Adhyaya 46

Verse 1

नारद उवाच । बहूदकस्य कुंडस्य तीरस्थं लिंगमुत्तमम् । कपिलेश्वरमभ्यर्च्य नंदभद्रस्ततः सुधी

ナーラダは言った。「バフーダカの池の岸に鎮まる最勝のリンガ、カピレーシュヴァラを礼拝供養してのち、賢きナンダバドラはそれから（さらに進んだ）。」

Verse 2

प्रणम्य चाग्रतस्तस्थौ प्रबद्धकरसंपुटः । संसारचरितैः किंचिद्द्रुःखी गाथां व्यगायत

礼拝してのち、彼は合掌して（主）の御前に立った。輪廻の世のありさまにいささか心を痛め、嘆願の讃歌を歌い上げた。

Verse 3

स्रष्टारमस्य जगतश्चेत्पश्यामि सदाशिवम् । नानापृच्छाभिरथ तं कुर्यां नाथं विलज्जितम्

もしこの世界の創造主サダーシヴァを拝することができたなら、私は数多の問いをもってお尋ねし、かえってその主をも恥じ入らせてしまうだろう。

Verse 4

अपूर्यमाणं तव किं जगत्संसृजनं विना । निरीह बहुधा यत्ते सृष्टं भार्गववज्जगत्

もし御身の世界が決して欠けることなく、満たされる必要もないのなら、そもそも世界を創造する要は何でしょうか。欲なき御方よ、なぜこの宇宙をかくも多様な姿に造り成されたのですか—バールガヴァに帰せられる創造のごとく。

Verse 5

सचेतनेन शुद्धेन रागादिरहितेन च । अथ कस्मादात्मसदृशं न सृष्टं निर्मितं जडम्

御身は覚知に満ち、清浄で、貪欲などの染に離れておられる。されば、なぜ御身に似たものを創られなかったのか。なぜこの無知無覚の不活性なる世界を造り成されたのか。

Verse 6

निर्वैरेण समेनाथ सुखदुःखभवाभवैः । ब्रह्मादिकीटपर्यन्तं किमेव क्लिश्यते जगत्

主よ、御身は怨みなく、万有に等しくあられる。しかるに楽と苦、生と不生によって、なぜ世界は悩まされるのか—梵天ブラフマーより最小の虫に至るまで。

Verse 7

कांश्चित्स्वर्गेथ नरके पातयंस्त्वं सदाशिव । किं फलं समवाप्नोषि किमेवं कुरुषे वद

常住の吉祥なるサダーシヴァよ、ある者を天に、ある者を地獄に落とされて、御身はいかなる果を得られるのか。なぜそのように為されるのか、告げ給え。

Verse 8

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

主よ—慈悲の精髄なる御方よ—この人々は子や親族など愛する者と引き離され、苦しみのうちに泣き叫んでおります。御身に、たとえ一火花ほどの憐れみすら起こらぬのでしょうか。

Verse 9

अतीव नोचितं सर्वमेतदीश्वर सर्वथा । यत्ते भक्ताः समं पापैर्मज्जंते दुःखसागरे

おおイーシュヴァラよ、これはあらゆる点でまことに不相応です――あなたの帰依者が罪人とともに苦しみの大海に沈むとは。

Verse 10

एवंविधेन संसारचारित्रेण विमोहिताः । स्थानां तरं न यास्यामि भोक्ष्ये पास्यामि नोदकम्

このような輪廻のありさまに惑わされ、わたしは他の場所へは行かない。食も取らず、水も飲まない。

Verse 11

मरणांतमेव यास्यामि स्थास्ये संचिंतयन्नदः । स एवं विमृशन्नेव नंदभद्रः स्वयं स्थितः

「死そのものに至るまで、わたしはここに留まろう」そう思い定めて。かく省みつつ、ナンダバドラは独りその場に立っていた。

Verse 12

ततश्चतुर्थे दिवसे बहूकतटे शुभे । कश्चिद्बालः सप्तवर्षः पीडापीडित आययौ

そして四日目、吉祥なるバフーカの岸辺に、七歳の少年が来た――激しい苦痛に苛まれて。

Verse 13

कृशोतीव गलत्कुष्ठी प्रमुह्यंश्च पदेपेद । नंदभद्रमुवाचेदं कृच्छ्रात्संस्तभ्य बालकः

その少年はひどく痩せ衰え、癩はただれ、歩むたびに気を失いそうであった。大いなる苦しみのうちに身を支え、ナンダバドラにこう語った。

Verse 14

अहो सुरूपसर्वांग कस्माद्दुःखी भवानपि । ततोस्य कारणं सर्वं व्याचष्ट नंदभद्रकः

「ああ、なんと！ 端正で美しく整った四肢を持つ御方よ——なぜあなたまでも憂いに沈むのですか。」その後、ナンダバドラは自らの苦悩の原因をすべて語り明かした。

Verse 15

श्रुत्वा तत्कारणं सर्वं बालो दीनमना ब्रवीत् । अहो हा कष्टमत्युग्रं बुधानां यदबुद्धिता

その一切の事情を聞き終えると、少年は胸を重くして言った。「ああ、なんと痛ましいことか——賢者でさえ愚迷に堕ち得るとは！」

Verse 16

संपूर्णोद्रियगात्रा यन्मर्तुमिच्छंति वै वृथा । मुहूर्ताद्ध्यत्र खट्वांगो मोक्षमार्गमुपागतः

感官も四肢も健やかに具わっているのに、人はなお死を望む——まことに虚しい。ここにおいては、カトヴァーンガがただ一瞬にして解脱（モークシャ）の道に至ったのだから。

Verse 17

तदहो भारतं खंडं सत्यायुषि त्यजेद्धि कः । अहमेव दृढो मन्ये पितृभ्यां यो विवर्जितः

ああ、それなら——真の命がなお残るうちに、誰がバーラタの国土を捨て去るだろうか。両親を失ったこの私こそ、ただ一人、堅固な者だと私は思う。

Verse 18

अशक्तश्चलितुं वापि मर्तुमिच्छामि नापि च । सर्वे लाभाः सातिमाना इति सत्या बतश्रुतिः

「私は動く力さえない。だが死にたいとも思わない。ああ——古の言葉はまことに真実だ。あらゆる利得は、驕りと苦痛という重荷を伴って来る。」

Verse 19

संतोषोऽप्युचितस्तुभ्यं देहं यस्य दृढं त्विदम् । शरीरं नीरुजं चेन्मे भवेदपि कथंचन

満ち足りる心は、堅固なる身をもつ汝にこそふさわしい。どうか何らかの因縁により、我が身もまた病なきものとなれ。

Verse 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

刹那ごとに、世々にわたり享受し得るその道を我は行わん——ただ我が諸根が制御され、身が堅固となるならば。

Verse 21

सोऽप्यन्यदिच्छते चेच्च कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च

かくのごとき者でさえなお他を欲するなら、彼より無思慮な者が誰にあろう。憂いの縁は千にして、喜びの縁は百にすぎぬ。

Verse 22

दिवसे दिवसे मूढमावशंति न पंडितम् । न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वबपायेषु कर्मसु

