Adhyaya 90

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले वैष्णवं तीर्थमुत्तमम् । जलशायीति वै नाम विख्यातं वसुधातले

聖マールカンデーヤは言った。レーヴァーの北岸には、比類なきヴァイシュナヴァの聖なるティールタがあり、地上では「ジャラシャーイー（水の上に横たわる御方）」の名で知られている。

Verse 2

दानवानां वधं कृत्वा सुप्तस्तत्र जनार्दनः । चक्रं प्रक्षालितं तत्र देवदेवेन चक्रिणा । सुदर्शनं च निष्पापं रेवाजलसमाश्रयात्

ダーナヴァを討ち滅ぼしたのち、ジャナールダナはそこで眠りに就いた。そこにて神々の神、円盤を携える御方はその円盤を洗い清め、スダルシャナはレーヴァーの水に帰依して、罪垢なき清浄となった。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । चक्रतीर्थं समाचक्ष्व मुनिसंघैश्च वन्दितम् । विष्णोः प्रभावमतुलं रेवायाश्चैव यत्फलम्

ユディシュティラは言った。聖仙の群れに礼拝されるチャクラティールタについて、ヴィシュヌに結ばれた比類なき威光と、レーヴァーより得られる霊的な果報とを、私に説き明かしてください。

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ विरक्तस्त्वं युधिष्ठिर । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं निर्मितं चक्रिणा स्वयम्

シュリー・マールカンデーヤは言った。「善い、善いぞ。大いなる叡智を備え、心に執着なきユディシュティラよ。このティールタは秘中の秘、円盤を持つ主がみずから造り給うたものだ。」

Verse 5

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । आसीत्पुरा महादैत्यस्तालमेघ इति श्रुतः

今より、罪を滅する物語を汝に語ろう。昔、ターラ・メーガと名高い大いなるダーナヴァがいた。

Verse 6

तेन देवा जिताः सर्वे हृतराज्या नराधिप । यज्ञभागान् स्वयं भुङ्क्ते अहं विष्णुर्न संशयः

彼によってすべての神々は打ち負かされ、その王権は奪われた、王よ。彼は自らヤジュニャの供分を食らい、「我こそヴィシュヌ、疑いなし」と宣言した。

Verse 7

धनदस्य हृतं चित्तं हृतः शक्रस्य वारणः । इन्द्राणीं वाञ्छते पापो हयरत्नं रवेरपि

彼は財宝神ダナダ（クベーラ）の心の宝を奪い、さらにシャクラの象を奪取した。その罪深き者はインドラーニーさえ望み、また太陽神ラヴィの宝なる馬をも求めた。

Verse 8

तालमेघभयात्पार्थ रविरुद्राः सवासवाः । यमः स्कन्दो जलेशोऽग्निर्वायुर्देवो धनेश्वरः

ターラ・メーガを恐れて、パールタよ、太陽神、インドラと共なるルドラたち、ヤマ、スカンダ、水界の主ヴァルナ、アグニ、ヴァーユ、そして財宝の主クベーラは—

Verse 9

सवाक्पतिमहेशाश्च नष्टचित्ताः पितामहम् । गता देवा ब्रह्मलोकं तत्र दृष्ट्वा पितामहम्

ヴァークパティ（ブリハスパティ）とマヘーシャを伴い、心乱れたまま神々はブラフマローカへ赴いた。そこで彼らは祖父なるピターマハ（ブラフマー）を拝した。

Verse 10

तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्वागीशप्रमुखाः सुराः । गुणत्रयविभागाय पश्चाद्भेदमुपेयुषे

ヴァーギーシャを先頭に、神々はさまざまな讃歌で彼を讃えた――三つのグナを配し、のちに創造のうちに差別を顕す御方を。

Verse 11

दृष्ट्वा देवान्निरुत्साहान् विवर्णानवनीपते । प्रसादाभिमुखो देवः प्रत्युवाच दिवौकसः

神々が意気消沈し顔色を失っているのを見て、王よ、慈悲深き主は彼らに憐れみを向け、天の住人たちに答えて語った。

Verse 12

ब्रह्मोवाच । स्वागतं सुरसङ्घस्य कान्तिर्नष्टा पुरातनी । हिमक्लिष्टप्रभावेण ज्योतींषीव मुखानि वः

ブラフマーは言った。「ようこそ、神々の群れよ。汝らの古き輝きは失せたかのようだ。汝らの顔は、霜の厳しい力に曇る灯火のごとく見える。」

Verse 13

प्रशमादर्चिषामेतदनुद्गीर्णं सुरायुधम् । वृत्रस्य हन्तुः कुलिशं कुण्ठितश्रीव लक्ष्यते

神々の武器はもはや昔の炎を放たず、ヴリトラを討った者の金剛杵（クリシャ）さえ、その栄光が鈍ったかのように見える。

Verse 14

किं चायमरिदुर्वारः पाणौ पाशः प्रचेतसः । मन्त्रेण हतवीर्यस्य फणिनो दैन्यमाश्रितः

いかにして、ヴァルナの手に握られた抗しがたい縄（パーシャ）が、真言により力を断たれた蛇のように、みじめな有様へと落ちたのか。

Verse 15

कुबेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवम् । अपविद्धगतो वायुर्भग्नशाख इव द्रुमः

