Rig Veda 10.19.5: Mandala 10, Sukta 19, Mantra 5

Sukta 10.19

Rishi: RV 10.19; verify anukramaṇī.

Devata: Gopā (guardian power).

Chandas: Likely Anuṣṭubh; verify.

Samhita Patha (Devanagari)

य उदानड्व्ययनं य उदानट् परायणम् । आवर्तनं निवर्तनमपि गोपा नि वर्तताम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.19.5

Transliteration

yá udānáḍ vyáyanaṃ yá udānáṭ parā́yaṇam | āvártanam nivártanam ápi gopā́ ní vartatām ||

Translation

広がりゆく道へと昇り出た者、遠くへ赴く道へと昇り出た者――めぐり返ることと、帰り返ること。守護者ゴーパー（gopā）もまた帰り来たり、ここに在れ。

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः) / विषय-निर्देशकः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उदानट्: breathed up / rose (as breath)
• उदानट्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद्-√अन् (अनँ प्राणने/श्वसने)

• व्ययनम्: wasting away; decay; expenditure
• व्ययनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्यय (प्रातिपदिक; ‘व्यय’ = खर्च/क्षय/विनाश)

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः) / विषय-निर्देशकः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उदानट्: breathed up / rose (as breath)
• उदानट्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद्-√अन् (अनँ प्राणने/श्वसने)

• परायणम्: going beyond; final course; departure
• परायणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: परायण (प्रातिपदिक; ‘पर’+‘अयन’ = परं गमनम्/अन्तः)

• आवर्तनम्: turning back; return; revolution
• आवर्तनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आ-√वृत् (वृतँ वर्तने) → आवर्तन (कृदन्त-भाववाचक)

• निवर्तनम्: turning away/back; withdrawal; cessation
• निवर्तनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नि-√वृत् (वृतँ वर्तने) → निवर्तन (कृदन्त-भाववाचक)

• अपि: also; even
• अपि: सम्बन्ध/उपपद (समुच्चय/अपि = ‘also/even’)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)

• गोपाः: the cowherds / protectors (of cattle)
• गोपाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो+पा ‘protector of cattle’)

• नि: down; back; away (prefix)
• नि: क्रियाविशेषण/उपसर्ग (निवृत्तौ)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/निपात)

• वर्तताम्: let them turn back / let them return
• वर्तताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वृतँ वर्तने)