日ごと日ごとに災いは愚者を圧するが、賢者を圧しはしない——賢者は智に背き、多くの危難を伴う行いに身を投じぬゆえである。

Verse 23

मूलघातिषु सज्जंते बुद्धिमंतो भवद्विधाः । अष्टांगां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम

智慧ある者——汝のごとき人々——は（苦の）根本を断たんと励む。彼らは八支の分別智を説き、それにより一切の真の善は損なわれず護られるという。

Verse 24

श्रुतिस्मृत्यविरुद्धा सा बुद्धिस्त्वय्यस्ति निर्मला । अथ कृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च

あなたのうちには、シュルティとスムリティに背かぬ清らかな識別智がある。それは艱難の時、危難の境遇、そして身内に災厄が及ぶ時にさえ、揺るがず堅固である。

Verse 25

शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदंति भवद्विधाः । नाप्राप्यमभिवांछंति नष्टं नेच्छंति शोचितुम्

あなたのような人は、身の苦しみや心の苦しみに沈み込まない。得難きものをむさぼり求めず、失われたものを嘆くことを自ら選ばない。

Verse 26

आपत्सु च न मुह्यंति नराः पंडितबुद्धयः । मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाब्यामर्पितं जगत्

災厄にあっても、学識ある智慧の人は惑わない。世は二つの苦により悩まされる—心より起こる苦と、身より起こる苦である。

Verse 27

तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं श्रृणु । व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविसर्जनात्

今、その二つの（苦）を鎮める方便を、詳説と略説とをもって聞け。病を招く不善の接触を避け、教えに従って労苦とその他の増悪因を捨て去ることである。

Verse 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

苦は二種—身の苦と心の苦—であり、四つの因より生ずる。心の苦はまことに、好ましからぬものとの遭遇と、愛しきものとの別離から起こる。

Verse 29

द्विप्रकारं महाकष्टं द्वयोरेतदुदाहृतम् । मानसेन हि दुःखैन शरीरमुपतप्यते

この大いなる苦患は二種であると説かれる。心の苦しみによって、身体そのものが焼かれ、責め苦を受ける。

Verse 30

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

赤く灼けた鉄塊によって壺の水が熱せられるように、それもまた、対治を速やかに施し、原因を常に避けることで、たちまち和らぐ。

Verse 31

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

病と内なる悩みの鎮静は、二つの修行の結びによって成就する。ゆえに、水で火を消すように、智慧によって心を鎮めるべきである。

Verse 32

प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति । मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते

人の心が静まれば、その身の苦もまた鎮まる。さらに、心の苦しみの根は執着（スネーハ）であると悟られる。

Verse 33

स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च । स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भायानि च

そして執着ゆえに、善き人でさえ常に悲しみに陥る。諸々の苦は執着を根とし、恐れもまた執着より生ずる。

Verse 34

शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते

悲しみと歓び、また疲労と労苦――すべては執着（愛着）より起こる。

Verse 35

स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा । अश्रेयस्कावुभावतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः

執着より、感官の染まり（欲染）と、対象への官能の渇愛も生ずる。両者は不善の因であり、この点では第一の執着が主たる煽動者と記憶される。

Verse 36

त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः । अत्यागी जन्ममरणे प्राप्नोतीह पुनःपुनः

ゆえに、捨離する者は悲しまない――怨みなく、執り着きもない。だが捨離しない者は、この世で生と死を幾度も繰り返し受ける。

Verse 37

तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिर्वतयेत्

ゆえに、友からであれ財の蓄えからであれ、執着を求めてはならない。さらに、自身の身体より起こるものは、智慧（知）によって取り除くべきである。

Verse 38

ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्

真知を具え、シャーストラに通じ、自制を成した成就者たちには、執着は付着しない。蓮の葉の上の水のように、すべり落ちる。

Verse 39

रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते चास्य ततस्तृष्णा प्रवर्धते

人が情欲（rāga）に圧されると、欲望（kāma）がその身を引きずる。そこから願求（icchā）が生じ、ついで渇愛（tṛṣṇā）が次第に増大する。

Verse 40

तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता । अधर्मबहुला चैव घोररूपानुबंधिनी

渇愛（tṛṣṇā）は、あらゆる罪のうち最も罪深いものと見なされ、常に不安を生む。そこには非道（adharma）が満ち、恐るべき結果が伴う。

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

迷える者が捨て難く、決して老いず、命を断つ病であるその渇愛（tṛṣṇā）—それを捨てる者は安楽を得る。

Verse 42

अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् । विनाशयति संभूता लोहं लोहमलो यथा

その渇愛（tṛṣṇā）は無始無終にして、人の身の内に宿る。ひとたび起これば、人を滅ぼす—鉄を蝕む錆のごとく。

Verse 43

यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति । तथाऽकृतात्मा लोबेन स्वोत्पन्नेन विनश्यति

薪が薪より起こる火によって滅びるように、自己を調えぬ者は、内より生じた貪り（lobha）によって自ら滅びる。

Verse 44

तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु । प्राप्तेषु व न हृष्येत नाशो वापि न शोचयेत्

ゆえに、貪りを育ててはならない――自らの身体に対しても、また「身内」に対しても。得たとき驕って喜ばず、失ったとき嘆き悲しまない。

Verse 45

नंदभद्र उवाच । अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् । त्वद्वाक्यैरतितृप्तोऽहं त्वां तु प्रक्ष्यामि किंचन

ナンダバドラは言った。「ああ、幼子よ――しかし私には、あなたは幼子ではないと見える。私はあなたに礼拝する。あなたの言葉に量り知れぬほど満たされたゆえ、さらに一つお尋ねしたい。」

Verse 46

कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः । निंदंति तत्र मे नित्यं विवक्षेयं प्रजायते

人々は欲・怒り・我慢（アハンカーラ）と諸感官を非難する。だが私のうちには、まさにそれらについて、常に語りたい衝動が起こる。

Verse 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

「私はこれである。これは私のもの。これはなすべき業。私はこのような者」――このような自己に結びつく思いは、我慢（アハンカーラ、ahaṃkāra）と記憶される。

Verse 48

परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते । कामोऽभिलाष इत्युक्तः सं चेत्पुंसा विवर्ज्यते

