Adhyaya 3

Verse 1

राजोवाच । किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा । तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

王は言った。「ブラーフマナよ、道の上でいかなる不思議を見たのか、またそれはどこであったのか。私にも語ってくれ。そうすれば私も、なすべきことを成し遂げた境地に至ろう。」

Verse 2

गौतम उवाच । गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते । जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

ガウタマは言った。「ゴーカルナより来る途中、民の主よ、ある地にて、正午となった時、澄みきって汚れなき湖を見いだした。」

Verse 3

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् । सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

そこで水に触れて沐浴し、道の疲れを鎮めたのち、柔らかく冷ややかな木陰をもつニヤグローダ（バニヤン）の下に身を寄せた。

Verse 4

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् । शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

やがて、ほど近くに、チャンダーラの女を見た。老い、盲い、やせ衰え、顔は乾ききり、食を得ず、数多の病に苦しめられていた。

Verse 5

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् । पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

私は彼女の体がハンセン病の傷で覆われ、湧き出る虫の群れに苦しみ、膿と血で汚れた老いた肌が張り付き、腰と体が衰え変形しているのを見ました。

Verse 6

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् । विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

喉に宿る結核に苦しみ、窒息しそうな圧迫感に喘ぎ、歯はなく言葉も不明瞭で、彼女は何度も何度も倒れ込みました。

Verse 7

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् । विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

激しい太陽の光に焼かれ、荒く熱い塵にまみれ、手足は排泄物、尿、膿で汚れ、血の悪臭がひどく、誰も近づくことができませんでした。

Verse 8

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् । विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

痰の病と呼吸困難に苦しみ、神経は緩み、多くの痛みに苛まれ、髪も体もボロボロで、死に直面している彼女を見ました。

Verse 9

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः । प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

そのような彼女の苦しみを見て、私は慈悲の心で満たされました。彼女の最期を待ち、私はしばしその場に留まりました。

Verse 10

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः । दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

そのとき私は、シヴァの眷属によって運ばれて来た神妙なるヴィマーナを見た。まるでその光線で天空の道を灑ぎ清めるかのようであった。

Verse 11

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे । विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

そのヴィマーナの内は、太陽・月・火の輝きが籠められた檻のようであった。そこに私は、太陽のごとく光り耀くシヴァの眷属を見た。

Verse 12

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः । चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

まことに彼らは、三叉戟、髑髏を戴くカトヴァーンガ、斧、盾、剣を手にしていた。半月を飾りとして、その光輝は月と白き茉莉花のごとく濃やかに冴え渡っていた。

Verse 13

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः । शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

私は、吉祥の相を具えたシヴァの従者四人を見た。冠と耳飾りがきらめき、腕輪には大蛇のとぐろが光り輝いていた。

Verse 14

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः । उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

ヴィマーナに座したまま彼らが降り来たるのを見て、私は大いに驚いた。急ぎ近づき、なお天空にとどまり在す者たちに問いかけた。

Verse 15

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः । त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

帰依し奉る、帰依し奉る――神々の中の最勝者よ、三つ目の主の輝ける御足に随順する敬虔なる者たちよ。三界を護る法を担い、三叉戟と皮と剣と棍棒を執る汝らに。

Verse 16

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा । अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

それゆえ我らは彼女をここへ連れて来た――地獄へ赴くべきか否か。告げよ：彼女は幼き日に、たとえ微塵ほどでも功徳（プンニャ）を成したのか、否か。

Verse 17

उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः । ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

あるいは汝らは、あらゆる人々の罪の奔流を征するために励み来たのか。慈悲をもって、なぜここへ来たのか我に告げよ。

Verse 18

शिवदूता ऊचुः । एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी । एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

シヴァの使者たちは言った。「見よ、前に老いたチャンダーラ女（賤民）が見える。死に臨んでいる。主の命により、我らは彼女を連れ来るために来た。」

Verse 19

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् । विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

そのシヴァの使者たちがそう語ると、私はさらに問い直した。驚嘆に心を満たし、合掌して彼らの前に立ち尽くした。

Verse 20

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति । दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

ああ、なんと罪深く恐ろしい女、チャンダーリーよ。どうして神聖なるヴィマーナに乗るにふさわしいのか――まるで雌犬が供犠の場へ踏み入るように。

Verse 21

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् । कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