クベーラの胸の痛みは敗北を告げるかのようであり、道を外され堕とされたヴァーユは、枝の折れた樹のごとし。

Verse 16

यमोऽपि विलिखन्भूमिं दण्डेनास्तमितत्विषा । कुरुतेऽस्मिन्नमोघोऽपि निर्वाणालातलाघवम्

光の衰えた杖で地を掻きしるすヤマでさえ、その決して外れぬ杖を、消えた松明の燃えさしのように軽く見せている。

Verse 17

अमी च कथमादित्याः प्रतापक्षतिशीतलाः । चित्रन्यस्ता इव गताः प्रकामालोकनीयताम्

また、これらのアーディティヤはどうして冷え、威光を傷つけられたのか。彩色された像のように、見るに足れども生の力を欠いている。

Verse 18

तद्ब्रूत वत्साः किमितः प्रार्थयध्वं समागताः । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत निःसंशयं सुराः

ゆえに告げよ、愛しき子らよ——ここへ何を願い求めて集まったのか。ためらうことなく語れ、神々よ、来臨の目的を。

Verse 19

मयि सृष्टिर्हि लोकानां रक्षा युष्मास्ववस्थिता । ततो मन्दानिलोद्भूतकमलाकरशोभिना

諸世界の創造はまことに我にあり、その守護は汝らに定まっている。ゆえに——柔らかな風に揺れる蓮池のごとき光輝をもって……

Verse 20

गुरुं नेत्रसहस्रेण प्रेरयामास वृत्रहा । स द्विनेत्रं हरेश्चक्षुः सहस्रनयनाधिकम्

ヴリトラを討つ者インドラは、千の眼をもって尊き師を促した。かくして、ハリの二眼の見通しは千眼のそれに凌がれた。

Verse 21

वाचस्पतिरुवाचेदं प्राञ्जलिर्जलजासनम् । युष्मद्वंशोद्भवस्तात तालमेघो महाबलः

ヴァーチャスパティは合掌して、蓮華座のブラフマーに申し上げた。「尊き御方よ、あなたの御系統より、ターロメーガという大いなる力の者が現れました。」

Verse 22

उपतापयते देवान्धूमकेतुरिवोच्छ्रितः । तेन देवगणाः सर्वे दुःखिता दानवेन च

燃えさかる彗星のごとく高くそびえ、彼は神々を灼く。そのダーナヴァのゆえに、すべてのデーヴァの軍勢は苦悩に沈んだ。

Verse 23

तालमेघो दैत्यपतिः सर्वान्नो बाधते बली । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ताः शरणं नो विधे भव

大いなる力を持つターロメーガ、ダイティヤの主が、われらすべてを苦しめます。ゆえにあなたを避難所として参りました——造化の主ブラフマーよ、われらの庇護となり給え。

Verse 24

ततः प्रसन्नो भगवान् वेधास्तानब्रवीद्वचः

そのとき、満悦した福徳の創造主ヴェーダー（梵天）は、彼らに次の言葉を告げた。

Verse 25

ब्रह्मोवाच । तालमेघेन वो मध्ये बली तेन समः सुराः । विना माधवदेवेन साध्यो मे नैव दानवः

梵天は言った。「汝らの中でターラメーガは強大で、その力はデーヴァたちに比肩する。マーダヴァ（ヴィシュヌ）なくしては、あのダーナヴァを我は鎮め得ない。」

Verse 26

ततः सुरगणाः सर्वे विरिञ्चिप्रमुखा नृप । क्षीरोदं प्रस्थिताः सर्वे दुःखितास्तेन वैरिणा

それから、ヴィリンチ（梵天）を先頭とするすべてのデーヴァの群れは、王よ、あの敵のために憂いに沈みつつ、乳海クシーローダへと旅立った。

Verse 27

त्वरिताः प्रस्थिता देवाः केशवं द्रष्टुकाम्यया । क्षीरोदं सागरं गत्वास्तुवंस्ते जलशायिनम्

デーヴァたちは急ぎ、ケーシャヴァを拝見せんと乳海クシーローダへ赴き、そこで水の上に横たわる主を讃嘆した。

Verse 28

देवा ऊचुः । जगदादिरनादिस्त्वं जगदन्तोऽप्यनन्तकः । जगन्मूर्तिरमूर्तिस्त्वं जय गीर्वाणपूजित

デーヴァたちは言った。「あなたは世界の始まりにして、しかも無始。あなたは世界の終わりにして、しかも無尽。あなたは宇宙の形であり、また無形。勝利あれ、神々に礼拝される御方よ。」

Verse 29

जय क्षीरोदशयन जय लक्ष्म्या सदा वृत । जय दानवनाशाय जय देवकिनन्दन

勝利あれ、乳海に臥す御方よ。勝利あれ、常にラクシュミーに抱かれし御方よ。勝利あれ、ダーナヴァを滅する御方よ。勝利あれ、デーヴァキーの愛し子よ。

Verse 30

जय शङ्खगदापाणे जय चक्रधर प्रभो । इति देवस्तुतिं श्रुत्वा प्रबुद्धो जलशाय्यथ

「勝利あれ、法螺と棍棒を手にする主よ。勝利あれ、円盤を掲げる大いなる प्रभुよ。」この देव たちの讃嘆を聞き、水に臥す主はそのとき目覚めた。

Verse 31

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । किमर्थं बोधितो ब्रह्मन् समर्थैर्वः सुरासुरैः

