Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 108

Devanagari script

विमानमुत्तमं योग्यं मणिरत्नविभूषितम् । अत्रारुह्य नरश्रेष्ठ प्रयाहि परमां गतिम्

Transliteration

vimānamuttamaṃ yogyaṃ maṇiratnavibhūṣitam | atrāruhya naraśreṣṭha prayāhi paramāṃ gatim

Translation

「（ここに）宝玉・宝石で荘厳された、最上にしてふさわしい天の車がある。これに乗れ、最勝の人よ、そして至高の境地へ進め。」

Word by Word

• विमानम्: a celestial chariot
• विमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (विमानम्)

• योग्यम्: fit, suitable
• योग्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (विमानम्)

• मणिरत्नविभूषितम्: adorned with gems and jewels
• मणिरत्नविभूषितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मणि + रत्न + विभूषित (प्रातिपदिक; √भूष् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कृदन्त-विशेषणम् (past passive participle) ‘विभूषित’; समासः तत्पुरुषः (मणिरत्नैः विभूषितम्)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• आरुह्य: having mounted
• आरुह्य: Pūrvakāla-kriyā (Gerundial/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + रुह् (धातु) + ल्यप्
• Form: कृदन्तः अव्ययभाव (gerund/ल्यप्); पूर्वकालिक क्रिया (having mounted)

• नरश्रेष्ठ: O best of men
• नरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः कर्मधारयः (श्रेष्ठः नरः)

• प्रयाहि: go forth, proceed
• प्रयाहि: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + या (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष (2nd person/मध्यमपुरुष), एकवचन

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (गतिम्)

• गतिम्: destination, state
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Dharmarāja (Yama), inferred from the immediately preceding verse where he speaks

Visual Art Cues

Scene: Dharmarāja gestures toward a resplendent jewel-studded vimāna; the righteous man ascends, while the background opens into luminous skies indicating ‘paramā gati’.

Characters & Entities

• Dharmarāja
• Yama
• Vimāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-bearing acts yield exalted results: divine assistance and elevation to a higher spiritual destination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is named in this verse; it presents the promised फल of the Revā Khaṇḍa’s purificatory observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is the bestowal of the result (a vimāna and ‘highest state’) following the earlier vow/dāna.