生まれてよりほとんど不浄、罪深く、罪に従う者――この悪行の女を、どうしてシヴァの世界へ連れて行くというのか。

Verse 22

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः । सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

彼女にはシヴァの智がなく、さらに苛烈なタパスもない。真実もなく、慈悲もない――どうして彼女を（シヴァの境地へ）連れ去るのか。

Verse 23

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् । जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

彼女の食は獣肉、腹は酒で満ち、常に生きものを害することに耽る――どうして彼女を（シヴァの世界へ）連れて行くのか。

Verse 24

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् । न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

五音節のマントラを唱えたこともなく、シヴァへの礼拝もなく、福徳なるシャンブ（Śambhu）を観想したこともない――どうして彼女を（シヴァの境地へ）連れて行くのか。

Verse 25

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् । भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् । नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

彼女はシヴァの聖なるティティに断食を守らず、またシヴァ礼拝も行っていない。生きとし生けるものへの慈しみを知らず、ビルヴァの葉をシヴァに捧げることも知らない。さらにイシュタとプールタ等の功徳の行いもない—それでどうして彼女を至上の境地へ導こうというのか。

Verse 26

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च । न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

彼女は聖なるティールタで沐浴せず、布施の施しもしていない。誓願を立ててヴラタを修することもない—それでどうして彼女をより高き目的へ連れて行こうというのか。

Verse 27

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु । सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

ただ目にするだけでも避けるべきである—まして語り合うなどはなおさらだ。サットサンガを欠き、荒く堕した者を—どうして至上の終着へ導こうというのか。

Verse 28

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा । तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

彼女に前世で積んだわずかな功徳でもあるのだろうか。もしあるなら、なぜ癩病に苦しめられ、虫に侵されているのか。

Verse 29

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् । पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

ああ、主の御振る舞いは、身を持つ者には測りがたい。御慈悲によって、罪ある者でさえ至上の境地へ導かれる。

Verse 30

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः । प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

かく我が告げしところ、神々の神にして三叉戟を執る主の使者たちは、喜びをもって我に答え、あらゆる疑いを断ち切った。

Verse 31

शिवदूता ऊचुः । ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि । इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

シヴァの使者は言った。「ブラフマンよ、もし汝が知りたく思うなら、この大いなる奇瑞を聞け。このチャンダーラの女について、そして汝が今しがた彼女に関して語ったことについてである。」

Verse 32

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका । सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

前生において彼女はスミトラーという名のバラモンの乙女であり、その面は満月の円盤に等しかった。

Verse 33

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा । कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

その肢体は咲き開く茉莉花の花鬘に飾られたかのように柔らかく、カイケーヤのある最上のバラモンの貞淑なる娘であった。

Verse 34

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् । वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

人々は、あらゆる吉祥の相を具え、まるでラティのもう一つの顕現のごとき彼女が父の家で成長するのを見て、驚嘆に満たされた。

Verse 35

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् । सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

日ごとに彼女は成長し、親族に深く慈しまれた。やがて徐々に青春へと入った――それは、スマラ（カーマ）の大いなる弓がその業のために張られるがごとく。

Verse 36

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका । पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

そののち、その乙女は親族の一団に伴われ、父によって正しい儀礼に従い、あるバラモンの子に嫁がされた。

Verse 37

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी । कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

夫のもとに至り、瑞々しい若さに彩られた彼女は、しばらくの間、善き行いを守って喜び住み、親族に囲まれていた。

Verse 38

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः । रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

やがて時の力により、彼女の夫は激しい痛みに苦しめられた。美と若さと魅力を備えていながら、五大へと帰した、聖仙よ（すなわち死した）。

Verse 39

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती । उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

夫が亡くなると、その貞淑な女は悲しみに心を焼かれながらも、しばらくの月日を、慎み深く、諸根を制して過ごした。

Verse 40

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

こうして、若さの重みが日ごとにふくらむにつれ、彼女の心は震えはじめた――カーマ（愛欲神）の揺さぶりに打たれて。

Verse 41

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः । न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

親族に守られ、最も徳高い長老たちに諭されても、その女は心を抑えられなかった。マダナ（カーマ）に引き寄せられていたからである。

Verse 42

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी । विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