彼は甘美なる声で語った。その響きは雲の雷鳴のごとく深い。「おおブラフマンよ、何のために我を起こしたのか。力ある汝ら देव とアスラが、願いを携えて来たのは何ゆえか。」

Verse 32

ब्रह्मोवाच । तालमेघभयात्कृष्ण सम्प्राप्तास्तव मन्दिरम् । न वध्यः कस्यचित्पापस्तालमेघो जनार्दन

ブラフマーは言った。「おおクリシュナよ、ターラメーガを恐れて、われらは汝の御殿に参じた。おおジャナールダナよ、その罪深きターラメーガは、他の誰にも討てぬ。」

Verse 33

त्वमेव जहि तं दुष्टं मृत्युं यास्यति नान्यथा

「ただ汝のみが、その悪しき者を討つべし。さもなくば、彼は決して死に至らぬ。」

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । स्वस्थानं गम्यतां देवाः स्वकीयां लभत प्रजाम् । दुष्टात्मानं हनिष्यामि तालमेघं महाबलम्

シュリー・クリシュナは言われた。「汝らデーヴァよ、それぞれの国土へ帰り、民を取り戻せ。われは邪なる魂をもつ大力のターラメーガを討つ。」

Verse 35

स्थानं ब्रुवन्तु मे देवा वसेद्यत्र स दानवः

「デーヴァたちよ、あの魔が住まう場所を我に告げよ。」

Verse 36

देवा ऊचुः । हिमाचलगुहायां स वसते दानवेश्वरः । चतुर्विंशतिसाहस्रैः कन्याभिः परिवारितः

デーヴァたちは言った。「あのダーナヴァの王はヒマーチャラの洞窟に住み、二万四千の乙女に取り囲まれております。」

Verse 37

तुरङ्गैः स्यन्दनैः कृष्ण संख्या तस्य न विद्यते । नटा नानाविधास्तत्र असंख्यातगुणा हरे

「おおクリシュナよ、彼の馬と戦車の数は数え尽くせません。そこには種々の芸人がいて、ハリよ、技は無量です。」

Verse 38

द्विरदाः पर्वताकारा हयाश्च द्विरदोपमाः । महाबलो वसेत्तत्र गीर्वाणभयदायकः

「彼の象は山のごとく、馬もまた象に比すべきもの。そこに住むのは、デーヴァらに恐れを与える、きわめて大いなる力の者です。」

Verse 39

श्रुत्वा देवो वचस्तेषां देवानामातुरात्मनाम् । अचिन्तयद्गरुत्मन्तं शत्रुसङ्घविनाशनम्

心乱れ苦悩する神々の言葉を聞き、主はガルトマン（ガルダ）――敵の軍勢を滅ぼす者――を思い起こされた。

Verse 40

चक्रं करेण संगृह्य गदाचक्रधरः प्रभुः । शार्ङ्गं च मुशलं सीरं करैर्गृह्य जनार्दनः

主は手に円盤を取り、棍棒と円盤を持つ御方として、さらにシャールンガ（御弓）、ムシャラ（杵）、シーラ（鋤）をも両手に握られた。かくしてジャナールダナはダルマ護持のために備えられた。

Verse 41

आरूढः पक्षिराजेन्द्रं वधार्थं दानवस्य च । दानवस्य पुरे पेतुरुत्पाता घोररूपिणः

鳥の王（ガルダ）に乗り、彼はダーナヴァ討伐のために出立した。するとダーナヴァの都には、恐るべき姿の凶兆が次々と降りかかった。

Verse 42

गोमायुर्गृध्रमध्ये तु कपोतैः सममाविशत् । विना वातेन तस्यैव ध्वजदण्डः पपात ह

ジャッカルが鳩とともに禿鷲の群れの中へ入り込み、しかも風もないのに、その旗竿がそのまま倒れ落ちた。

Verse 43

सर्पसूषकयोर्युद्धं तथा केसरिनागयोः । उन्मार्गाः सरितस्तत्रावहन्रक्तविमिश्रिताः । अकालतरुपुष्पाणि दृश्यन्ते स्म समन्ततः

蛇とマングースが争い、また獅子と象も戦った。そこでは川が流路を外れ、血の混じった水を運び、さらに四方には季節外れの花が木々に咲き乱れていた。

Verse 44

ततः प्राप्तो जगन्नाथो हिमवन्तं नगेश्वरम् । पाञ्चजन्यश्वसहसा पूरितः पुरसन्निधौ

かくして世の主ジャガンナータは山々の王ヒマヴァントに到り、都の目前にて、パーンチャジャニヤの法螺貝が忽ち力強く吹き鳴らされた。

Verse 45

तेन शब्देन महता ह्यारूढो दानवेश्वरः । उवाच च तदा वाक्यं तालमेघो महाबलः

その大いなる響きに揺り動かされ、ダーナヴァの王は起ち上がり、ついで大力のタラメーガがこの言葉を発した。

Verse 46

तालमेघ उवाच । कोऽयं मृत्युवशं प्राप्तो ह्यज्ञात्वा मम विक्रमम् । धुन्धुमाराज्ञया ह्याशु स्वसैन्यपरिवारितः