ひとたび起これば心を散らし、落ち着きなき動揺へと投げ込むその心の衝動は、避けるべきである。それはカーマ（kāma）――渇望・希求――と呼ばれ、善を求める者はこれを捨て去るべきである。

Verse 49

कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा । क्रोधो वा यदि संत्याज्यस्ततः शत्रुक्षयः कथम्

天界――あるいは解脱（モークシャ）への渇仰でさえ――どうしてただの石ころで成し遂げるかのように達せられようか。しかも怒りを真に捨てねばならぬなら、敵の滅尽はいかにして成るのか。

Verse 50

बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः । इंद्रियाणि निगृह्यैव दुष्टानीति निपीडयेत्

その「内なる要」を制し得なければ、外も内も藁のごとく無価値と知られる。ゆえに諸根を摂して、悪しきもの――すなわち手に負えぬ感官の力――を押さえつけよ。

Verse 51

कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् । एतस्मिन्मे मनो विद्धंखिद्यतेऽज्ञानसंकटे

いかにして法（ダルマ）を聴聞できようか、いかにして命は保たれようか。このことにおいて、我が心は傷つけられ、無明の危うい藪の中で苦しむ。

Verse 52

तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना । एवं यद्बहुधा क्लेशः पीड्यते हा कुतस्त्विदम्

さらに――なぜこの無情の宇宙が、覚知なる自己（アートマン）によって創られたのか。なぜ苦しみが多様な形で押しつけられるのか――ああ、これはいったいどこから起こったのか。

Verse 53

बाल उवाच । सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः । श्रृण्वेकाग्रमना भूत्वा ज्ञातं द्वैपायनान्मया

バーラは言った。「まことに正しく問うた。まさにこの点で衆生は迷うのだ。一心にして聴け。これはドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）より我が知ったことである。」

Verse 54

प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा । साधर्म्येणावतिष्ठेते सृष्टेः प्रागजरामरौ

プラクリティとプルシャはまことに無始である—古よりそのように聞き伝えられてきた。創造の以前、両者は同一の境地に共住し、老いも死もない。

Verse 55

ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा । पुंसः संयोगमैच्छत्सा तदभावात्प्रकुप्यत

ついで遠い昔、プラクリティは時（カーラ）と自性に促され、プルシャとの結合を望んだ。だがその結合が得られず、彼女は動揺し昂ぶった。

Verse 56

ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता । राजसी समभूद्दूष्टा सात्त्विकी समजायत

その後、タマスより成る彼女は、神の戯れ（リーラー）としての一瞥を受けた。彼女はラジャスとなって激しく濁り、またサットヴァも現れ出た。

Verse 57

एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् । तां समास्थाय परमस्त्रिमूर्तिः समजायत

かくしてプラクリティは、神の観照（まなざし）によって三グナの位に至った。彼女を基盤として、至上のトリムールティが顕現した。

Verse 58

तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः । असूयत महत्तत्त्वं त्रिगुणं तद्विदुर्बुधाः

ついで彼は自らの分より起動し、彼女が明確に表現され顕れるために働き始めた。そこから三グナを具えた「マハット」の原理が生じたと、賢者たちは説く。

Verse 59

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

その後、アハンカーラ（我執の原理）が生じ、サットヴァ・ラジャス・タマスの三グナの性を帯びた。タマスはラジャスへ傾き、ラジャスはさらにサットヴァの徳へと導く。

Verse 60

शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः । तमसो रजसस्त स्मात्संशुद्ध्यर्थं च सर्वशः

賢者たちは、清められたサットヴァよりモークシャ（解脱）が説き明かされると言う。ゆえに完全な浄化のため、タマスとラジャスはあらゆる方法で洗い清められるべきである。

Verse 61

जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः । तावंतस्ते च क्षेत्र्ज्ञा देहा यावंत एव हि

パラメーシュヴァラは御自身の分有を、ジーヴァートマン（個我）と呼ばれるものとして配分された。田（身体）を知る者たるクシェートラジュニャが幾多あるほどに、まさにその数だけ身体もある。

Verse 62

निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः । तन्मात्रभूतसर्गोयमहंकारात्तु तामसात्

灼熱した鉄から火花が飛び散るように、タマス性のアハンカーラから、タンマートラと粗大元素の流出（創出）が起こる。

Verse 63

इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि । एतैः संसिद्धयंत्रेण सच्चिदानन्दवीक्षणात्

またサットヴァの側面から、知覚と行為の諸能力たるインドリヤが生じる。これらもまた三グナのもとに働く。この成就した修練の器によって、サット・チット・アーナンダ（有・覚・楽）の観照を通じ、円成に至る。

Verse 64

रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः । तस्मात्कामं च क्रोधं च इंद्रियाणां प्रवर्तनम्

解脱を求める者は、ラジャスとタマスをただサットヴァによってのみ浄める。ゆえに、欲と怒りへと感官を駆り立てる衝動は制し、練り清めるべきである。

Verse 65

अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते । राजसास्तामसाश्चैव त्याज्याः कामादयस्त्वमी

サットヴァの相においてアハンカーラ（我執）を養う者は、サットヴァの成就を得る。だが、欲などに始まるラジャスとタマスの衝動は捨て去るべきである。

Verse 66

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

サンサーラ（輪廻）を征服せんとする者は、常にサットヴァなるものを修すべきである。いま、三つのグナの定義的な徴を簡潔に汝に語ろう。

Verse 67

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

シャーストラの修学、そこから生ずる智（ジュニャーナ）、清浄、感官の制御、ダルマの行い、そしてアートマンへの観想——これらがサットヴァ・グナの相である。

Verse 68

अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च । क्रौर्यं च याचकाद्यं च तामसं गुणलक्षणम्

不義によって得た財を施すこと、怠惰と昏沈、不信と不敬、残酷、乞食の習いなど——これらがタマス・グナの相である。

Verse 69

तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् । राजसैर्मानवत्वं च तामसैः स्थाणुयोनिता

ゆえに、覚醒した बुद्धि（知）に導かれるサットヴァ（sattva）的な性向によって神々を礼拝すれば、神々の位に至る。ラジャス（rajas）的な性向によっては人として生まれ、タマス（tamas）的な性向によっては不動の存在（sthāṇu）の胎・境涯へと堕する。

Verse 70

बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना

まさにこれらの要因——まず बुद्धि（知）をはじめとして——によって解脱は生じ、また同じ要因によって苦悩と責め苦も生じる。

Verse 71

अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते । कलादो हि कलादीनां सुवर्णं शोधयेद्यथा

