Prakarana 28
राजधर्म से वनधर्म की ओर संक्रमण—यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है। अयोध्या का लोक-शोक, मिथिला का शोक, और भरत की निर्मल निष्ठा मिलकर साधक को यह सिखाते हैं कि ईश्वर-इच्छा के सामने सांसारिक व्यवस्था (राज्य, कुल, प्रतिष्ठा) भी अस्थिर है। इस चरण में मुक्ति की सीढ़ी ‘त्याग’ नहीं, बल्कि ‘अनासक्ति सहित कर्तव्य’ है—राम की मौन-लीला, भरत की सत्य-भावना, और वसिष्ठ का धीरज-उपदेश मन को शरणागति की ओर चढ़ाते हैं।
この一節の主ラサはカルナーである。しかしここでの悲憫は単なる哀哭ではなく、バクティ成就へ導く手段である。バラタの言葉を聞いて神々が歓喜し花雨を降らせることは、二つの層を同時に開く—世間には迷いがあるが、神の眼にはダルマの確立が見えている。 ジャナカ王の使者の来訪はミティラーをアヨーディヤーの悲しみの海へと結び、カルナーは「共同体の情」となる—二つの社会、二つの王国、ただ一つのラーマ離別。トゥルシーの海／舟／渡し守の譬喩（知と離欲の舟でさえ愛の流れを渡りきれぬ）は、『マーナス』の要諦を鋭くする。理屈の知だけでは足りず、ラーマへの愛こそが彼岸へ渡す大海である。 ヴァシシュタの教誨は嘆きの中の不動の柱となり、終わりには果実と根菜の食の整えが「森のダルマ」を「アーシュラムのダルマ」へと転化させる。本段はソーパーナにおいて、修行者を悲憫からシャラナーガティ（帰依・投身）へ導く中段の踏み板である。
In this prakarana
People
Verses
チャウパーイー 270.1-4
भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
असमंजस बस अवध नेवासी।प्रमुदित मन तापस बनबासी।।
चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची।प्रभु गति देखि सभा सब सोची।।
जनक दूत तेहि अवसर आए।मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।।
करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे।बेषु देखि भए निपट दुखारे।।
दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता।कहहु बिदेह भूप कुसलाता।।
सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा।बोले चर बर जोरें हाथा।।
बूझब राउर सादर साईं।कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।
bharata bacana suci suni sura haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
asamaṁjasa basa avadha nevāsī |pramudita mana tāpasa banabāsī ||
cupahiṁ rahe raghunātha sãkocī |prabhu gati dekhi sabhā saba socī ||
janaka dūta tehi avasara āe |muni basiṣṭhã suni begi bolāe ||
kari pranāma tinha rāmu nihāre |beṣu dekhi bhae nipaṭa dukhāre ||
dūtanha munibara būjhī bātā |kahahu bideha bhūpa kusalātā ||
suni sakucāi nāi mahi māthā |bole cara bara joreṁ hāthā ||
būjhaba rāura sādara sāīṁ |kusala hetu so bhayau gosāīṁ ||
バラタの清らかな言葉を聞いて、神々は喜んだ；聖者として称え、花を降らせた。アヨーディヤの住民は困惑に陥り、一方、苦行者と森の住人は心から喜んだ。ラグの主は沈黙を守り、遠慮に満ちていた；主の様子を見て、集会の全員が憂慮した。その時、ジャナカの使者が到着した；聖者ヴァシシュタはそれを聞いて、すぐに彼らを呼び入れた。彼らは礼拝し、ラーマを見つめた；その装いを見て、深く悲しんだ。最上の聖者は使者たちに尋ねた：「教えてください、ヴィデーハの王はお元気ですか？」これを聞いて、優れた使者たちは恥じて縮こまり、地に頭をつけ、手を合わせて語った。「あなた様の優しいお尋ねは、主よ、それ自体が彼の安寧の原因となりました。」
ドーハー 270
नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ।मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।270।।
nāhi ta kosala nātha keṁ sātha kusala gai nātha |mithilā avadha biseṣa teṁ jagu saba bhayau anātha ||270||
さもなくば、我が主よ、コーサラの主と共に一切の福祉は去り、世界全体が庇護者なき者となりました。ミティラーとアヨーディヤーはなおさらです。
チャウパーイー 271.1-4
कोसलपति गति सुनि जनकौरा।भे सब लोक सोक बस बौरा।।
जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू।नामु सत्य अस लाग न केहू।।
रानि कुचालि सुनत नरपालहि।सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।।
भरत राज रघुबर बनबासू।भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।।
नृप बूझे बुध सचिव समाजू।कहहु बिचारि उचित का आजू।।