タラメーガは言った。「我が武威を知らずして死の支配に落ちたのは誰だ。ドゥンドゥマーラの命により、急げ—我が軍勢で彼を取り囲め！」

Verse 47

बलादानय तं बद्ध्वा ममाग्रे बहुशालिनम्

力ずくで捕らえ、縛り上げ、あの多くの徳を備えた者を我が前へ連れて来い。

Verse 48

धुन्धुमार उवाच । आनयामि न सन्देहः सुरो यक्षोऽथ किन्नरः । स्यन्दनौघैः समायुक्तो गजवाजिभटैः सह

ドゥンドゥマーラは言った。「疑いなく連れて参りましょう。相手がデーヴァであれ、ヤクシャであれ、キンナラであれ。たとえ戦車の大群を率い、象・馬・兵を伴って来ようとも。」

Verse 49

हृष्टस्ततो जगद्योनिः सुपर्णस्थो महाबलः । गृह्यतां गृह्यतामेष इत्युक्तास्तेन किंकराः

そのとき、ガルダに乗る大いなる力の世界の根源は歓喜した。彼に促され、従者たちは叫んだ。「捕えよ！ 捕えよ！」

Verse 50

चतुर्दिक्षु प्रधावन्त इतश्चेतश्च सर्वतः । सुपर्णेनाग्निरूपेण दग्धास्ते शलभा यथा

彼らは四方へと走り回り、あちらこちらへ逃げ惑った。だが火の姿となったスパルナに焼き尽くされ、まるで蛾のようであった。

Verse 51

धुन्धुमारोऽपि कृष्णेन शरघातेन ताडितः । हतो वक्षःस्थले पापो मृतावस्थो रथोपरि

クリシュナの激しい矢の一斉射に打たれ、罪深きドゥンドゥマーラでさえ胸を貫かれ、戦車の上に死の状態で横たわった。

Verse 52

हाहाकारं ततः सर्वे दानवाश्चक्रुरातुराः । तालमेघस्ततः क्रुद्धो रथारूढो विनिर्गतः । ददृशे केशवं पार्थ शङ्खचक्रगदाधरम्

そのとき、苦しむダーナヴァたちは皆、大いなる叫び声を上げて嘆いた。ついでターラメーガは怒り、戦車に乗って進み出て、ケーシャヴァを見た――おおパールタよ――法螺貝と円盤と棍棒を携えて。

Verse 53

तालमेघ उवाच । अन्ये ते दानवाः कृष्ण ये हताः समरे त्वया । हिरण्यकशिपुप्रख्यानपुमांसो हि तेऽच्युत

ターラメーガは言った。「おおクリシュナよ、戦いで汝が討った他のダーナヴァたち――その者らはヒラニヤカシプのごとく名高き勇士であった、アチュタよ。」

Verse 54

इत्युक्त्वा दानवः पार्थ वर्षयामास सायकैः । दानवस्य शरान्मुक्तान् छेदयामास केशवः

かく言い終えるや、パールタよ、ダーナヴァは矢を雨のごとく降らせた。だがケーシャヴァは、放たれたその矢をことごとく断ち切った。

Verse 55

गरुत्मानवधीत्सैन्यमवध्यं यत्सुरासुरैः । कृष्णेन द्विगुणास्तस्य प्रेषिताः स्वशिलीमुखाः

ガルダは、神々とアスラでさえ不落とされたとされたその軍勢を打ち倒した。さらにクリシュナは、自らの矢を倍して彼に放った。

Verse 56

द्विगुणं द्विगुणीकृत्य प्रेषयामास दानवः । तानप्यष्टगुणैः कृष्णश्छादयामास सायकैः

ダーナヴァは倍し、さらに倍して矢弾を放った。だがクリシュナは、それすら八倍の矢で覆い尽くした。

Verse 57

ततः क्रुद्धेन दैत्येन ह्याग्नेयं बाणमुत्तमम्

そのとき、怒りに燃えるダイティヤは、最上のアーグネーヤの矢――火の武器――を放った。

Verse 58

वारुणं प्रेषयामास त्वाग्नेयं शमितं ततः । वारुणेनैव वायव्यं तालमेघो व्यसर्जयत्

彼はヴァルナの武器を放ち、アーグネーヤはそこで鎮められた。ついでターラメーガはヴァーヤヴィヤの武器を放ったが、まさしくヴァルナによって退けられた。

Verse 59

सार्पं चैव हृषीकेशो वायव्यस्य प्रशान्तये । नारसिंहं नृसिंहोऽपि प्रेषयामास पाण्डव

またフリシーケーシャは、ヴァーヤヴィヤを鎮めるためにサールパの武器を放った。ついでヌリシンハも、ナーラシンハの武器を遣わした、パーンドゥの子よ。

Verse 60

नारसिंहं ततो दृष्ट्वा तालमेघो महाबलः । उत्तीर्य स्यन्दनाच्छीघ्रं गृहीत्वा खड्गचर्मणी

