Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

दृष्ट्वा देवान्निरुत्साहान् विवर्णानवनीपते । प्रसादाभिमुखो देवः प्रत्युवाच दिवौकसः

Transliteration

dṛṣṭvā devānnirutsāhān vivarṇānavanīpate | prasādābhimukho devaḥ pratyuvāca divaukasaḥ

Translation

神々が意気消沈し顔色を失っているのを見て、王よ、慈悲深き主は彼らに憐れみを向け、天の住人たちに答えて語った。

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), बहुवचनम्

• निरुत्साहान्: discouraged; without zeal
• निरुत्साहान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग) + उत्साह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), बहुवचनम्; विशेषणम्

• विवर्णान्: pale; discolored
• विवर्णान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विवर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), बहुवचनम्; विशेषणम्

• अवनीपते: O lord of the earth
• अवनीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अवनी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (8th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः

• प्रसादाभिमुखः: facing graciousness; favorably disposed
• प्रसादाभिमुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक) + अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः; विशेषणम्

• देवः: the god (Brahmā)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचनम्

• प्रत्युवाच: replied; spoke in return
• प्रत्युवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• दिवौकसः: the dwellers in heaven (gods)
• दिवौकसः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), बहुवचनम्; ‘दिवि ओकः येषाम्’ इति बहुव्रीह्यर्थे प्रचलितः, रूपतः तत्पुरुष-समासः

Speaker

Narrator (contextual; immediately followed by Brahmā’s speech in the next verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) narrative frame

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (avani-pati) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, serene and gracious, leans forward toward the pale devas; the devas stand with lowered shoulders, their weapons dim, awaiting reassurance.

Characters & Entities

• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when divine powers appear weakened, grace (prasāda) and right counsel arise to restore dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as narrative setup within the Revākhaṇḍa; it does not explicitly glorify a specific tīrtha in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual instruction (snāna, dāna, japa, vrata) is stated in this verse.