Nirvana Upanishad 6: Verse 6

Sanskrit (Devanagari)

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥

Padapatha (Word Split)

अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः । अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निःसंशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥

Sanskrit recitationNirvana Upanishad 6

IAST Transliteration

atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||

Translation

今ここに、ニルヴァーナ・ウパニシャッドを解き明かそう。「我はパラマハンサである」。遍歴する出家者たちは「西方の徴（リンガ）」である。マンマタは聖域の守護者。教えは「虚空の結論」、川は「波立つ甘露の川」。目標は不滅にして無垢なるもの。聖仙は「疑いなき者」。神格はニルヴァーナ。行いは「氏族・系譜を離れた働き」。智は「不二にして絶対の智」。

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. “I am the Paramahaṃsa.” The wandering renunciants are the ‘western marks (liṅgas)’. Manmatha is the guardian of the sacred precinct. The doctrine is the ‘conclusion of the sky’; the river is the ‘nectar-river with waves’. (The goal is) the imperishable, the stainless. The seer is ‘Free-from-doubt’. The deity is Nirvāṇa. The activity is ‘without clan/lineage’. The knowledge is ‘non-dual, absolute knowledge’.

Verse Context

• Kevala-jñāna (non-dual knowledge) as the means and mark of Nirvāṇa; renunciate transcendence of upādhis
• Mahavakya: Identity teaching (‘so’ham’) functioning as a contemplative restatement of Mahāvākya insight (Atman = Brahman)
• Atharva
• Chandas: Prose