ナーラシンハの威力を見て、剛力のターロメーガは素早く戦車から降り、剣と盾を取り上げた。

Verse 61

कृष्ण त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गं सुदारुणम् । इत्युक्त्वा दानवः पार्थ आगतः केशवं प्रति

「クリシュナよ、汝をヤマの道、あまりに苛烈なる道へ送ってやろう！」そう言い放ち、プṛターの子よ、ダーナヴァはケーシャヴァへと迫った。

Verse 62

खड्गेनाताडयद्दैत्यो गदापाणिं जनार्दनम् । मण्डलाग्रं ततो गृह्य केशवो हृष्टमानसः

ダイティヤは剣で、棍棒を手にするジャナールダナを打った。するとケーシャヴァは心を奮い立たせ、円盤（チャクラ）を縁から掴み取った。

Verse 63

जघनोरःस्थले पार्थ तालमेघं महाहवे । जनार्दनस्तदा दैत्यं दैत्यो हरिमहन्मृधे

その大合戦において、パールタよ、ジャナールダナはダイティヤのターロメーガの腰と胸を打った。だが激しき戦いの中で、ダイティヤもまたハリを打った。

Verse 64

जनार्दनस्ततः क्रुद्धस्तालमेघाय भारत । अमोघं चक्रमादाय मुक्तं तस्य च मूर्धनि

そのときジャナールダナは憤怒し、バーラタよ、外れなき円盤（チャクラ）を取り、ターラメーガの頭上へ放った。

Verse 65

निपपात शिरस्तस्य पर्वताश्च चकम्पिरे । समुद्राः क्षुभिताः पार्थ नद्य उन्मार्गगामिनीः

その首は落ち、山々は震えた。海は騒ぎ立ち、パールタよ、川は本来の流れを外れて奔った。

Verse 66

पुष्पवृष्टिं ततो देवा मुमुचुः केशवोपरि । अवध्यः सुरसङ्घानां सूदितः केशव त्वया

その後、神々はケーシャヴァの上に花の雨を降らせた。「神々の軍勢にも不敗であった者が、汝によって討たれた、ケーシャヴァよ！」

Verse 67

स्वस्थाश्चैव ततो देवास्तालमेघे निपातिते । जनार्दनोऽपि कौन्तेय नर्मदातटमाश्रितः

ターラメーガが倒れると、神々は安堵した。ジャナールダナもまた、クンティーの子よ、ナルマダー河の岸に身を寄せた。

Verse 68

क्षीरोदां नर्मदां मत्वा अनन्तभुजगोपरि । लक्ष्म्या समन्वितः कृष्णो निलीनश्चोत्तरे तटे

ナルマダーを乳海と見なし、クリシュナはラクシュミーを伴い、蛇アナンタの上に憩い、北の岸にひそやかに身を隠した。

Verse 69

चक्रं विभीषणं मर्त्ये ज्वालामालासमन्वितम् । पतितं नर्मदातोये जलशायिसमीपतः

その円盤は——人界において恐るべく、炎の花輪をまとい——ナルマダーの水に落ち、水に臥す主（ジャラシャーイー）の御座所の近くに沈んだ。

Verse 70

निर्धूतकल्मषं जातं नर्मदातोययोगतः । तालमेघवधोत्पन्नं यत्पापं नृपनन्दन

ナルマダーの水に触れることにより、ターラメーガ（Tālamegha）を討ったことから生じた罪は振り払われ、清められた、王子よ。

Verse 71

तत्स्रवं क्षालितं सद्यो नर्मदांभसि भारत । तदाप्रभृति लोकेऽस्मिञ्जलशायी महीपते

バーラタよ、その流れ出たものはただちにナルマダーの水で洗い清められた。それ以来、王よ、この世において彼は「水に臥す主」として名高くなった。

Verse 72

चक्रतीर्थं वदन्त्यन्ये केचित्कालाघनाशनम् । विख्यातं भारते वर्षे नर्मदायां महीपते

ある者はこれをチャクラティールタ（Cakratīrtha）と呼び、またある者は「時の濃き闇を滅するもの」と語る。王よ、これはナルマダーにあり、バーラタ・ヴァルシャの全土に名高い。

Verse 73

तत्तीर्थस्य प्रभावोऽयं श्रूयतामवनीपते । यथाऽनन्तो हि नागानां देवानां च जनार्दनः

大地の主よ、そのティールタの威徳を聞け。アナンタがナーガの中で最勝であるように、ジャナールダナは神々の中で至上である。

Verse 74

मासानां मार्गशीर्षोऽस्ति नदीनां नर्मदा यथा । मासि मार्गशिरे पार्थ ह्येकादश्यां सितेऽहनि

諸月のうちマールガシールシャが最勝であり、諸河のうちナルマダーが最勝であるように、同じく、パールタよ、マールガシールシャ月の白分の第十一日には……

Verse 75

गत्वा यो मनुजो भक्त्या कामक्रोधविवर्जितः । वैष्णवीं भावनां कृत्वा जलेशं तु व्रजेत वै

