Rig Veda 1.71.6 — Mandala 1, Sukta 71, Mantra 6
Sukta 1.71
Rishi: Parāśara Śāktya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाशादुशतो अनु द्यून् । वर्धो अग्ने वयो अस्य द्विबर्हा यासद्राया सरथं यं जुनासि ॥
Transliteration
svá ā yás tubhyaṃ dáma ā vibhā́ti námo vā dāśā́d uśató ánu dyū́n | várdho agne váyo asya dvibárhā yā́sadrāyā sárathaṃ yáṃ junā́si ||
Translation
自らの家にあって汝のために輝き出づる者――礼拝（ナマス）を捧げ、あるいは供物を献ずる者――は、日ごとに願求の炎とともに進む。アグニよ、汝の二重の支えをもってこの人の生命の充溢を増し、存在の富によって、汝が轭して駆り立つ戦車の道へ到らしめよ。
Word by Word
स्वःin heaven; in the celestial realm / auspiciously
स्वः:
Adhikaraṇa (स्थान/विषय-निर्देश) अथवा अव्यय-विशेषण
TypeIndeclinable
Rootस्वर् (प्रातिपदिक) / स्वः (अव्यय) अथवा स्वस् (नपुं.)
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
यःwho
यः:
Kartā (सम्बन्ध-कर्तृ)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दमःhouse; dwelling (ritual home)
दमः:
Kartā (वाक्ये ‘दमः … विभाति’ इति कर्ता)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
आforth; towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विभातिshines forth; becomes radiant
विभाति:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√भा (भा दीप्तौ)
नमःreverence; homage
नमः:
Karma (दाशात्/दाशाद् इत्यस्य कर्म) अथवा भाववाचक-उपपद
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
वाor; indeed
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
दाशात्may (he) offer; may (he) give (as worship)
दाशात्:
Kriyā (अनु-उशतः कर्तृक क्रिया)
TypeVerb
Root√दाश् (दाश् दाने/पूजायाम्) अथवा √दश् (दश् दाने) वैदिक रूप
उशतःof the desiring one; of the worshipper who longs (for you)
उशतः:
Kartā-सम्बन्ध (कर्ता-विशेषण/सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootउशत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वश्/√उष् ‘इच्छायाम्/कामे’ वैदिक ‘उश्’)
अनुafter; along; following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
द्यून्days
द्यून्:
Karma (अनु … द्यून् = ‘दिनान् अनु’ काल-व्याप्ति)
TypeNoun
Rootद्यु (प्रातिपदिक) / दिवस् (सम्बद्ध)
वर्धःincrease; strengthening; growth
वर्धः:
Karma/Phala (अग्नेः सम्बन्धि फल/वस्तु)
TypeNoun
Rootवर्ध (प्रातिपदिक) / √वृध् (वृध् वर्धने) से व्युत्पन्न
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वयःvital strength; vigor
वयः:
Kartā/भेदेन Karma (अस्य … द्विबर्हा इति विशेष्य)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विबर्हाःtwofold; doubly abundant
द्विबर्हाः:
Viśeṣaṇa (वयः/वर्धः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootद्वि- + बर्हिस्/बर्हन् (प्रातिपदिक) अथवा ‘बर्हा’ (विशेषण-प्रातिपदिक) वैदिक
यासद्may (it/he) go; may (it) come
यासद्:
Kriyā (आशीर्वचन/प्रार्थना)
TypeVerb
Root√या (या प्रापणे/गत्यर्थे)
रायाःof wealth; of riches
रायाः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘राय’ = धनम्)
सरथम्with a chariot; chariot-borne
सरथम्:
Karma/Adverbial (यासद् इत्यस्य प्रकार)
TypeAdjective
Rootस- + रथ (प्रातिपदिक)
यम्whom; which
यम्:
Karma (जुनासि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुनासिyou impel; you yoke; you set in motion
जुनासि:
Kriyā (मुख्यक्रिया; कर्ता = त्वम् ‘अग्ने’)
TypeVerb
Root√जु (जु प्रेरणे/सेवने) / √जुना (वैदिक ‘जुनासि’ = ‘प्रेरयसि/योजयसि’)
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.