白く輝く庭園の区画があり、優れた垣と城壁によりよく囲まれていた。井戸と汲み上げの仕掛けを備え、さまざまな花の香りに満ちていた。」

Verse 16

फलवन्तो द्रुमास्तस्मिन् सर्वर्त्तुसुमनोहराः ॥ तस्याभ्यासे स राजर्षिश्चकारावासमुत्तमम् ॥

その地では樹々が実り豊かで、四季を通じて心を喜ばせた。その近くに、王なる聖仙は最上の住まいを設けた。

Verse 17

सेवकैर्नाशितः सर्वम् आरामः सफलद्रुमः ॥ प्राकारपरिखा चैव स्थण्डिलप्रतिमा कृता ॥

従者たちによってすべてが荒らされ、実を結ぶ樹々の園も滅びた。垣と堀までもが、裸地のようにされてしまった。

Verse 18

बहुधा वार्यमाणैस्तु पापबुद्धिसमाश्रितैः ॥ एवं तेन कृतं तत्र सोऽपि दैववशङ्गतः ॥

幾度も制止されたにもかかわらず、罪の意に寄りかかった者たちはそこでそのように振る舞った。かくしてその地で彼によってなされたのであり、彼もまた天命の力に屈していた。

Verse 19

रुरोदोच्चैः स्वरं दीना हा कष्टमिति जल्पती ॥ सर्वासां रुदतीनां च कुररीणामिव स्वनः ॥

哀れにも彼女は声高く泣き、「ああ、なんと苦しいことか」と嘆いた。皆が泣くその響きは、クラリー鳥の鳴き声のようであった。

Verse 20

श्रूयते बहुधाकारो गोकर्णोऽप्यतिदुःखितः ॥ एकैकस्यास्तु चक्रेऽसौ मूर्ध्ना पादाभिवन्दनम् ॥

さまざまな叫び声が聞こえ、ゴーカルナもまた甚だしく悲嘆した。彼はそれから、一人ひとりに対して頭をもって足下に礼拝し、敬礼した。

Verse 21

प्राञ्जलिर्दीनया वाचा सान्त्वयामास ताः शनैः ॥ प्राप्तसंज्ञास्तु ताः सर्वाः गोकर्णोऽप्याह सुस्वनः ॥

合掌して、彼はへりくだった声で静かに彼女たちを慰めた。皆が意識を取り戻すと、ゴーカルナもまた心地よい調子で語った。

Verse 22

भविता यदि तत्राहं राजानं तं निवारयम् ॥ किं करिष्यामि दैवेन समर्थोऽप्यवसादितः ॥

もし私がそこにいたなら、あの王を制止したであろう。だが私は何ができようか。力ある者でさえ運命によって打ちひしがれる。

Verse 23

इत्युक्तमात्रे वचने ताः सर्वा लब्धचेतसः ॥ ऐक्यभावेन ताः सर्वाः पप्रच्छुर्वणिजं प्रति ॥ कस्त्वं कथय कस्माच्च स्थानाद्यत्त्वमिहागतः ॥

その言葉が語られるや、彼女たちは皆、心を取り戻した。ついで一つの思いとなって商人に問うた。「あなたは誰か。語れ—どの地からここへ来たのか。」

Verse 24

गोकर्ण उवाच ॥ गोकर्णोऽहं सुचार्वास्यः सुकपोलोऽब्रवीन्मया ॥ पूर्वं दृष्टा भवत्यो वै चार्वाङ्ग्यश्चारुलोचनाः ॥

ゴーカルナは言った。「私はゴーカルナ、端正な顔立ちと美しい頬をもつ者である。まことに以前、優美な肢体と愛らしい眼をもつ汝らを見たことがある。」

Verse 25

इदानीं मलिना जाता मम शोकविवर्धनाः ॥ कथयध्वं ममात्मानमत्र हेतुमनन्तरम् ॥

「いま汝らは汚れを帯び、私の悲しみをいよいよ深める。これが起こった直近の原因を、ただちに私に告げよ。理解したいのだ。」

Verse 26

ज्येष्ठा सोवाच तस्याग्रे पुष्पजात्या स्वलङ्कृताः ॥ वयमारामसंस्थाश्च स्वामिना परिपालिताः ॥

長姉は彼の御前で言った。「われらは本性により花に飾られ、園に住し、主君に守護されておりました。」

Verse 27

हृद्यवेषाः सुचार्वङ्ग्यः पुष्पवृद्धिरताः तदा ॥ पूर्वं द्रष्टाः सुरूपाश्च विपर्यमथो शृणु ॥