また、これらが欠ければ、まことに何一つ正しく成就しない。ちょうど試金と精錬が金とその合金を清めるように、より高次の原理が下位の諸要素を錬り清める。

Verse 72

तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः । अस्मादेव गुणानां च समवायादनादिजात्

同様に、ラジャスとタマスはサットヴァの徳によって徹底して浄められるべきである。なぜなら、この無始の結合（サマヴァーヤ）そのものから、グナの混淆が生じるからである。

Verse 73

सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः । अष्टाविंशतिलक्षैश्च गुणमेकैकमीश्वरः

衆生は、楽を得る者と苦を受ける者として、またシャーストラの教えを見通す者としても見られる。さらに主（イーシュヴァラ）は、各々のグナを一つずつ、二十八ラク（28 lakhs）に数えられるほどの量として、万類に広く配分された。

Verse 74

व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः । सकाशान्मनसस्तद्वदात्मनः प्रभवंति हि

さらに彼は、生きとし生けるものの胎生の類を八十四ラクシャに分けた。それらは心の近接より生じ、同様にまことに、アートマン（真我）よりも生起する。

Verse 75

ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः । क्लेशानासादयंत्येव यथैवाधिकृता विभोः

それらすべての存在は主イーシュヴァラの分霊であるが、プラクリティのグナに迷わされる。大いなる威力者の統べ導きに応じて、彼らは必ず煩悩の苦（クレーシャ）に遭う。

Verse 76

अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे । मानुष्यमाहुस्तत्त्वज्ञाः शिवभावेन भावितम्

穀物と乳と生きとし生けるものの安寧のために、真理を知る者たちは、人としての生は最も有益であると説く――それがシヴァの心性（シヴァ・バーヴァ）に染められているとき。

Verse 77

नंदभद्र उवाच । एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते । ईश्वराः सर्वदातारः पूज्यंते यैश्च देवताः

ナンダバドラは言った。「まことにそのとおり。しかし大いなる思慮の方よ、さらにお尋ねしたい。主たちは万物の施与者であるのに、では神々は誰によって礼拝されるのか。」

Verse 78

स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् । विशेषात्केपि दृश्यंते दुःखमग्नाः सुरान्रताः

なぜ神々は、自らの帰依者である人々を苦しみから守らないのか。実際、神々への奉仕と誓戒（ヴラタ）に励む者でさえ、苦悩に沈むのが見受けられる。

Verse 79

इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे

かくして我が बुद्धि は迷い乱れる。少年よ、このことを汝はいかに思うか。

Verse 80

बाल उवाच । अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः । कर्मणा मनसा वाचा तद्रतो भक्त उच्यते

少年は言った。「 देवता の भक्त は二種と説かれる—不浄なる者と清浄なる者。行い・心・言葉によって彼に帰依する者こそ、真の भक्त と呼ばれる。」

Verse 81

अशुचिर्देवताश्चैव यदा पुजयते नरः । तदा भूतान्या विशंति स च मुह्यति तत्क्षणात्

不浄の者が देवता たちを पूजा するとき、霊なるものがその身に入り、ただちに彼は迷妄に陥る。

Verse 82

विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते । ततो विनश्यति क्षिप्रं नाशुचिः पूजयेत्ततः । शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्

迷妄して、彼はさまざまな不当の行いに耽り、やがて速やかに滅びに至る。ゆえに不浄の者は पूजा すべきではない。だが清浄の者が पूजा してなお不吉が起こるなら—

Verse 83

तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते । महेश्वरो ब्रह्महत्याभयाद्यत्र ततस्ततः

その者にとって、以前になした業の顕れた果—幾千万の業に及ぶものさえ—は尽きて消える。さらに महेश्वर（シヴァ）は、その場その時に、婆羅門殺しの罪などの恐れより解き放つ。

Verse 84

सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् । अम्बरीषसुतां हृत्वा पर्वतान्नारदात्तथा

人は聖なるティールタにて沐浴する——それでもなぜ苦は残るのか。では他の者はいかにして解放されるのか。アンバリーシャの娘を山からさらい、またナーラダより聞くところによれば——

Verse 85

सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् । ब्रह्मापि शिरसश्छेदं कामयित्वा सुतामगात्

ラーマはシーター略奪にまつわる苦難の試練を受けた——それなのに他の者はどうして解放されるのか。梵天でさえ、首を断たれる果報を招く欲により、自らの娘を追い求めた。

Verse 86

इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् । तस्मादवश्यं च कृतं भोज्यमेव नरैः सदा

インドラ、チャンドラ、ラヴィ（太陽）、ヴィシュヌをはじめとする尊き者たちも、皆みずからの行為の果を受け取る。ゆえに、人はなしたことを必ず味わわねばならぬ——常に。

Verse 87

मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः । किं तु देवप्रसादेन लभ्यमेकं सुरव्रतैः

誰も自らのなした業からは解き放たれない——これがシュルティの決定である。されど神の恩寵により、天の誓戒に帰依する者には一つのものが得られる。

Verse 88

बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना । तच्च भुक्त्वात तस्त्वर्थो भवेदिति विनिश्चयः

本来は多くの生にわたり味わうべきものも、一つの生において受け尽くすことがある。しかもそれを受け尽くしたのち、魂の歩みの真の趣旨が明らかとなる——これが確定した結論である。

Verse 89

ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः । इह ते पुत्रपौत्रैश्च मोदंतेऽमुत्र चेह च

罪が滅び去ったのちに苦行を修し、清らかで、神々への誓戒（ヴラタ）に篤い者たちは、この世では子や孫とともに歓び、かの世においてもまた歓ぶ。彼方でも此方でも、等しく喜びに満たされる。

Verse 90

तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः । प्रकृतिः शोधनीया च स्ववर्णोदितकर्मभिः

ゆえに、清らかで信心を具えた者は、常に神々を礼拝すべきである。また自らの本性は、自身のヴァルナに説かれた務め（カルマ）によって浄められるべきである。

Verse 91

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

たとえダルマを行じたとしても、悪しき行いの者にとっては、それはただ苦悩の因となり、吉祥をもたらさない。かくのごとく、主ハラは宣言された。

Verse 92

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

ゆえに、人は自ら為した業の果を自ら受け、サダーシヴァを礼拝すべきである。自らの戒めある行いによって、執着と嫌悪（ラ―ガとドヴェーシャ）を捨てよ—これこそ最上の教えである。

Verse 93

नन्दभद्र उवाच । शुद्धप्रज्ञ किमेतच्च पापिनोऽपि नरा यदा । मोदमानाः प्रदृश्यन्ते दारैरपि धनैरपि