समुझि अवध असमंजस दोऊ।चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।।
नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी।पठए अवध चतुर चर चारी।।
बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ।आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।
kosalapati gati suni janakaurā |bhe saba loka soka basa baurā ||
jehiṁ dekhe tehi samaya bidehū |nāmu satya asa lāga na kehū ||
rāni kucāli sunata narapālahi |sūjha na kachu jasa mani binu byālahi ||
bharata rāja raghubara banabāsū |bhā mithilesahi hṛdayã harā̃sū ||
nṛpa būjhe budha saciva samājū |kahahu bicāri ucita kā ājū ||
samujhi avadha asamaṁjasa doū |calia ki rahia na kaha kachu koū ||
nṛpahi dhīra dhari hṛdayã bicārī |paṭhae avadha catura cara cārī ||
būjhi bharata sati bhāu kubhāū |āehu begi na hoi lakhāū ||
ジャナカの都の人々がコーサラの主の運命を聞くと、すべての人々は悲しみに覆われ、正気を失った。その時にヴィデーハを見た者は誰も、彼の「身なし」という名が真実だと感じ、他のように思う者はいなかった。王が王妃の悪巧みを聞くと、宝石なき蛇のように何も見えなくなった。バラタが王となり、ラーマが森林に流されるということで、ミティラーの主の心に深い悲しみが生じた。王は賢者たちと大臣の集会に問うた：考え、今日何がふさわしいかを告げよ。アヨーディヤーの二重の当惑を考え、行くか留まるか、誰も何も言わなかった。王は心を落ち着け、心の中で考え、アヨーディヤーに四人の賢い密偵を遣わした。バラタの真の心を探れ、善であれ悪であれ、早く戻れ、気づかれないように。
ドーハー 271
गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति।चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।271।।
gae avadha cara bharata gati būjhi dekhi karatūti |cale citrakūṭahi bharatu cāra cale terahūti ||271||
使者たちはアヨーディヤに行き、バラタの行いを知り、その振る舞いを見て戻った。バラタはチトラクートに向けて出発し、使者たちはミティラーに戻った。
チャウパーイー 272.1-4
दूतन्ह आइ भरत कइ करनी।जनक समाज जथामति बरनी।।
सुनि गुर परिजन सचिव महीपति।भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।।
धरि धीरजु करि भरत बड़ाई।लिए सुभट साहनी बोलाई।।
घर पुर देस राखि रखवारे।हय गय रथ बहु जान सँवारे।।
दुघरी साधि चले ततकाला।किए बिश्रामु न मग महीपाला।।
भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा।चले जमुन उतरन सबु लागा।।
खबरि लेन हम पठए नाथा।तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।।
साथ किरात छ सातक दीन्हे।मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।
dūtanha āi bharata kai karanī |janaka samāja jathāmati baranī ||
suni gura parijana saciva mahīpati |bhe saba soca sanehã bikala ati ||
dhari dhīraju kari bharata baṛāī |lie subhaṭa sāhanī bolāī ||
ghara pura desa rākhi rakhavāre |haya gaya ratha bahu jāna sãvāre ||
dugharī sādhi cale tatakālā |kie biśrāmu na maga mahīpālā ||
bhorahiṁ āju nahāi prayāgā |cale jamuna utarana sabu lāgā ||
khabari lena hama paṭhae nāthā |tinha kahi asa mahi nāyau māthā ||
sātha kirāta cha sātaka dīnhe |munibara turata bidā cara kīnhe ||
使者たちが来て、ジャナカの集会で、理解できる限り、バラタのしたことを語った。それを聞いて、導師、親族、大臣、王は皆、憂いと愛情に打ちひしがれた。勇気を持ち、バラタを讃えて、ジャナカは勇猛な戦士と将校を集めた。家、都市、国の守衛を残し、馬、象、戦車、多くの乗り物を整えた。二ガディの間に準備を整え、ただちに出発し、王は道中どこでも休まなかった。今日の朝、プラヤーガで沐浴し、全軍がヤムナー川を渡り始めた。主上、私たちは知らせを持って先に遣わされました。こう言って、使者たちは地に頭を垂れた。聖者は彼らに六、七人のキラータ人を随伴として与え、ただちに使者たちを送り出した。
ドーハー 272
सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु।रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।272।।
sunata janaka āgavanu sabu haraṣeu avadha samāju |raghunaṁdanahi sakocu baṛa soca bibasa surarāju ||272||