「その時、心を喜ばせる装い、しなやかな肢体を備え、花の繁茂を楽しんでおりました。以前は美しいと見られていました。今はその逆転をお聞きください。」

Verse 28

पुष्पमालाविहीनाश्च मूलस्कन्धावशेषिताः ॥ एवंविधाश्च संभूता नष्टसंज्ञाः स्थिताः वयम् ॥

「花鬘を失い、根と幹だけの残りとなって、このような姿に成りました。そして意識を失い、そのまま留まっておりました。」

Verse 29

यो देवस्तत्र पाषाणो मृत्पिण्डेष्टकयन्त्रितः ॥ सोऽत्र सत्त्वमयः साक्षी तस्य पुण्यस्य कर्मणि ॥

「かの地の神は—石として現れ、土塊と煉瓦により拘束されつつ—ここに真実の存在より成る証人として立ち、その功徳ある行いを証するのです。」

Verse 30

पुण्यं सोदकपूर्णोऽयं तस्यारामस्य सेचकः ॥ सरश्चोत्पलपूर्णं च कलहंसैर्युतं सदा ॥

「この功徳ある水路は水に満ちてその園を潤し、また蓮に満ちた池があり、常に白鳥が伴っていました。」

Verse 31

ये च वृक्षाः फलोपेतास्ते सौवर्णाश्च सत्तम ॥ एता रक्षन्ति सततमारामं सुखदं नृणाम् ॥ तस्या नाशाद्यथा नोऽत्र जातेयं च विरूपता ॥

そして実をたわわに結ぶそれらの樹々は――おお、徳ある者の中の最上よ――まるで黄金のごとくである。人々に安楽をもたらす園を常に守り、ここにおいてその滅びも、いかなる醜変も生じないようにする。

Verse 32

गोकर्ण उवाच ॥ आरामकर्तुः किं चात्र फलं भवति यादृशम् ॥ करणात्कूपदेवानां तस्य पुण्यफलं वद ॥

ゴーカルナは言った。「ここにおいて園を造る者には、いかなる果報が生ずるのか。さらに、井戸（および井に関わる神々に捧げられた諸事業）を築くことから得られる功徳の果を語ってほしい。」

Verse 33

ज्येष्ठ उवाच ॥ इष्टापूर्तं द्विजातीनां प्रथमं धर्मसाधनम् ॥ इष्टेन लभते स्वर्गं पूर्त्ते मोक्षं च विन्दति ॥

ジェーシュタは言った。「二度生まれし者にとって、イシュタ（iṣṭa）とプールタ（pūrta）はダルマ成就の第一の手段である。イシュタによって天界を得、プールタによってもまた解脱（モークシャ）を得る。」

Verse 34

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥ पतितान्युद्धरेद्यस्तु स पूर्त्तफलमश्नुते ॥

階段井戸、井戸、貯水池、そして神殿が荒廃しているのを修復し、再び立て直す者は、プールタ（pūrta）という公共善行の果報を受ける。

Verse 35

भूमिदानेन ये लोका गोदानेन च कीर्त्तिताः ॥ ते लोकाः प्राप्यते पुंभिः पादपानां प्ररोहणे ॥

土地の施与と牛の施与によって到達すると説かれる諸世界は、樹木を芽生えさせ育てること――すなわち植え、養い守ること――によっても、人はまさにその諸世界に到達する。

Verse 36

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश पुष्पजातिः ॥ द्वे द्वे तथा दाडिममातुलिङ्गे पञ्चाम्ररोपी नरकं न याति ॥

アシュヴァッタ（aśvattha）を一本、ピチュマンダ（picumanda）を一本、ニャグローダ（nyagrodha）を一本、花を咲かせる植物を十種、ザクロを二本、シトロン（香橼）を二本、マンゴーを五本植える者は、苦界たるナラカ（naraka）に赴かない。

Verse 37

गोकर्ण उवाच ॥ इन्धनार्थं यदानितमग्निहोत्रं तदुच्यते ॥ छायाविश्रामपथिकैः पक्षिणां निलयेन च ॥

ゴーカルナは言った。「聖火を保つために薪が運ばれるとき、それはアグニホートラ（agnihotra）と呼ばれる。さらに、旅人に木陰と休息を与え、鳥たちの住処となることもまた……。」

Verse 38

पत्रमूलत्वगाद्यैश्च औषधार्थं तु देहिनाम् ॥ उपकुर्वन्ति वृक्षस्य पञ्चयज्ञः स उच्यते ॥