ナンダバドラは言った。「おお、清らかな智慧を具えた方よ、これはいかなることか。なぜ罪ある人々でさえ、ときに妻を得、財を得て、喜びに満ちているのが見られるのか。」

Verse 94

बाल उवाच । व्यक्तं तैस्तमसा दत्तं दानं पूर्वेषु जन्मसु । रजसा पूजितः शंभुस्तत्प्राप्तं स्वकृतं च तैः

バーラは言った。「明らかに、彼らは前世において、たとえタマスの影響下にあっても施しを行い、またラジャスの影響下にあってシャンブ（Śambhu）を礼拝した。ゆえに彼らは、自らの行為の果報を得たのである。」

Verse 95

किं तु यत्तमसा कर्म कृतं तस्य प्रभावतः । धर्माय न रतिर्भूयात्ततस्तेषां विदांवर

しかし、それらの行いがタマスの力のもとになされたため、その影響によって彼らの心にはダルマへの歓喜がもはや育たない。ゆえに、賢者の中の最勝者よ。

Verse 96

भुक्त्वा पुण्यफलं याति नरकं संशयः । अस्मिंश्च संशये प्रोक्तं मार्कंडेयेन श्रूयते

功徳の果を味わい尽くしたのち、彼は地獄へ赴く――これが疑問である。そしてこの疑いについて、マールカンデーヤ（Mārkaṇḍeya）の語った言葉が権威ある教えとして聞き伝えられている。

Verse 97

इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह

ある者には果報はこの世にのみあり、かの世にはない。別の者にはかの世にのみあり、この世にはない。ある者にはこの世とかの世の双方にあり、別の者にはかの世にもこの世にもない。

Verse 98

पूर्वोपात्तं भवेत्पुण्यं भुक्तिर्नैवार्जयन्त्यपि । इह भोगः स वै प्रोक्तो दुर्भगस्याल्पमेधसः

過去に積まれた功徳（プンニャ）こそが人の「受用」するものにほかならず、ただ享楽するだけでは新たな功徳は生まれない。この世でのそのような享受は、不運な者と浅智の者のものだと説かれる。

Verse 99

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति तपोभिश्चार्जयत्यपि । परलोके तस्य भोगो धीमतः स क्रियात्स्फुटम्

たとえ過去に積んだ功徳の蓄えがなくとも、苦行によってそれを得るなら、その賢者の享受は来世において明らかに現れる――まさしく自らの業の果として。

Verse 100

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति पुण्यं चेहापि नार्जयेत् । ततश्चोहामुत्र वापि भो धिक्तं च नराधमम्

もし以前に得た功徳がなく、しかもこの世でも功徳を積まないなら、この世であれ来世であれ、その者はまことに人のうち最も卑しき者として非難されるべきである。

Verse 101

इति ज्ञात्वा महाभागत्यक्त्वा शल्यानि कृत्स्नशः । भज रुद्रं वर्णधर्मं पालयास्मात्परं न हि

これを知ったなら、幸いなる者よ、心の棘をことごとく残さず捨て去れ。ルドラを礼拝し、自らの位分にふさわしいダルマを守れ――これに勝るものはない。

Verse 102

योहि नष्टेष्वभीष्टेषु प्राप्तेष्वपि च शोचति । तृप्येत वा भवेद्बन्धो निश्चितं सोऽन्यजन्मनः

望むものを失って嘆き、得てもなお嘆く者は――満ち足りていようと縛られていようと――必ずや次の生へと結び付けられる。

Verse 103

नन्दभद्र उवाच । नमस्तुभ्यमबालाय बालरूपाय धीमते । को भवांस्तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि त्वां शुचिस्मितम्

ナンダバドラは言った。「あなたに敬礼いたします。あなたは子ではないのに子の姿を現し、しかも賢智に満ちておられる。あなたは真実にはいかなる御方なのですか。清らかな微笑みの御方よ、どうかお教えください。」

Verse 104

बहवोऽपि मया वृद्धा दृष्टाश्चोपासिताः सदा । तेषामीदृशका बुद्धिर्न दृष्टा न श्रुतामया

私は多くの長老に会い、常に仕えてきた。だが彼らの中に、このような悟りの理解を見たことも聞いたこともない。

Verse 105

येन मे जन्मसंदेहा नाशिता लीलयैव च । तस्मात्सामान्यरूपस्त्वं निश्चितं न मतं मम

生まれそのものへの私の疑いを、あなたはたやすく払い除けてくださった。ゆえに、あなたは決して凡なる性ではない——これが私の確定した見解である。

Verse 106

बाल उवाच । महदेतत्समाख्येयमेकाग्रः श्रृणु तत्त्वतः । इतः सप्ताधिके चापि सप्तमे जन्मनि त्वहम्

少年は言った。「これは語るに大いなる事である。心を一つに定め、真実として聴け。さらに数えて第七の生において、私は……」

Verse 107

वैदिशे नगरे विप्रो नाम्नाऽसं धर्मजालिकः । वेदवेदांगतत्त्वत्रः स्मृतिशास्त्रार्थविद्वरः

ヴァイディーシャの都において、私はダルマジャーリカという名のバラモンであった。ヴェーダとその補助学（ヴェーダーンガ）の真理に通じ、スムリティとシャーストラの義に秀でていた。

Verse 108

व्याख्याता धर्मशास्त्राणां यथा साक्षाद्बृहस्पतिः । किं त्वहं विविधान्धर्माल्लोंकानां वर्णये भृशम्

私はダルマ・シャーストラの解説者として身を示し、まるでブリハスパティその人が現れたかのように振る舞う。しかも私は、人々に向かって多種多様な「宗教的義務」を声高に説き立てている。

Verse 109

स्वयं चातिदुराचारः पापिनामपि पापराट् । मंसाशी मद्यसेवी च परदाररतः सदा

まことに我自身、きわめて邪悪な行いに沈み、罪人の中の罪王であった。肉を食らい、酒に溺れ、つねに他人の妻に執着していた。

Verse 110

असत्यभाषी दम्भीच सदा धर्मध्वजी खलः । लोभी दुरात्मा कथको न कर्ता कर्हिचित्क्वचित्

我は虚言を弄し、偽善に満ち—常に「ダルマ」の旗を掲げる悪党であった。貪欲で邪心を抱き、言葉を説くばかりで、行いは決して伴わなかった—いついかなる所においても。

Verse 111

यस्माज्जालिकवज्जालं लोकेभ्योऽहं क्षिपामि च । तत्त्वज्ञा मां ततः प्राहुर्धर्मजालिक इत्युत

