Sukta 88

Mantra 1

हविष्पान्तमजरं स्वर्विदि दिविस्पृश्याहुतं जुष्टमग्नौ । तस्य भर्मणे भुवनाय देवा धर्मणे कं स्वधया पप्रथन्त ॥

供物を飲む火、老いなき者、光明の世界を見出す者、天に触れる者——アグニにおいて呼び招かれ、歓ばれた。彼の支えのため、世界の成り立ちのために、神々は自らの力（svadhā）によって、業と法（dharma）とを広げた。

Mantra 2

गीर्णं भुवनं तमसापगूळ्हमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ । तस्य देवाः पृथिवी द्यौरुतापोऽरणयन्नोषधीः सख्ये अस्य ॥

闇に呑まれ隠された世界は、明らかとなり、光明（svar）が現れた——アグニが生まれたときに。彼との友誼のために、神々—大地と天と水とが—植物（薬草）を生じさせた。

Mantra 3

देवेभिर्न्विषितो यज्ञियेभिरग्निं स्तोषाण्यजरं बृहन्तम् । यो भानुना पृथिवीं द्यामुतेमामाततान रोदसी अन्तरिक्षम् ॥

祭祀にふさわしき神々に促されて、われはアグニ（Agni）を讃えん、不老にして広大なる者を。彼はその光輝によって、大地と天と、そして両界のあいだの中空（antarikṣa）をひろげた。

Mantra 4

यो होतासीत्प्रथमो देवजुष्टो यं समाञ्जन्नाज्येना वृणानाः । स पतत्रीत्वरं स्था जगद्यच्छ्वात्रमग्निरकृणोज्जातवेदाः ॥

彼こそは最初のホートリ（hotṛ、献供司）にして、神々に愛されし者。神々は彼を選び、清澄酥（ājya）をもって塗り清めた。かくして彼は翼ある動き手として、業に迅く立った。アグニ、ジャータヴェーダス（Jātavedas、万生を知る者）が、世界を光明の旅にふさわしき住処となしたとき。

Mantra 5

यज्जातवेदो भुवनस्य मूर्धन्नतिष्ठो अग्ने सह रोचनेन । तं त्वाहेम मतिभिर्गीर्भिरुक्थैः स यज्ञियो अभवो रोदसिप्राः ॥

ジャータヴェーダス（Jātavedas）よ、アグニよ、光明の輝きとともに、諸界の頂に立ちたまいしとき、われらは思惟の力により、霊感の言葉により、そしてウクタ（uktha、讃詠）によって汝を求めた。かくして汝は祭祀にふさわしき力となり、天と地（ローダシー）を満たし、ひろげた。

Mantra 6

मूर्धा भुवो भवति नक्तमग्निस्ततः सूर्यो जायते प्रातरुद्यन् । मायामू तु यज्ञियानामेतामपो यत्तूर्णिश्चरति प्रजानन् ॥

夜において、アグニ（Agni）は存在の頂となる。彼より太陽が生まれ、暁に起ちて輝く。これぞまことに、祭祀に属する力（yajñiya）の妙なるはたらきである――諸水（Āpas）が速やかに巡り、諸々の生起を知りつつ、それらを顕現へと導くとき。

Mantra 7

दृशेन्यो यो महिना समिद्धोऽरोचत दिवियोनिर्विभावा । तस्मिन्नग्नौ सूक्तवाकेन देवा हविर्विश्व आजुहवुस्तनूपाः ॥

見るに麗しき彼は、その偉力によって燃え立ち、輝き出でた――天を胎（よに）とし、広く光を放つ者。かのアグニへと、神々は善く詠われた言葉（sūktavāká）の力によって、全き供物を注ぎ入れた。彼らは自らの存在を守護する者（tanūpā）である。

Mantra 8

सूक्तवाकं प्रथममादिदग्निमादिद्धविरजनयन्त देवाः । स एषां यज्ञो अभवत्तनूपास्तं द्यौर्वेद तं पृथिवी तमापः ॥

善く詠われた言葉（sūktavāká）がまず先にあり、そこからこそ神々はアグニ（Agni）を生み、そこからこそ供物（havis）をも生んだ。それは彼らの祭祀（yajña）となり、自らの存在を守護するもの（tanūpā）となった。天は彼を知り、地は彼を知り、諸水（Āpas）もまた彼を知る。

Mantra 9

यं देवासोऽजनयन्ताग्निं यस्मिन्नाजुहवुर्भुवनानि विश्वा । सो अर्चिषा पृथिवीं द्यामुतेमामृजूयमानो अतपन्महित्वा ॥