また、葉・根・樹皮などが、身をもつ衆生の薬用となって助けをなす。これが樹の「五種の供犠」（パンチャヤジュニャ pañcayajña）と呼ばれる。

Verse 39

गृहकृत्यानि काष्ठानि क्षुद्रजन्तुगृहास्तथा ॥ यत्र निर्वर्त्तनं प्रोक्तं भिक्षा पत्रैः समीक्षिता ॥

家の務めに用いる薪木、また小さき生きものの住まいも、そこに備わる。さらに、葉によって施しの糧（bhikṣā）が与えられるとも説かれる。

Verse 40

फलन्ति वत्सरे मध्ये द्विवारं शकुनादयः ॥ सांवत्सरं पितुर्मातुरुपकारं फलैः कृतम् ॥ एवं पुत्रसमारोपाः एवं तत्त्वविदो विदुः ॥

鳥などの生きものは、たとえるなら一年のうち二度、果を結ぶ。まる一年、父母への奉仕はその果実によって成し遂げられる。ゆえに植樹は子を立てることに等しい—理を知る者はこのように理解する。

Verse 41

श्रीवराह उवाच ॥ एवमुक्तस्तया देव्या मालत्या पुष्पजातया ॥ हा कष्टं कथमित्येव मुमोह च पपात ह ॥

聖ヴァラーハは言った。花より生まれた女神マーラティーにそのように告げられると、彼は「嗚呼、なんと痛ましい！」と叫び、たちまち気を失って倒れた。

Verse 42

ताभिराश्वासितो धीमान्ससंज्ञो वारिणोक्षितः ॥ आत्मानं कथयास्माकं यस्माच्च त्वमुपागतः ॥

彼女たちに慰められ、水を注がれて、その賢者は正気を取り戻した。彼女たちは言った。「あなたのことを語り、いかなる因縁でここへ来たのか告げなさい。」

Verse 43

गोकर्ण उवाच ॥ वृद्धौ च मातापितरौ साधु भार्याचतुष्टयम् ॥ मथुरायां ममैवैतदुद्यानं देवतागृहम् ॥

ゴーカルナは言った。「父母はすでに老い、私は品位ある四人の妻を持つ。マトゥラーにおいて、この庭園とこの神殿はまさに私のものである。」

Verse 44

यदि तत्र गतश्चाहं पितृराज्ञोस्तु सन्निधौ ॥ इमामापदमापन्ना यूयं तद्वै निवेदये ॥

「もし私がそこへ赴き、祖霊（ピトリ）たちの王の御前に出るなら、あなたがたがこの災厄に陥ったことを申し上げよう。」

Verse 45

ज्येष्ठा प्रोवाच नेष्यामि यदि ते रोचतेऽनघ ॥ अद्यैव मथुरां देवीमवेक्ष्यामोऽधिगम्यताम् ॥

ジェーシュターは言った。「あなたが望むなら、咎なき方よ、私が導きましょう。今日このまま、神聖なる都マトゥラーへ赴き、拝して見届けましょう。さあ近づきなさい。」

Verse 46

गृह्णीष्वोपायनं राज्ञे तस्मै त्वं देह्यनर्घ्यकम् ॥ आरुह्य स तथेत्युक्त्वा नमस्कृत्य हरिं च ताः ॥

「王のための贈り物を受け取り、その比類なき尊い供物をお渡しなさい。」彼は出立のために乗り、 「そのとおりに」と答え、ハリ（Hari）と彼らに礼拝して去って行った。

Verse 47

उत्पपात ततः स्थानाद्यत्र राजा व्यवस्थितः ॥ राज्ञे निवेदयामास रत्नानि सुबहूनि च ॥

それから彼はその場所を飛ぶように立ち去り、王のいる所へ赴いて、王に数多の宝玉を献上した。

Verse 48

राजा दर्शनमात्रेण सन्तुष्टः सोऽब्रवीदिदम् ॥ स्वागतम् ते महाभाग सम्मान्य परिपूज्य च ॥

王はただ姿を見ただけで満ち足りて言った。「ようこそ、幸いなる者よ。」そして彼を敬い、しかるべく礼拝した。

Verse 49

अर्द्धासने कृतः प्रीत्या रत्नदो धनदो यथा ॥ अस्मात्स्थानादिदानीञ्च अपसर्प्य क्षणान्तरे ॥