ジャナカが来るという知らせを聞き、アヨーディヤの集団は皆喜んだ。しかしラグフの喜びであるラーマはひどく恥じらい、神々の王インドラは憂慮に打ちのめされた。
チャウパーイー 273.1-4
गरइ गलानि कुटिल कैकेई।काहि कहै केहि दूषनु देई।।
अस मन आनि मुदित नर नारी।भयउ बहोरि रहब दिन चारी।।
एहि प्रकार गत बासर सोऊ।प्रात नहान लाग सबु कोऊ।।
करि मज्जनु पूजहिं नर नारी।गनप गौरि तिपुरारि तमारी।।
रमा रमन पद बंदि बहोरी।बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।।
राजा रामु जानकी रानी।आनँद अवधि अवध रजधानी।।
सुबस बसउ फिरि सहित समाजा।भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।।
एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू।देव देहु जग जीवन लाहू।।
garai galāni kuṭila kaikeī |kāhi kahai kehi dūṣanu deī ||
asa mana āni mudita nara nārī |bhayau bahori rahaba dina cārī ||
ehi prakāra gata bāsara soū |prāta nahāna lāga sabu koū ||
kari majjanu pūjahiṁ nara nārī |ganapa gauri tipurāri tamārī ||
ramā ramana pada baṁdi bahorī |binavahiṁ aṁjuli aṁcala jorī ||
rājā rāmu jānakī rānī |ānãda avadhi avadha rajadhānī ||
subasa basau phiri sahita samājā |bharatahi rāmu karahũ jubarājā ||
ehi sukha sudhā̃ sīṁcī saba kāhū |deva dehu jaga jīvana lāhū ||
邪悪なカイケイは悔恨に苛まれていた；誰に語り、誰を責めればよいのか。心の中であと四日留まることと思い、男女は喜んだ。かくしてその日も過ぎ、朝になり皆が沐浴を始めた。沐浴の後、男女はガネーシャ、ガウリー、トリプラを滅ぼすシヴァ、闇を滅ぼす太陽を礼拝した。それからラーマ、ラクシュミーの夫の足に伏し拝み、掌を合わせて衣の裾を持ち祈りを捧げた。ラーマが王となり、ジャーナキーが王妃となり、アヨーディヤーが歓喜の極みたる都となりますように。再びその宮廷とともに良く居住し栄え、ラーマがバラタを皇太子としますように。主よ、この歓喜の甘露で皆を潤し、世界に生命の願いを得させてください。
ドーハー 273
गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ।अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।273।।
gura samāja bhāinha sahita rāma rāju pura hou |achata rāma rājā avadha maria māga sabu kou ||273||
ラーマが導師と議会、そして兄弟たちと共に都を治め、ラーマがまだアヨーディヤの王であるうちに我々が死ぬことを、すべての者が願った。
チャウパーイー 274.1-4
सुनि सनेहमय पुरजन बानी।निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।।
एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन।रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।।
ऊँच नीच मध्यम नर नारी।लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।।
सावधान सबही सनमानहिं।सकल सराहत कृपानिधानहिं।।
लरिकाइहि ते रघुबर बानी।पालत नीति प्रीति पहिचानी।।
सील सकोच सिंधु रघुराऊ।सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।।
कहत राम गुन गन अनुरागे।सब निज भाग सराहन लागे।।
हम सम पुन्य पुंज जग थोरे।जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।
suni sanehamaya purajana bānī |niṁdahiṁ joga birati muni gyānī ||
ehi bidhi nityakarama kari purajana |rāmahi karahiṁ pranāma pulaki tana ||
ū̃ca nīca madhyama nara nārī |lahahiṁ darasu nija nija anuhārī ||
sāvadhāna sabahī sanamānahiṁ |sakala sarāhata kṛpānidhānahiṁ ||
larikāihi te raghubara bānī |pālata nīti prīti pahicānī ||
sīla sakoca siṁdhu raghurāū |sumukha sulocana sarala subhāū ||
kahata rāma guna gana anurāge |saba nija bhāga sarāhana lāge ||
hama sama punya puṁja jaga thore |jinhahi rāmu jānata kari more ||
町の人々の愛に満ちた言葉を聞いて、聖者、ヨーガ行者、離欲者、そして智者たちは自らの修行を軽蔑するようになった。このように町の人々は日常の儀式を行い、歓喜に震える身でラーマに礼拝した。高き者も低き者も中位の者も、男も女も、それぞれの身分に応じて御姿を拝した。彼はすべての人を注意深く敬い、人々は皆、慈悲の宝である主を讃えた。幼少の頃からラーグ族の最勝者は正道を守り、真の愛を知り認めていた。ラーグの王は温和と謙遜の海であり、美しい顔、麗しい瞳、純真な性格を持つ。ラーマの数多の徳を語りながら彼らは愛に満ち、皆自らの幸運を讃え始めた。世に我らほどの功徳の宝は少ない、ラーマは我らを知り、我らを自らのものとみなす。