激しい恋欲に取り憑かれ、美と若さを備えた彼女は、寡婦でありながら、とりわけ密通の恋人の道に耽った。

Verse 43

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा । जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

巧みにして、彼女が不貞の女であると誰にも知られなかった。あの最も不義なる者は、しばらく自らの悪行を隠していた。

Verse 44

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

やがて親族でさえ悟った。彼女は—妊娠の欲求に押し流され、顔と乳房が黒ずみ—放蕩の男により汚されていたのだ。

Verse 45

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् । स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया

かく言い終えるや、甚だしい苦難におびえ、越え難き憂いに沈んだ。「女は欲により滅び、ブラーフマナは不相応なる者に仕え、卑しき依存に堕して滅ぶ。」

Verse 46

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् । लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

王はブラーフマナの懲戒の杖により打ち倒され、修行者は享楽を蓄えることによって堕ちる。同様に、犬に舐められた食物と、酒により汚された乳は、不浄と見なされる。

Verse 47

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया । इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

「美は癩の痛みに侵され、家門は悪しき女によって滅ぶ。」かく思案して、夫の兄弟たちは皆集い合った。

Verse 48

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् । सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः

彼らは彼女を持ち物ごと氏族から遠く退けた。その女は、定めの逐放の作法をもって、すべての親族により追放された。

Verse 49

विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

彼女はシュードラと共にさまよい、快楽に耽り、愛欲を好んでいた。その女は夜に外へ出て、あるシュードラに見られた。

Verse 50

स तां दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् । गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः । सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

彼は、姿もたおやかで乳房も豊かに高く張ったその女を見て、シュードラの長は甘言をもって寡婦を誘い、自らの家へ連れ帰った。かくして彼女はその妻となり、昼夜を分かたず彼と共にあった。

Verse 51

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा । तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

ある地に住み、家の寵愛を受けて享楽にふけるうちに、彼女はそこで肉を食らい、酒を絶えず飲む者となった。

Verse 52

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

快楽に耽り、情欲を好む彼女は、そのシュードラとの間に一子をももうけた。あるとき夫がどこかへ出た折、彼女は酒を飲んだ。

Verse 53

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला । अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

酒の酔いにふらつきながら、彼女は肉を欲した。やがて羊がつながれているとき、彼女は牛たちとともに外の牛囲いへ出て行った。

Verse 54

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे । अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

夜のはじめ、彼女は小刀を手にして闇へと分け入った。思慮もなく、酒の酔いに圧され、肉を好むあまり、それを羊と思い違えて事に及んだ。

Verse 55

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा । निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

夜、その不運な女は鳴いている子牛を打ち殺した。そして殺した子牛を家の中に運び込むと、女はそれが牛の子であることに気づいた。

Verse 56

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा । सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

恐怖に駆られ、彼女は「シヴァよ、シヴァよ！」と叫んだ。それは過去の功徳の残りによるものであった。しかし、肉と強い酒を渇望していた彼女は、一瞬考えた後、元の意図に戻った。

Verse 57

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

まさにその子牛を切り刻み、彼女は望みの食事を用意した。そして子牛の体の半分で食事を済ませた後、彼女は再び行動を続けた。

Verse 58

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् । अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

残りの半身を外に投げ捨て、彼女は欺いて叫んだ。「ああ！牛小屋でこの子牛が虎に襲われて食べられてしまった！」

Verse 59

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे । अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

かくして彼女の泣き叫ぶ声はすべての家々で聞かれた。そしてシュードラの人々は皆集まり、近くに立った。

Verse 60

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः । गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

屠られた子牛を見て、人々は「虎の仕業だ」と思い、深い悲しみに沈んだ。皆が去り、その夜が明けて暁となると、物語はなお続いた。

Verse 61

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् । एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा

夫が家に帰り、家の中の汚れを目にした。こうして長い時が過ぎ、その女——シュードラに愛された者——は（定めの果てに至った）。

Verse 62

कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् । यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

時の力に屈して、彼女はヤマの住処へ赴いた。ヤマもまた、ダルマと彼女の前世の業を見つめて（その処遇を定めた）。

Verse 63

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् । सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

彼は彼女を地獄の住処へと定め、チャンダーラの生まれとした。彼女もまたヤマの都から落とされ、チャンダーリーの女の胎に宿った。

Verse 64

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका । तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

