Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46
Devanagari script
तालमेघ उवाच । कोऽयं मृत्युवशं प्राप्तो ह्यज्ञात्वा मम विक्रमम् । धुन्धुमाराज्ञया ह्याशु स्वसैन्यपरिवारितः
Transliteration
tālamegha uvāca | ko'yaṃ mṛtyuvaśaṃ prāpto hyajñātvā mama vikramam | dhundhumārājñayā hyāśu svasainyaparivāritaḥ
Translation
タラメーガは言った。「我が武威を知らずして死の支配に落ちたのは誰だ。ドゥンドゥマーラの命により、急げ—我が軍勢で彼を取り囲め！」
Word by Word
तालमेघःTālamegha
तालमेघः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootताल + मेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
मृत्युवशम्into the sway of death
मृत्युवशम्:
Gati/Karma (Goal/Object/गति-लक्ष्य)
TypeNoun
Rootमृत्यु + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मृत्योः वशः)
प्राप्तःhas come/arrived
प्राप्तः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात) = particle; emphasis
अज्ञात्वाnot knowing
अज्ञात्वा:
Kriya (Subordinate action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) → अ-ज्ञात्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘not knowing’ (पूर्वकालिक क्रिया)
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
विक्रमम्prowess
विक्रमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
धुन्धुमारDhundhumāra
धुन्धुमार:
Sambandha (Specifier/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधुन्धुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग-प्रातिपदिक; समासे/पदसम्बन्धे नाम
आज्ञयाby the command
आज्ञया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात)
आशुquickly
आशु:
Kriya-visheshana (Manner/रीति)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = adverb ‘quickly’
स्वown
स्व:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषणप्रातिपदिक; समासे पूर्वपद (own)
सैन्यarmy
सैन्य:
—
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक; समासे पूर्वपद
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Kriya (State/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-√वृ (धातु) → परिवारित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘surrounded/attended’
Speaker
Tālamēgha
Visual Art Cues
Scene: Tālamēgha, towering and muscular, points outward issuing orders; behind him, ranks of daitya soldiers assemble with shields and spears; the atmosphere is stormy, as if his name ‘Tālamēgha’ (palm-cloud) darkens the hall.
Characters & Entities
T
TālamēghaD
DhundhumāraM
Mṛtyu (Death)FAQs
Pride that dismisses divine power is portrayed as self-delusion—an asuric trait that hastens ruin.
No tīrtha is named; this is direct speech within the Revā Khaṇḍa narrative.
None.