ドーハー 274
प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु।सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।274।।
prema magana tehi samaya saba suni āvata mithilesu |sahita sabhā saṁbhrama uṭheu rabikula kamala dinesu ||274||
その時、皆が愛に浸っていた折、ミティラの主が来るのを聞いた。太陽族の蓮の太陽であるラーマは、会衆と共に急ぎ立ち上がった。
チャウパーイー 275.1-4
भाइ सचिव गुर पुरजन साथा।आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।।
गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं।करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।।
राम दरस लालसा उछाहू।पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।।
मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही।बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।।
आवत जनकु चले एहि भाँती।सहित समाज प्रेम मति माती।।
आए निकट देखि अनुरागे।सादर मिलन परसपर लागे।।
लगे जनक मुनिजन पद बंदन।रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।।
भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि।चले लवाइ समेत समाजहि।।
bhāi saciva gura purajana sāthā |āgeṁ gavanu kīnha raghunāthā ||
giribaru dīkha janakapati jabahīṁ |kari pranāma ratha tyāgeu tabahīṁ ||
rāma darasa lālasā uchāhū |patha śrama lesu kalesu na kāhū ||
mana tahã jahã raghubara baidehī |binu mana tana dukha sukha sudhi kehī ||
āvata janaku cale ehi bhā̃tī |sahita samāja prema mati mātī ||
āe nikaṭa dekhi anurāge |sādara milana parasapara lāge ||
lage janaka munijana pada baṁdana |riṣinha pranāmu kīnha raghunaṁdana ||
bhāinha sahita rāmu mili rājahi |cale lavāi sameta samājahi ||
兄弟、顧問、師、市民を伴って、ラグの主は旅に出た。ジャナカの主が山を見ると、すぐに礼拝し、戦車を捨てた。ラーマを拝したいという熱烈な渇望に満たされ、旅の疲れや苦痛を感じなかった。彼の心はラーマとヴィデーハの娘がいるところにあった。心なしでは、体は痛みも喜びも知らなかった。こうしてジャナカは全会衆と共に、愛に圧倒されてやって来た。近づいて互いの愛情を見ると、敬意を持って出会った。ジャナカは聖者の足元にひれ伏し始め、ラグの喜びはリシに礼拝した。ラーマは兄弟と共に王に会い、全会衆を連れて出発した。
ドーハー 275
आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु।सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।275।।
āśrama sāgara sāṁta rasa pūrana pāvana pāthu |sena manahũ karunā sarita liẽ jāhiṁ raghunāthu ||275||
その隠遁所は海のように、静寂の感情の清らかな水で満ちていた。軍勢は慈悲の川のように見え、ラグ族の主ラーマがそれをその海へと導いているかのようであった。
チャウパーイー 276.1-4
बोरति ग्यान बिराग करारे।बचन ससोक मिलत नद नारे।।
सोच उसास समीर तंरगा।धीरज तट तरुबर कर भंगा।।
बिषम बिषाद तोरावति धारा।भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।।
केवट बुध बिद्या बड़ि नावा।सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।।
बनचर कोल किरात बिचारे।थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।।
आश्रम उदधि मिली जब जाई।मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।।
सोक बिकल दोउ राज समाजा।रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।।
भूप रूप गुन सील सराही।रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।
borati gyāna birāga karāre |bacana sasoka milata nada nāre ||
soca usāsa samīra taṁragā |dhīraja taṭa tarubara kara bhaṁgā ||
biṣama biṣāda torāvati dhārā |bhaya bhrama bhavãra abarta apārā ||
kevaṭa budha bidyā baṛi nāvā |sakahiṁ na khei aika nahiṁ āvā ||
banacara kola kirāta bicāre |thake biloki pathika hiyã hāre ||