やがて彼女は生まれながらに盲目となり、色は消えた炭のように黒かった。父はどこかの地に住む一人のチャンダーラであった。

Verse 65

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् । अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

娘がそのように哀れな有様であっても、彼は憐れみゆえになお養った――口にすべからぬ粗末な食、穢れて臭く、犬に舐められたものを与えて。

Verse 66

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

日ごとに母は、飲むに堪えぬ汁にさえ頼って彼女を養った。生まれつき盲であったが、時が経ち—なお幼き頃に—癩の痛みにも苦しめられた。

Verse 67

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

この上なく不運で、誰ひとり彼女を妻に迎えず――ただチャンダーラのみが引き取った。やがて幼年を過ぎる頃、時のうつろいとともに父母を失い、孤りとなった。

Verse 68

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः । ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

「不運の者」として捨てられ、親族にも、さらには同胞の兄弟姉妹にも見放された。やがて飢えに責められ、みじめに嘆きつつ、視力なきまま彷徨い続けた。

Verse 69

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका । पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

杖を手に、彼女は辛うじて歩み、わずかな包みを携えた。あらゆる町にて、日ごとに施しを乞うて暮らした。

Verse 70

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् । एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

チャンダーラの残した食のかけらで、彼女はかろうじて腹の火を満たしていた。かくして大いなる艱難のうちに、長き歳月を生きながらえた。

Verse 71

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् । निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

老いが全身をとらえ、彼女は耐えがたい苦しみに沈んだ。食も飲み物も衣もなく、ある時、彼女は大勢の人々に出会った。

Verse 72

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् । तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

聖なるシヴァの日、行列が進み出るとき、彼女は道行く旅人たちに気づいた。その神なる巡礼のため、人々は国々を越え、遠き地より旅して来ていた。

Verse 73

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् । राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

そこには、アグニホートラの祭火を守る大徳のバラモンたちが妻を伴っており、また王たちも内宮の眷属を従え、象・戦車・馬を連ねていた。

Verse 74

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् । तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

従者のどよめきが響く行列があり、乗り物や天蓋の傘などの荘厳で輝いていた。さらに幾千もの人々—ヴァイシャやシュードラを含む雑多な群衆—もいた。

Verse 75

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् । जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

ある者は笑い、ある者はどこかで歌い、またある者は舞っては走り回った――ある者は匂いを嗅ぎ、ある者は欲するままに飲み、さらにある者は進みゆき、互いに声高く呼び交わした。

Verse 76

संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् । इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

人々が旅立つと、きわめて大きな騒ぎが起こった。かくして皆が進むうち、ゴーカルナ――シヴァの御殿へと向かった。

Verse 77

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः । अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

諸天はみな、ヴィマーナに座して興味深く見守った。するとこのチャンダーリーの女もまた、衣と食への渇望に駆られて（道を取った）。

Verse 78

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः । करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा । दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

群衆に施しを乞うため、彼女はゆるゆると、少しずつ進み、他の者の手に支えられて歩いた――前生に積んだ業に促されて。幾日か旅して、ついにゴーカルナの聖なるクシェートラに到った。

Verse 79

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः । याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

それから彼女は道から少し離れて座り、合掌を開いて嘆願の姿をとり、旅人たちに幾度も乞い、哀れを誘う言葉を口にした。

Verse 80

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

前世に積んだ罪の洪水により、わたしは久しく苦しめられてきました。おお人々よ、どうか慈悲を—わずかな食を施してください。

Verse 82

वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले । महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

衣も食もなく、裸の大地に眠り、塵の山に埋もれております。おお人々よ、どうか我に慈悲を。

Verse 83

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा । अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

烈しい寒さと灼ける暑さに悩まされ、激痛に責められております。盲目で老いたこの身に、どうか人々よ慈悲を。

Verse 84

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः । संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

久しい断食により腹の火が燃え上がり、全身の肢を焼き尽くすかのようです。おお人々よ、どうか慈悲を。

Verse 85

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि । पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

幾百の生を経ても功徳を積めず、罪深く薄幸なこの身です。おお人々よ、どうか慈悲を垂れてください。

Verse 86

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ । एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