網を投げる者のように、私は世の人々に網を投げかけた。ゆえに真理を知る者たちは私を「ダルマ・ジャーリカ」—ダルマの名において網を織る者—と呼んだ。

Verse 112

सोऽहं तैर्बहुभिश्चीर्णैः पातकैरंत आगते । मृतो गतो यमस्थानं पातितः कूटशाल्मलीम्

かくして多くの罪を重ね、終わりの時が来ると、私は死してヤマの住処へ赴き、「クータシャールマリー」と名づく地獄へ投げ落とされた。

Verse 113

यमदुतैस्ततः कृष्टः स्मार्यमामः स्वचेष्टितम् । खड्गैश्च कृत्यमानोऽहं जीवामि प्रमियामि च

そこへヤマの使者たちに引きずられ、私は自らの所業を思い起こさせられた。さらに剣で切り刻まれ、死してなお生き返る—幾度となく繰り返した。

Verse 114

आत्मानं बहुधा निंदञ्छाश्वतीर्न्यवसं समाः । नरके या मतिर्भूयाद्धर्मं प्रति प्रपीडतः

我が身をさまざまに責めつづけ、尽きることなき歳月を地獄に住した——法（ダルマ）を圧迫する者には、かくも報いが幾度も巡り来る。

Verse 115

सा चेन्मुहूर्तमात्रं स्यादपि धन्यस्ततः पुमान् । नमोनमः कर्मभूम्यै सुकृतं दुष्कृतं च वा

たとえ一ムフールタの間だけでも法（ダルマ）へ向かう覚醒が起これば、その人はまことに福徳ある者。行為の地カルマブーミ（人界）に、南無、南無——功徳も罪業も成し得るゆえに。

Verse 116

यस्यां मुहूर्तमात्रेण युगैरपि न नश्यति । ततो विपश्चिज्जनको मोक्षयामास नारकात्

そのカルマブーミにおいては、たとえ一ムフールタになしたことも、幾劫を経ても滅びない。ゆえに賢明なる祖王ジャナカは、地獄よりの解脱を成就せしめた。

Verse 117

तैः सहाहं प्रमुक्तश्च कथंचिदवपीडितः । स्थाणुत्वमनुभूयाथ क्लेशानासाद्य भूरिशः

彼らとともに解き放たれ、我もまた放免された——されど何ゆえかなお苦患に圧されていた。やがて不動の相を味わい、数多の苦しみに遭遇した。

Verse 118

कीटोहमभवं पश्चात्तीरे सारस्वते शुभे । तत्र मार्गे सुखमिव संसुप्तोहं यदृच्छया

その後、我は吉祥なるサラスヴァティー河の岸にて一匹の虫となった。そこで偶然、道の上に横たわり、まるで安らかに眠るがごとくであった。

Verse 119

आगच्छतो रथस्यास्य शब्दमश्रौषमुन्नतम् । तं मेघनिनदं श्रुत्वा भीतोहं सहसा जवात्

近づいて来るその戦車の、轟き高く増してゆく音を私は聞いた。雷鳴のごとき咆哮を耳にして、私はたちまち恐れ、素早く逃げ去った。

Verse 120

मार्गमुत्सृज्य दूरेण प्रपलायनमाचरम् । एतस्मिन्नंतरे व्यासस्तत्र प्राप्तो यदृच्छया

道を捨てて遠くへ走り去り、私は逃げ惑った。するとその折、偶然にもヴィヤーサがそこへ到来した。

Verse 121

स मामपश्यत्त्रस्तं च कृपया संयुतो मुनिः । यन्मया सर्वलोकानां नानाधर्माः प्रकीर्तिताः

その聖仙は、怯える私を見て、憐れみの心に満たされた。彼こそは、あらゆる世界の多様なるダルマ（法・務め）を宣説したお方である。

Verse 122

विप्रजन्मनि तस्यैव प्रभावाद्व्याससंगमः । ततः सर्वरुतज्ञो मां प्राहार्च्यः कीटभाषया

かつてブラーフマナとして生まれた折に得た同じ功徳の力により、私はヴィヤーサと邂逅した。すると、あらゆる音声と言語を知る尊きお方が、虫たちの言葉で私に語りかけた。

Verse 123

किमेवं नश्यसे कीट कस्मान्मृत्योर्बिभेषि च । अहो समुचिता भीतिर्मनुष्यस्य कुतस्तव

「なぜそのように滅び急ぐのだ、虫よ。なぜ死を恐れるのか。ああ、その恐れは人間にこそ相応しい—どうしてお前に属し得ようか。」

Verse 124

इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन

かく告げられ、前世の功徳により分別を得た我は、ヴィヤーサに答えた。「世に崇められる御方よ、この死を我は少しも恐れませぬ。」

Verse 125

एतदेव भयं मान्य गच्छेयमधमां गतिम् । अस्या अपि कुयोनेश्च संत्यन्याः कोटिशोऽधमाः

「ただ一つの恐れがございます、尊き御方よ。さらに卑しく惨めな境涯へ堕ちることです。この穢れた胎よりもなお下に、数えきれぬほど—千万の—より下劣な生があるのです。」

Verse 126

तासु गर्भादिकक्लेशभीतस्त्रस्तोऽस्मि नान्यथा

「それらの生において、胎内の苦しみにはじまる諸々の苦患を思うゆえ、我は恐れおののき、心乱れております。他の理由はございません。」

Verse 127

व्यास उवाच । मा भयं कुरु सर्वाभ्यो योनिभ्यश्च चिरादिव । मोक्षयिष्यामि ब्राह्मण्यं प्रापयिष्यामि निश्चितम्

ヴィヤーサは言った。「恐れることはない。あらゆるヨーニ（生まれの境）について、たとえ久遠の時を経るかのようであっても。私は汝を解き放ち、必ずやブラーフマナの位へと至らせよう。」

Verse 128

इत्युक्तोहं कालियेन तं प्रणम्य जगद्गुरुम् । मार्गमागत्य चक्रेण पीडितो मृत्युमागमम्

かくしてカーリヤに教えられた我は、その世の師に礼拝してから道へ戻った。だが帰途、車輪に打たれて苦痛に苛まれ、ついに死を迎えた。

Verse 129

ततः काकश्रृगालादियोनिष्वस्मि यदाऽभवम् । तदातदा समागम्य व्यासो मां स्मारयच्च तत्

その後、わたしが烏や山犬などの胎に生まれ落ちたとき、ヴィヤーサは幾度も近づき、あの救いの真理をわたしに思い起こさせた。

Verse 130

ततो बहुविधा योनीः परिक्रम्यास्मि कर्षितः । ब्राह्मणस्य च गेहेस्यां योनौ जातोऽतिदुःखितः