āśrama udadhi milī jaba jāī |manahũ uṭheu aṁbudhi akulāī ||
soka bikala dou rāja samājā |rahā na gyānu na dhīraju lājā ||
bhūpa rūpa guna sīla sarāhī |rovahiṁ soka siṁdhu avagāhī ||
それは知識と離欲の高い岸を溺れさせ、人々の悲しみの言葉は流れ込む小川や渓流である。悩める思いとため息は風と波であり、岸にある忍耐の大木を打ち砕く。恐るべき絶望はその速く裂く激流であり、恐怖と迷いはその無数の渦である。賢者は船頭であり学問は大きな船であるが、彼らはそれを漕いで渡ることができず、渡る手段も手に入らない。森に住む貧しきコル族とキラート族は旅人であり、川を見て疲れ果て、心を失う。この川が修行場の海と合流した時、まるで海が騒ぎ立ち上がったかのようであった。両方の王の集会は悲しみに圧倒され、知恵も忍耐も恥も残らなかった。王の美しさ、徳、穏やかな性格を讃え、悲しみの海に沈みながら泣いた。
チャンド 276
अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा।दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।।
सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की।तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।
avagāhi soka samudra socahiṁ nāri nara byākula mahā |dai doṣa sakala saroṣa bolahiṁ bāma bidhi kīnho kahā ||
sura siddha tāpasa jogijana muni dekhi dasā bideha kī |tulasī na samarathu kou jo tari sakai sarita saneha kī ||
悲しみの海に沈み、男女はひどく動揺して嘆き悲しんだ。すべての者に非難を向け、彼らは怒って語った。歪んだ創造主は何をしたのか。神々、シッダ、苦行者、ヨーギ、聖者たちはヴィデーハの状態を見た。トゥルシーダースは言う、彼の愛の川を渡れた者は誰もいなかった。
ソーラター 276
किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह।धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।276।।
kie amita upadesa jahã tahã loganha munibaranha |dhīraju dharia naresa kaheu basiṣṭha bideha sana ||276||
最高の聖者たちはあちこちで人々に数え切れないほどの教えを与えた。ヴァシシュタはヴィデーハに言った、「王よ、勇気を持ちなさい。」
チャウパーイー 277.1-4
जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा।बचन किरन मुनि कमल बिकासा।।
तेहि कि मोह ममता निअराई।यह सिय राम सनेह बड़ाई।।
बिषई साधक सिद्ध सयाने।त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।।
राम सनेह सरस मन जासू।साधु सभाँ बड़ आदर तासू।।
सोह न राम पेम बिनु ग्यानू।करनधार बिनु जिमि जलजानू।।
मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए।रामघाट सब लोग नहाए।।
सकल सोक संकुल नर नारी।सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।।
पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू।प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।
jāsu gyānu rabi bhava nisi nāsā |bacana kirana muni kamala bikāsā ||
tehi ki moha mamatā niarāī |yaha siya rāma saneha baṛāī ||
biṣaī sādhaka siddha sayāne |tribidha jīva jaga beda bakhāne ||
rāma saneha sarasa mana jāsū |sādhu sabhā̃ baṛa ādara tāsū ||
soha na rāma pema binu gyānū |karanadhāra binu jimi jalajānū ||
muni bahubidhi bidehu samujhāe |rāmaghāṭa saba loga nahāe ||
sakala soka saṁkula nara nārī |so bāsaru bīteu binu bārī ||
pasu khaga mṛganha na kīnha ahārū |priya parijana kara kauna bicārū ||
彼の知識は太陽であり、世の存在の夜を破壊し、彼の言葉は光線であり、聖者の蓮を咲かせる。そのような者に迷いと執着が近づくはずがない。これはシーターとラーマへの愛の偉大さにほかならない。ヴェーダはこの世に三種の賢い衆生があると説く：世俗の者、求道者、そして成就者である。ラーマへの愛で心が潤っている者は、聖者の集会で大いに尊ばれる。ラーマへの愛なき知識は輝かない、舵取りなき船のように。聖者はヴィデーハに多くの方法で教え諭し、人々は皆ラーマ・ガートで沐浴した。すべての男女が悲しみに沈み、その日は一滴の水も飲まずに過ぎた。獣も鳥も鹿も食物をとらなかった。まして愛する親族について何を言おうか。
ドーハー 277
दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात।बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।277।।
dou samāja nimirāju raghurāju nahāne prāta |baiṭhe saba baṭa biṭapa tara mana malīna kṛsa gāta ||277||