神々が生み出したアグニ（Agni）――すべての世界が供物を注ぎ入れたその御方は、炎の光の力によって大地と天とこの下界を熱し、まっすぐに道を進み、その力の偉大さによって燃え立った。

Mantra 10

स्तोमेन हि दिवि देवासो अग्निमजीजनञ्छक्तिभी रोदसिप्राम् । तमू अकृण्वन्त्रेधा भुवे कं स ओषधीः पचति विश्वरूपाः ॥

まことに、天において神々は讃歌によってアグニ（Agni）を生み、力によって両界を満たす者とした。さらに彼を生成の諸界のために三重に形づくり、彼は多様な姿の薬草・植物を熟させる。

Mantra 11

यदेदेनमदधुर्यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यमादितेयम् । यदा चरिष्णू मिथुनावभूतामादित्प्रापश्यन्भुवनानि विश्वा ॥

祭祀にふさわしき神々（yajñiya）が、天において彼を太陽――アディティ（Aditi）の子――として据えたとき、そのとき動きゆく二者が一対となり、その瞬間から彼らはすべての世界を見渡した。

Mantra 12

विश्वस्मा अग्निं भुवनाय देवा वैश्वानरं केतुमह्नामकृण्वन् । आ यस्ततानोषसो विभातीरपो ऊर्णोति तमो अर्चिषा यन् ॥

神々は全世界のために、アグニ（Agni）—ヴァイシュヴァーナラ（Vaiśvānara）を、昼日の旗印として据えた。彼こそが輝くウシャス（曙）を広く張りわたし、進みゆくとき、その炎光によって闇を包み去る。

Mantra 13

वैश्वानरं कवयो यज्ञियासोऽग्निं देवा अजनयन्नजुर्यम् । नक्षत्रं प्रत्नममिनच्चरिष्णु यक्षस्याध्यक्षं तविषं बृहन्तम् ॥

カヴィ（聖なる詩人）たち、ヤジュニヤ（祭儀にふさわしき者）たち、そして神々は、朽ちぬアグニ—ヴァイシュヴァーナラを生み出した。原初の星として、動きつつも衰えず、ヤクシャ（yakṣa）の監督者、広大なる威力をもつ偉大なる者。

Mantra 15

द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥

わたしは二つの「聞こえの流れ」を聞いた—祖霊ピトリ（Pitṛ）たちのもの、神々のもの、そしてまた人間のもの。これら二つによって、この動きある全世界は一つに会合する。父と母とのあいだにあるがゆえに。

Mantra 16

द्वे समीची बिभृतश्चरन्तं शीर्षतो जातं मनसा विमृष्टम् । स प्रत्यङ्विश्वा भुवनानि तस्थावप्रयुच्छन्तरणिर्भ्राजमानः ॥

調和して動く二つの力が、彼を支え担う——動きゆく者、頭頂より生まれ、心によって内に観じ分けられた者。内へと反転して、彼はあらゆる世界に立ち、光り輝く征服者は、決して衰えず、決して手放さずに照り映える。

Mantra 17

यत्रा वदेते अवरः परश्च यज्ञन्योः कतरो नौ वि वेद । आ शेकुरित्सधमादं सखायो नक्षन्त यज्ञं क इदं वि वोचत् ॥

下なるものと上なるものとが共に語るそのところで、二つの祭の力のうち、いずれがわれらのために真に知るのか。しかれども友らは共なる歓喜の座へと入り得て、祭祀に到る——これを明らかに語るのは誰か。

Mantra 18

कत्यग्नयः कति सूर्यासः कत्युषासः कत्यु स्विदापः । नोपस्पिजं वः पितरो वदामि पृच्छामि वः कवयो विद्मने कम् ॥

火はいくつ、太陽はいくつ、曙はいくつ、そしてまことに水はいくつあるのか。父祖よ、われは浅くかじるような知で汝らに語らぬ。詩聖たちよ、われは汝らに問う、われらが多の背後の「一」を知るために。

Mantra 19

यावन्मात्रमुषसो न प्रतीकं सुपर्ण्यो वसते मातरिश्वः । तावद्दधात्युप यज्ञमायन्ब्राह्मणो होतुरवरो निषीदन् ॥

曙（ウシャス）の現れの量の及ぶところまで、そこまで善き翼あるマータリシュヴァン（Mātariśvan）は住し、めぐり動く。彼が祭（yajña）に近づき来たるとき、その分だけを確立する。ついでブラーフマナ（Brāhmaṇa）、ホータル（Hotar）に仕える下位の助者は、儀礼の座に坐し、秩序ある働きに備える。