それから、さまざまな生を巡り歩いて苦しみに擦り減り、ついにはバラモンの家に生まれたが、その生においてさえ、わたしは甚だしく悩まされた。

Verse 131

ततो जन्मप्रभृत्यस्मि पितृभ्यां परिवर्जितः । गलत्कुष्ठी महापीडामेतां योऽनुभवामि च

生まれた時から、わたしは父母に見捨てられ、身を蝕む癩病に苦しみつつ、この大いなる責め苦に耐えている。

Verse 132

ततो मां पंचमे वर्षे व्यास आगत्य जप्तवान् । कर्णे सारस्वतं मंत्रं तेनाहं संस्मरामि च

そして五歳のとき、ヴィヤーサが来て、わたしの耳にサーラスヴァタの真言を誦して授けた。それによって、わたしは聖なる教えを想起できる。

Verse 133

अनधीतानि शास्त्राणि वेदान्धर्मांश्च कृत्स्नशः । उक्तं व्यासेन चेदं मे गच्छ क्षेत्रं गुहस्य च । तत्र त्वं नंदभद्रं च आश्वासयमहामतिम्

わたしはシャーストラを学ばず、ヴェーダとダルマの全きところも知らなかったが、ヴィヤーサはこう告げた。「グハの聖なるクシェートラへ行け。そこで、大いなる心をもつナンダバドラを慰めよ。」

Verse 134

त्यत्क्वा बहूदके प्राणानस्थिक्षेपं महीजले । काराय्य त्वं ततो भावी मैत्रेय इति सन्मुनिः

「深き水にて命を捨て、骨をこの地の水に委ねしのち、汝はマイトレーヤとなるであろう」—かく真実の聖仙は宣言した。

Verse 135

गमिष्यसि ततो मोक्षमिति मां व्यास उक्तवान् । आगतश्च ततश्चात्र वाहीकेभ्योऽयोऽतिक्लेशतः

「そののち汝はモークシャ（解脱）に至る」—ヴィヤーサは私にこう告げた。さらにその後、私はヴァーヒーカらの手で甚だしく苦しめられ、ここへ来た。

Verse 136

इति ते कथितं सर्वमात्मनश्चरितं मया । पापमेवंविधं कष्टं नंदभद्र सदा त्यज

かくして私は、自らの生涯の事跡をすべて汝に語った。ゆえに、ナンダバドラよ、常に罪を捨てよ—このような苛酷な苦しみは罪より生ずるのだ。

Verse 137

नंदभद्र उवाच । अहो महाद्भुतं तुभ्यं चरितं येन मे हृदि । भूयः शतगुणं जातं धर्मायदृढमानसम्

ナンダバドラは言った。「ああ、なんと驚くべき御身の生涯であろう。これを聞いて、我が心はダルマへの決意が百倍も堅固となった。」

Verse 138

किं तु त्वयोक्तधर्मस्य कर्तुकामोस्मि निष्कृतिम् । धर्मं स्मर भवांस्तस्मात्किंचिदादिश निश्चितम्

しかし、あなたが説かれたダルマに従い、贖いの行（ニシュクリティ）を成し遂げたいのです。ゆえにダルマを念じつつ、どうか確かな指示をお授けください—従うべき定まった道を。

Verse 139

बाल उवाच । अत्र तीर्थे च सप्ताहं निराहारस्त्वहं स्थितः । सूर्यमंत्राञ्जमिष्यामि त्यक्ष्यामि च ततस्त्वसून्

バーラは言った。「この聖なるティールタにて、私は一週間、断食して留まろう。太陽のマントラをジャパし、その後に生命の息を捨てる。」

Verse 140

ततो बर्करिकातीर्थे दग्धव्योहं त्वया तटे । अस्थीनि सागरे चापि मम क्षेप्याणि चात्र हि

それから、バルカリカー・ティールタの岸辺で、汝は我が身を火葬せよ。さらに我が遺骨も海へ投じるべし—まさにここでなすべきことだ。

Verse 141

यदि सापह्नवं चित्तं मय्यतीव तवास्ति चेत् । ततस्त्वां गुरुकार्यार्थमादेक्ष्यामि श्रृणुष्व तत्

もし汝の心に、我に対する真実の帰依が深くあるならば、我は汝に師（グル）の委任としてなすべき務めを授けよう—それを聞け。

Verse 142

अस्मिन्बहूदके तीर्थे यत्र प्राणांस्त्यजाम्यहम् । तत्र मन्नामचिह्नस्ते संस्थाप्यो भास्करो विभुः

このバフーダカ・ティールタ、我が生命の息を捨てるその地に、汝は我が名を刻む標として、自在なるバースカラ（太陽神）を स्थापितせよ。

Verse 143

आरोग्यं धनधान्यं च पुत्रदारादिसंपदः । भास्करो भगवांस्तुष्टो दद्यादेतच्छ्रुतेर्वचः

健康、財宝と穀物、また子や妻などの繁栄—福徳なるバースカラが満悦するとき、この聖なる言葉のとおりにそれらを授け給う。

Verse 144

सविता परमो देवः सर्वस्वं वा द्विजन्मनाम् । वेदवेदांगगीतश्च त्वमप्येनं सदा भज

サヴィトリ（太陽神）は至上の神であり、二度生まれの者にとっての一切である。ヴェーダとヴェーダーンガに讃えられるゆえ、汝もまた常に彼を礼拝せよ。

Verse 145

बहूदकमिदं कुंडं संसेव्यं च सदा त्वया । माहात्म्यमस्य वक्ष्यामि संक्षेपाद्व्यास सूचितम्

これはバフーダカの聖池である。汝は常にここに赴き、依り頼むべきである。ヴィヤーサの示したところに従い、その功徳を簡略に語ろう。

Verse 146

बहूदके कुंडवरे स्नाति यो विधिवन्नरः । आरोग्यं धनधान्याद्यं तस्य स्यात्सर्वजन्मसु

正しい作法に従って勝れたバフーダカの聖池で沐浴する者は、あらゆる生において健康、財、穀物などの福を得る。

Verse 147

बहूदके च यः स्नात्वा सप्तम्यां माघमासके । दद्यात्पिंडं पितॄणां च तेऽक्ष्यां तृप्तिमाप्नुयुः

さらに、マーガ月の第七日（サプタミー）にバフーダカで沐浴し、祖霊（ピトリ）にピンダを供える者があれば、その祖先は不滅の満足を得る。

Verse 148

बहूदकस्य तीरे यः शुचिर्यजति वै क्रतुम् । शतक्रतुफलं तस्य नास्ति काचिद्विचारणा

バフーダカの岸辺で清浄を保ち、ヴェーダの祭儀（クラトゥ）を修する者は、必ずや百の祭祀（シャタクラトゥ）の果報を得る。これに疑いはない。

Verse 149

अत्र यस्त्यजति प्राणान्बहूदकतटे नरः । मोदते सूर्यलोकेऽसौ धर्मिणां च सुतो भवेत्

ここ、バフーダカの岸で命を捨てる者は、太陽神スーリヤの世界にて歓喜し、また法（ダルマ）に生きる正しき者の子として生まれる。

Verse 150

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्य्याज्जपसाधनम् । सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं जपो होमश्च पूजनम्