そのチャンダーラの女が、両手を杯のように差し出して哀願していると、きわめて徳高い一人の旅人が、ビルヴァの花房を彼女の伸べた掌に投げ入れた。

Verse 87

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

それが差し出した掌に落ちたのを見ると、彼女は何度も何度も確かめた。やがて「これは食べられぬ」と思い、苦しみに沈んで遠くへ投げ捨てた。

Verse 88

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

夜、彼女の手から放たれたそのビルヴァの花房は、ある者の定められた福徳によって、シヴァ・リンガの頂に落ちた。

Verse 89

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

かくしてシヴァ・チャトゥルダシー（シヴァラートリ）の夜、彼女は旅人たちに幾度も乞うたが、運命のめぐり合わせにより何一つ得られなかった。

Verse 90

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः । किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

彼女はそこで夜を過ごした――バドラカーリーの祠の背後、少し北寄りの、さほど遠くない場所（およそ半ほどの距離）で。

Verse 91

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

やがて夜明けに、望みは砕け、大いなる悲しみに沈んだその哀れな女は、ゆっくりと—ただ独り—自らの国へと引き返した。

Verse 92

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे । क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

長き断食に疲れ果て、彼女は一歩ごとに倒れた。声を上げて泣き、数々の病に悩まされ、震え、激しく苦しんでいた。

Verse 93

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका । अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

太陽の熱に焼かれ、裸身で杖にすがり、わずかばかり進んだのち、彼女は倒れて気を失った。

Verse 94

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः । एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

そのとき宇宙の主シャンブ（Śambhu）—慈悲の甘露の大海—は、彼女をその地より迎え来させるべく、ヴィマーナに乗る天の従者たちに命じた。

Verse 96

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता । तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता । कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते । अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

これがここに、チャンダーラの女の一切の経緯として汝に語られた。そこには、無力なる者へのシャンブ（Śambhu）の慈悲が明らかに示されている。見よ、大いなる心の者よ、業（カルマ）の熟成より生ずる帰趨を。最も卑しき者でさえ、病なく憂いなき至上の境地へと昇り得る。

Verse 97

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् । क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

前世において食施などの布施を行わなかったがゆえに、今生では飢えや渇き等の苦しみによって責め立てられるのである。

Verse 98

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् । कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

酔いの勢いに目をくらまされて甚だしい罪を犯したため、その業によってこの生において生まれながらの盲となった。

Verse 99

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा । कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

それが子牛であると知りながら、かつてそれを食したゆえに、その業によってこの世で蔑まれるチャンダーラ女となった。

Verse 100

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा । तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा

高き道を捨て、かつて不義の恋の道に耽ったがゆえに、その罪によって今生では素行悪く、また不運ともなった。

Verse 101

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा । तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

かつて酔いに囚われた寡婦が情夫を抱きしめたため、その大いなる罪によって多くの癩の腫れ物と傷を負う身となった。

Verse 110

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा । देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

賢者は罪を犯さない。もし犯すなら、それは自らの真我を殺すこととなる。なぜなら、この人身こそ衆生が多くの行いと功徳を成就する唯一の器だからである。

Verse 120

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति । किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

それでも彼女は概して地獄に住むに値しない。だが子牛を殺してしまい、後に省みたとき、恐れ（悔恨）にとらわれた。

Verse 130

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

聖地ゴーカルナにて、シヴァの聖なるティティに彼女は断食を守った。夜通し覚醒して、夜にビルヴァの葉をシヴァの御頭（リンガ）に捧げた。

Verse 140

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् । पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

ああ、主への礼拝の偉大さは驚嘆すべきもの。たった一枚の葉に満足され、主はご自身の至上の住処を授け給う。

Verse 150

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः । यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

その至上の境地は、ヨーギーたちが常にヨーガの道によって到達しようと努めるもの。感官の収攝（プラティヤーハーラ）、坐法（アーサナ）、瞑想（ディヤーナ）、そして呼吸・生命気（プラーナ）の制御などによって。

Verse 160

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ । सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

かくして、牟尼ガウタマは愛をもって別れを告げ、ミティラーへ赴いた。かの王もまた心喜び、ゴーカルナへと向かった。

Verse 164

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् । चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः

かくして、あらゆる真の福徳の根本の種子—幾百の生の罪を滅し、迷妄の闇を払うもの—が余すところなく語られた。神々に歌われる、マーンマタの敵たるシヴァの高貴なる行いは、吉祥を具える正しき人々により、常に敬い修すべきである。