彼は親しみをもって半座（名誉の席）に据えられた。宝玉や財を与える者を遇するがごとくであった。やがて彼はその場を、たちまち離れて…

Verse 50

आश्चर्यं दर्शयिष्यामि कथयिष्यामि चापि भोः ॥ स तथेत्य प्रतिश्रुत्य सेनापतिमुवाच ह ॥

「あなたがたに驚異を示し、またそれを説き明かしましょう、御方よ。」彼は「そのとおりに」と承し、ついで軍の将（司令官）に語りかけた。

Verse 51

मुहूर्तार्द्धाद्यथा याति सैन्यं तच्च तथा कुरु ॥ क्षिप्रं तत्प्रतिपद्यस्व न कालोऽत्यभ्यगाद्यथा

軍勢が半ムフールタの後に出立するように、汝もそのとおりにせよ。速やかに行い従って、時が正しい機会を過ぎぬようにせよ。

Verse 52

कृतं तेन तथा सर्वं यथा राज्ञा हि भाषितम् ॥ ता देव्यः दिव्यरूपाश्च विमानकृतरूपकाः

かくして彼は、王が語ったとおりにすべてを成し遂げた。すると、神々しい姿を備え、あたかもヴィマーナ（天翔る御車）のように形づくられた女神たちが現れた。

Verse 53

साधु साध्विति गोकरणं प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ वरं दत्त्वा यथाकामं स्वस्तीत्युक्त्वा दिवं ययुः

彼女らは「善いかな、善いかな」と繰り返し唱えて、ゴーカルナを幾度も讃えた。望みのままに恩寵を授け、「スヴァスティ」と祝福して、天へと去った。

Verse 54

गोकरणस्तु तदाचक्षे तत्सर्वं नृपतेः सुखी ॥ सर्वं तच्चात्मचरितं पूर्तधर्मस्य यत्फलम्

その後、満ち足りたゴーカルナは、その一切を王に告げた。しかもそれは彼自身の行状の記録のごとくであり、プールタ・ダルマ（公共の功徳行）に属する果報であった。

Verse 55

आश्चर्यं परमं धर्ममारामस्य महत्फलम् ॥ श्रुत्वा सर्वं चकारासौ सार्वभौमो महीपतिः

園林（アーラーマ）を建立することの大いなる果報という、驚くべき至上のダルマを聞いて、その普遍の主たる王は、すべてをそのとおりに実行した。

Verse 56

निश्चयार्थं पुनः सोऽथ गोकरणस्ताः प्रणम्य च ॥ पृच्छत्याग्रहरूपेण निश्चयं विन्दते यथा

そして再び、確証を得るために、ゴーカルナは彼らに礼拝して深く頭を下げ、明確な決定を得んとして執拗に問いかけた。

Verse 57

पञ्जरस्थो यथा सिंहः कोऽस्मांस्त्राता भवेदिति ॥ पिधायाञ्जलिना वक्त्रमश्रुक्लिन्नस्तनान्तरा

「檻に閉じ込められた獅子のように――誰が我らの守護者となろうか？」（彼らは言った）。合掌して顔を覆い、涙に胸を濡らしつつ、そこに立っていた。

Verse 58

राजलोकैः पीडिताश्च छेदनॊन्मूलनेन च ॥ पीडिता भृशमुद्विग्नास्तेनेदानीं सकल्मषाः

王の者たちに苦しめられ、また伐採と根こそぎの引き抜きによって痛めつけられ、彼らは甚だしく悩み乱れた。ゆえに今、その穢れ（カルマーシャ）を負っている。

Verse 59

यथा सुपुत्रः कुलमुद्धरेद्धि यथाऽतिकृच्छ्रान्नियमप्रयत्नात् ॥ तथाऽत्र वृक्षाः फलपुष्पभूताः स्वं स्वामिनं नरकादुद्धरन्ति

善き子がまことに一族を引き上げ、極度の苦難の中にあっても戒めと精進によってそれを成し遂げるように、ここでは果実と花を具えた樹々が、自らの主を地獄より救い上げる。

Verse 60

विमानप्रतिमाकारं यानमारुह्य सत्वरः ॥ दिव्यानिमानि रत्नानि भूषणानि फलानि च

彼は急ぎ、ヴィマーナに似た形の乗り物に乗り込んだ。そこにはまた、これらの天なる宝玉、装身具、そして果実もあった。

Verse 61

राज्ञा तस्मै प्रदत्ताश्च ग्रामाश्चैव पुराणि च ॥ वस्त्राणि च गजाश्चैव वाजिनोऽन्यधनं बहु

王は彼に村々と古き財宝（所領）を授け、さらに衣服、象、馬、そして多くの他の富を与えた。