また、バフーダカの岸でジャパの修行をなす者は誰であれ—そこで行うジャパ、ホーマ、プージャーは、功徳が十万倍に増すと説かれている。

Verse 151

बहूदकस्य तीरे च द्विजमेकं च भोजयेत् । यो मिष्टान्नेन तस्य स्याद्विप्रकोटिश्च भोजिता

また、バフーダカの岸でブラーフマナ一人にさえ食を施すなら—甘美な食を供することは、その人にとって、ブラーフマナ一クロールに施したのと同じ功徳となる。

Verse 152

बहूदकस्य तीरे या नारी गौरिणिकाः शुभाः । संभोजयति तस्याश्च कुर्यात्सुस्वागतं ह्युमा

また、バフーダカの岸で、吉祥にしてガウリーに帰依する女性がもてなしと食事を施すなら—ウマーご自身がその女性に、慈しみ深い歓待を授けられる。

Verse 153

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्याद्योगसाधनम् । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिर्भवेत्तस्य न संशयः

また、バフーダカの岸でヨーガの修行をなす者は—六か月のうちにシッディ（成就）を得る。疑いはない。

Verse 154

बहूदकस्य तीरे च प्रेतानुद्दिश्य दीयते । यत्किंचिदक्षयं तेषामुपतिष्ठेन्न चान्यथा

バフーダカの岸辺で、亡き者（プレータ）に捧げる意をもって施されたものは、彼らにとって不滅となる――必ず彼らに届き、他のあり方はない。

Verse 155

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । कृतं बहूदकतटे सर्वं स्यात्सुमहात्फलम्

沐浴、布施、ジャパ（真言誦持）、ホーマ（護摩供）、ヴェーダの学習、祖霊へのタर्पナ――バフーダカの岸で行われるものはすべて、きわめて大いなる果報を結ぶ。

Verse 156

त्वयैतद्धृदि संधार्य फलं व्यासेन सूचितम् । बहूदकस्य कुंडस्य नंदभद्र महामते

大賢なるナンダバドラよ、これを心に納めよ。バフーダカの聖なる池の果報は、ヴィヤーサによって示された。

Verse 157

इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी स्नात्वा कुंडे ततः शुचिः । तीरे प्रस्तरमाश्रित्य स्वयं मंत्राञ्जाप ह

そう語り終えると、彼は沈黙した。ついで聖なる池で沐浴して清浄となり、岸辺の石に寄って座し、自ら真言を誦し始めた。

Verse 158

श्रीनारद उवाच । ततः स सप्तरात्रांते जहौ बालो निजानसून् । संस्कारितो यथोक्तं च नंदभद्रेण ब्राह्मणैः

聖なるナーラダは言った。やがて七夜の終わりに、その少年は自らの命の息を捨てた。その後ナンダバドラは、ブラーフマナたちと共に、定められたとおりに葬送の儀礼を厳密に執り行った。

Verse 159

यत्र बालः स च प्राणाञ्जहौ जपपरायणः । बालादित्यमिति ख्यातं तत्रास्थापयत प्रभुम्

まさにその場所で、ジャパ（真言誦持）に専心していたその少年は命の息を捨て、そこに主を安置した。主は「バーラーディティヤ」として名高くなった。

Verse 160

बहूदके च यः स्नात्वा बालादित्यं प्रपूजयेत् । तस्य स्याद्भास्करस्तुष्टो मोक्षोपायं च विंदति

バフーダカで沐浴し、ついでバーラーディティヤを礼拝する者には、バースカラ（太陽神）が歓喜し、解脱（モークシャ）への方便を得る。

Verse 161

नंदभद्रो ऽप्यथान्यस्यां भार्यायामपरान्सुतान् । उत्पाद्यात्मसमन्धीमाञ्छिवसूर्यपरायणः

ナンダバドラもまた、別の妻により他の息子たち—自らの血統の縁者—をもうけ、シヴァとスーリヤに帰依していた。

Verse 162

रुद्रदेहं ययौ पार्थ पुनरावृत्तिदुर्लभम् । एवमेतन्महाकुंडं बहूदकमिति स्मृतम्

おおパールタよ、彼はルドラのごとき身を得て、そこからの再帰（サンサーラへの戻り）は得難い。ゆえにこの大いなる聖なる池は「バフーダカ」と記憶される。

Verse 163

अस्य तीरे स्वमंशं च वल्लीनाथः प्रमेक्ष्यति । दत्तात्रेयस्य यो योगी ह्यवतारो भविष्यति

このティールタの岸辺において、ヴァッリーナータは自らの一分を顕すであろう。そのヨーギーはダッタートレーヤの化身となる。

Verse 164

अर्चयित्वा च तं देवं योगसिद्धि मवाप्नुयात् । पशूनामृद्धिमाप्नोति गोशरण्यो ह्यसौ प्रभुः

その神を礼拝すれば、ヨーガの成就を得ることができる。また牛の繁栄をも得る。まことにその主は牛たちの真の依り処である。

Verse 165

पश्चिमायां बुधसुतस्तथा क्षेत्रं स भारत । पुरूरवादित्यमिति स्थापयामास पार्थिवः

おおバーラタよ、西方において、ブダの子たる王はまた聖なるクシェートラを建立し、そこに（主を）「プルーラヴァーアーディティヤ」として安置した。

Verse 166

सर्वकामप्रदश्चासौ भट्टदित्यसमो रिवः । बहूदकक्षेत्रसमं तस्य क्षेत्रं च भारत

その（プルーラヴァーアーディティヤ）は一切の願いを授ける者で、バッターディティヤに比肩する。さらにそのクシェートラも、バーラタよ、バフーダカのクシェートラに等しい。

Verse 167

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं जप्तव्यं कर्णमूलके । पुत्रस्य वापि शिष्यस्य न कथंचन नास्तिकः

このティールタの偉大さは、耳元でそっと誦して語るべきである。子や弟子には説いてよいが、いかなる場合もナースティカ（不信の者）には語ってはならない。

Verse 168

श्रृणोतीदं श्रद्धया यस्तस्य तुष्येश्च भास्करः । धारयन्हृदये मोक्षंमुच्यते भवसागरात्

これを信心をもって聴く者には、太陽神（バースカラ）が歓喜する。この解脱の教えを心に保てば、輪廻（サンサーラ）の大海より解き放たれる。