信愛をもってそこへ赴き、欲と怒りを離れ、ヴァイシュナヴァの観想を修して水の主に近づく者は、まことに求める霊的果報を得る。

Verse 76

एकभुक्तं च नक्तं च तथैवायाचितं नृप । उपवासं तथा दानं ब्राह्मणानां च भोजनम्

王よ、彼は一食の行をなし、また夜食（夕刻のみの食）を守り、乞わずに得た食にて身を養え。さらに断食と布施、そしてバラモンへの供食を行うべし。

Verse 77

करोति च कुरुश्रेष्ठ न स याति यमालयम् । यमलोकभयाद्भीता ये लोकाः पाण्डुनन्दन

クル族の最勝者よ、これらを行う者はヤマの住処へは行かない。パーンドゥの子よ、ヤマ界を恐れて震えるその諸世界は——

Verse 78

ते पश्यन्तु श्रियः कान्तं नागपर्यङ्कशायिनम् । गोपीजनसमावृत्तं योगनिद्रां समाश्रितम् । विश्वरूपं जगन्नाथं संसारभयनाशनम्

彼らが、シュリーの愛しき御方を拝するように。蛇の寝台に横たわり、ゴーピーたちに囲まれ、ヨーガの眠りに安住する御方——宇宙の姿を具えた जगन्नाथ（ジャガンナータ）、輪廻（サンサーラ）より生ずる恐れを滅する主。

Verse 79

स्नापयेत्परया भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । खण्डेन तोयमिश्रेण जगद्योनिं जनार्दनम्

至上の信愛をもって、世界の胎蔵にして根源なるジャナールダナを、蜂蜜・乳・ギー・砂糖を水に和して沐浴させよ。

Verse 80

स्नाप्यमानं च पश्यन्ति ये लोका गतमत्सराः । ते यान्ति परमं लोकं सुरासुरनमस्कृतम्

妬みを離れて、御身が沐浴されるさまを見守る人々—その信徒は、天と阿修羅にも礼拝される至高の界へと至る。

Verse 81

घृतेन बोधयेद्दीपमथवा तैलपूरितम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा दैवस्याग्रे विमत्सराः

ギーで灯明をともすか、あるいは油を満たした灯をともせ。夜には神前で覚醒の行をなし、妬みを離れよ。

Verse 82

ये कथां वैष्णवीं भक्त्या शृण्वन्ति च नृपोत्तम । ब्रह्महत्यादिपापानि नश्यन्ते नात्र संशयः

王の中の最勝者よ、信愛をもってヴァイシュナヴァの聖なる物語を聴く者は、婆羅門殺し等の罪さえ滅する。これに疑いはない。

Verse 83

प्रदक्षिणन्ति ये मर्त्या जलशायिजगद्गुरुम् । प्रदक्षिणीकृता तैस्तु सप्तद्वीपा वसुंधरा

水上に横たわる主、世界の師ジャガドグルをプラダクシナーして巡る者は、まことに七大洲を具する全大地を巡ったのと同じである。

Verse 84

ततः प्रभाते विमले पित्ःन् संतर्पयेज्जलैः । श्राद्धं च ब्राह्मणैस्तत्र योग्यैः पाण्डव मानवाः

それから清らかな朝に、祖霊（ピトリ）を水の供養によって満たし、そこで、パーンドゥの子よ、相応しいバラモンたちにシュラーダ（śrāddha）を執り行わせよ。

Verse 85

स्वदारनिरतैः शान्तैः परदारविवर्जकैः । वेदाभ्यसनशीलैश्च स्वकर्मनिरतैः शुभैः

（シュラーダは）自らの正妻に専心し、心静かで、他人の妻を避け、ヴェーダの学習に励み、己の正しい務めに堅く住する、善きバラモンたちによって行われるべきである。

Verse 86

नित्यं यजनशीलैश्च त्रिसन्ध्यापरिपालकैः । श्रद्धया कारयेच्छ्राद्धं यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

また（バラモンは）常に祭祀に励み、日々の三つのサンディヤーを守る者であるべきだ。自らの最高の安寧を望むなら、信をもってシュラーダを行わせよ。

Verse 87

ते धन्या मानुषे लोके वन्द्या हि भुवि मानवाः । ये वसन्ति सदाकालं पादपद्माश्रया हरेः

人の世において福に満ち、地上でまことに礼拝されるべきは、常にハリ（Hari）の蓮華の御足に帰依して住する人々である。

Verse 88

जलशायं प्रपश्यन्ति प्रत्यक्षं सुरनायकम् । पक्षोपवासं पाराकं व्रतं चान्द्रायणं शुभम्

彼らは、水に臥す主、神々の統べ手を、眼前にありありと拝する。また（彼らは）半月の斎戒、パーラーカ（Pārāka）の行、そして吉祥なるチャンドラーやナ（Cāndrāyaṇa）の誓戒を修する。

Verse 89

मासोपवासमुग्रं च षष्ठान्नं पञ्चमं व्रतम् । तत्र तीर्थे तु यः कुर्यात्सोऽक्षयां गतिमाप्नुयात्

また、ひと月にわたる厳しい断食と、第六日に食を取る行、そして第五日の誓戒——それらをその聖なるティールタにおいて修する者は、朽ちぬ境地、尽きることなき霊的帰趣を得る。

Verse 90

। अध्याय

（ここに章は終わる。）

Verse 91

एतत्कथान्तरं पुण्यमृषेर्द्वैपायनात्पुरा । श्रुतं हि नैमिषे पुण्ये नारदाद्यैरनेकधा

この功徳ある挿話は、昔、賢者ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）より聞かれたものである。まことに、聖なるナイミシャの森において、ナーラダら多くの仙人たちが種々のかたちで幾度もこれを聴聞した。

Verse 92

इदं परममायुष्यं मङ्गल्यं कीर्तिवर्धनम् । विप्राणां श्रावयन्विद्वान्फलानन्त्यंसमश्नुते

この教えは、最上の長寿と吉祥、そして善き名声の増大をもたらす。これをバラモンたちに誦して聞かせる学識ある者は、尽きることなき功徳（プンニャ）を得る。

Verse 93

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्तदक्षिणा ह्येता दातारं नाप्नुवन्ति च

牛と家と寝床と女は、多くの受け手に分けて与えるべきではない。これらを布施の謝礼（ダクシナー）として分割すると、施主にとって真の益としては届かないからである。

Verse 94

एकमेतत्प्रदातव्यं न बहूनां युधिष्ठिर । सा च विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम्

これは一つとして施すべきであり、多くに分けてはならぬ、ユディシュティラよ。かかる布施を売り渡せば、その家系は七代に至るまで焼き尽くされる。

Verse 95

यथालाभा तु सर्वेषां चतुर्द्रोणा तु गौः स्मृता । द्रोणस्य वत्सकः कार्यो बहूनां वापि कामतः

各人の得るところに応じて、すべての施主にとり、牝牛は伝統的に「四ドローナ」の量と数えられる。子牛は一ドローナの量で添えるべきであり、望むならさらに多くしてもよい。

Verse 96

यस्मिन्देशे तु यन्मानं विषये वा विचारितम् । तेन मानेन तां कुर्वन्नक्षयं फलमश्नुते

いずれの国や地方で定められた度量であれ、その度量に従って布施を行うべきである。そうしてこそ、尽きることなき功徳を味わう。

Verse 97

सुखपूर्वं शुचौ भूमौ पुष्पधूपाक्षतैस्तथा । कर्णाभ्यां रत्ने दातव्ये दीपौ नेत्रद्वये तथा

安らかに、清浄なる地において、花と香と欠けぬ米を供え、布施をなすべし。両耳には宝玉を、両眼にはまた灯明を捧げよ。

Verse 98

श्रीखण्डमुरसि स्थाप्यं ताभ्यां चैव तु काञ्चनम् । ऊर्ध्वे मधु घृतं देयं कुर्यात्सर्षपरोमकम्

胸には白檀の香泥を置き、同じくそこに黄金を据えよ。その上には蜜とギーを供え、さらに儀軌の定めに従い、芥子の種と毛髪を整えて配すべし。

Verse 99

कम्बले कम्बलं दद्याच्छ्रोण्यां मधु घृतं तथा । यवसं पायसं दद्याद्घृतं क्षौद्रसमन्वितम्

敷物の上には敷物を施し、腰のあたりには蜜とギーをまた供えるべし。さらに飼料と甘きパーヤサ（乳粥）を、蜜を和えたギーとともに施すべし。

Verse 100

स्वर्णशृङ्गी रूप्यशिफारुक्मलाङ्गूलसंयुता । रत्नपृष्ठी तु दातव्या कांस्यपात्रावदोहिनी

施すべきは一頭の牝牛なり。角は黄金に飾り、蹄は銀にし、尾も黄金の飾りを添え、背には宝玉を飾る。さらに青銅の器に乳を搾り出す乳牛であるべし。

Verse 101

यत्स्याद्बाल्यकृतं पापं यद्वा कृतमजानता । वाचा कृतं कर्मकृतं मनसा यद्विचिन्तितम्

幼き日に犯した罪、あるいは知らずに為した過ち—言葉によるもの、行いによるもの、また心に思い描いたものさえ—（このレーヴァ章で讃えられる浄化の行によって除かれると説かれる）。

Verse 102

जले निष्ठीवितं चैव मुशलं वापि लङ्घितम् । वृषलीगमनं चैव गुरुदारनिषेवणम्

水に唾すること、杵をまたぐこと、禁じられた女との交わり、そして師の妻を犯すこと—（かかる重き罪さえ、このレーヴァ章で讃えられる行によって清められると数えられる）。

Verse 103

कन्याया गमनं चैव सुवर्णस्तेयमेव च । सुरापानं तथा चान्यत्तिलधेनुः पुनाति हि

乙女と交わること、黄金を盗むこと、酒を飲むこと、その他この類の罪—まことに「ティラ・デーヌ」（胡麻で作る“牛”の供施）はそれらを清めると説かれる。

Verse 104

अहोरात्रोपवासेन विधिवत्तां विसर्जयेत् । या सा यमपुरे घोरे नदी वैतरणी स्मृता

昼夜の断食を終えたのち、定められた作法に従ってその供施を成就させ、布施として捧げよ。その布施は、ヤマの都にある恐るべき河ヴァイタラニー（Vaitaraṇī）として記憶され、これを渡る手立てとなる。

Verse 105

वालुकायोऽश्मस्थला च पच्यते यत्र दुष्कृती । अवीचिर्नरको यत्र यत्र यामलपर्वतौ

灼ける砂の床と石だらけの地があり、悪業の者が苦しみに「煮られる」所。そこにアヴィーチ（Avīci）地獄があり、また双つのヤーマラ（Yāmala）の山がある——それらは恐るべき境域である。

Verse 106

यत्र लोहमुखाः काका यत्र श्वानो भयंकराः । असिपत्त्रवनं चैव यत्र सा कूटशाल्मली

鉄の嘴をもつ烏があり、恐ろしい犬がいる所。そこには剣の葉の森アシパットラヴァナ（Asipattravana）があり、また欺きの棘樹クータシャールマリー（Kūṭaśālmalī）が立つ——そのような恐怖がある。

Verse 107

तान्सुखेन व्यतिक्रम्य धर्मराजालयं व्रजेत् । धर्मराजस्तु तं दृष्ट्वा सूनृतं वक्ति भारत

それらを安らかに越えて、彼はダルマラージャ（Dharmarāja）の御殿へ赴く。ダルマラージャは彼を見ると、慈しみの言葉を語る、ああバーラタよ。

Verse 108

विमानमुत्तमं योग्यं मणिरत्नविभूषितम् । अत्रारुह्य नरश्रेष्ठ प्रयाहि परमां गतिम्

「（ここに）宝玉・宝石で荘厳された、最上にしてふさわしい天の車がある。これに乗れ、最勝の人よ、そして至高の境地へ進め。」

Verse 109

मा च चाटु भटे देहि मैव देहि पुरोहिते । मा च काणे विरूपे च न्यूनाङ्गे न च देवले

施しをなすときは言うべし。「へつらう者や傭兵には与えるな。単に儀礼を執り行うだけの祭司にも与えるな。片目の者、醜形の者、欠損ある者にも与えるな。また生計のために寺院に仕えるデーヴァラにも与えるな。」

Verse 110

अवेदविदुषे नैव ब्राह्मणे सर्वविक्रये । मित्रघ्ने च कृतघ्ने च मन्त्रहीने तथैव च

また、ヴェーダを知らぬバラモンにも、利のために万事を売り渡す者にも与えるな。友を殺す者、恩知らずの者にも与えるな。さらにマントラを欠き、ヴェーダの誦持と祭式に不適な者にも与えるな。

Verse 111

वेदान्तगाय दातव्या श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । वेदान्तगसुते देया श्रोत्रिये गृहपालके

（ティラデーヌ儀礼の）この布施は、ヴェーダとヴェーダーンタに通じた者に与えるべし。すなわち、正統なるシュロートリヤであり、家を持ち家族を養う家長である者に。さらに、ヴェーダーンタ行者の子であっても、彼自身がシュロートリヤで家を守る責任を負うなら与えてよい。

Verse 112

सर्वाङ्गरुचिरे विप्रे सद्वृत्ते च प्रियंवदे । पूर्णिमायां तु माघस्य कार्त्तिक्यामथ भारत

全身に光を宿すバラモン、善き行いを守り、言葉やさしき者にこの供物を捧げよ、バーラタよ。とりわけマーガ月の満月の日に、またカールッティカ月にも同様に。

Verse 113

वैशाख्यां मार्गशीर्ष्यां वाषाढ्यां चैत्र्यामथापि वा । अयने विषुवे चैव व्यतीपाते च सर्वदा

また、ヴァイシャーカ月、マールガシールシャ月、アーシャーダ月、あるいはチャイトラ月に行ってもよい。さらにアヤナ（至）、ヴィシュヴァ（分）、そしてヴィヤティーパータの時にも—まことに、あらゆる吉祥の時に常に行うべし。

Verse 114

षडशीतिमुखे पुण्ये छायायां कुंजरस्य वा । एष ते कथितः कल्पस्तिलधेनोर्मयानघ

聖なるṢaḍaśītiの節目の門口において、あるいは象の影の下においてさえ、罪なき者よ、これが汝に語り示したティラデーヌ（胡麻の牝牛）儀礼の完全な作法である。

Verse 115

व्रजन्ति वैष्णवं लोकं दत्त्वा पादं यमोपरि । प्राणत्यागात्परं लोकं वैष्णवं नात्र संशयः । भित्त्वाशु भास्करं यान्ति नात्र कार्या विचारणा

彼らはヴィシュヌの世界へ赴く。まるでヤマ（死）そのものの上に足を置いたかのように。命の息を捨てたのち、必ずヴァイシュナヴァの境地に至る—ここに疑いはない。速やかに太陽の界を突き抜けて進むゆえ、もはや思案は要らぬ。

Verse 116

एतत्ते सर्वमाख्यातं चक्रतीर्थफलं नृप । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

かくして王よ、チャクラティールタの果報のすべてを汝に説き明かした。これを信心をもって聞く者は、あらゆる罪より解き放たれる。