両方の一行、ニミ王とラグの主は、朝に沐浴した。すべての人々はバニヤンの木や他の木々の下に座り、心は憂鬱で体は痩せ細っていた。
チャウパーイー 278.1-4
जे महिसुर दसरथ पुर बासी।जे मिथिलापति नगर निवासी।।
हंस बंस गुर जनक पुरोधा।जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।।
लगे कहन उपदेस अनेका।सहित धरम नय बिरति बिबेका।।
कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं।समुझाई सब सभा सुबानीं।।
तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ।नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।।
मुनि कह उचित कहत रघुराई।गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।।
रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू।इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।।
कहा भूप भल सबहि सोहाना।पाइ रजायसु चले नहाना।।
je mahisura dasaratha pura bāsī |je mithilāpati nagara nivāsī ||
haṁsa baṁsa gura janaka purodhā |jinha jaga magu paramārathu sodhā ||
lage kahana upadesa anekā |sahita dharama naya birati bibekā ||
kausika kahi kahi kathā purānīṁ |samujhāī saba sabhā subānīṁ ||
taba raghunātha kosikahi kaheū |nātha kāli jala binu sabu raheū ||
muni kaha ucita kahata raghurāī |gayau bīti dina pahara aṛhāī ||
riṣi rukha lakhi kaha terahutirājū |ihā̃ ucita nahiṁ asana anājū ||
kahā bhūpa bhala sabahi sohānā |pāi rajāyasu cale nahānā ||
ダシャラタの都に住むバラモンたち、そしてミティラーの主の都の住民たち、太陽族の導師ヴァシシュタとジャナカの祭官と共に、世の道と最高善の道を探り求めた者たちが、正法、政治、離欲、明辨に満ちた多くの教えを説き始めた。カウシカも次々と古い物語を語り、甘美な言葉で全会衆に理解させた。その時、ラグの主はカウシカに言った。「主よ、昨日から皆、水を飲まずにいる。」聖者は言った。「ラーマの仰ることは適切です。昼の二時半が過ぎました。」聖者の意向を見て、ティルフートの王は言った。「ここで穀物を食べるのはふさわしくない。」王の言葉は良く、皆に喜ばれた。許可を得て、彼らは沐浴に出かけた。
ドーハー 278
तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार।लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।278।।
tehi avasara phala phūla dala mūla aneka prakāra |lai āe banacara bipula bhari bhari kā̃vari bhāra ||278||
その時、森の住人たちは多くの種類の果物、花、葉、根を持って来た。大きな籠にたっぷりと満たして運んできた。
チャウパーイー 279.1-4
कामद मे गिरि राम प्रसादा।अवलोकत अपहरत बिषादा।।
सर सरिता बन भूमि बिभागा।जनु उमगत आनँद अनुरागा।।
बेलि बिटप सब सफल सफूला।बोलत खग मृग अलि अनुकूला।।
तेहि अवसर बन अधिक उछाहू।त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।।
जाइ न बरनि मनोहरताई।जनु महि करति जनक पहुनाई।।
तब सब लोग नहाइ नहाई।राम जनक मुनि आयसु पाई।।
देखि देखि तरुबर अनुरागे।जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।।
दल फल मूल कंद बिधि नाना।पावन सुंदर सुधा समाना।।
kāmada me giri rāma prasādā |avalokata apaharata biṣādā ||
sara saritā bana bhūmi bibhāgā |janu umagata ānãda anurāgā ||
beli biṭapa saba saphala saphūlā |bolata khaga mṛga ali anukūlā ||
tehi avasara bana adhika uchāhū |tribidha samīra sukhada saba kāhū ||
jāi na barani manoharatāī |janu mahi karati janaka pahunāī ||
taba saba loga nahāi nahāī |rāma janaka muni āyasu pāī ||
dekhi dekhi tarubara anurāge |jahã tahã purajana utarana lāge ||
dala phala mūla kaṁda bidhi nānā |pāvana suṁdara sudhā samānā ||
ラーマの恩寵により、チトラクータの山は願いを叶えるものとなり、一瞥で悲しみを取り除いた。湖、川、森、大地の領域は喜びと愛で溢れんばかりであった。つる植物や木々はすべて花と実で満ち、鳥、鹿、蜂は調和して鳴いた。その時、森は喜びに満ち、風はすべてに快適さをもたらした。その美しさは言葉で表せない。まるで大地がジャナカの客となっているかのようであった。それからすべての人々は沐浴し、ラーマ、ジャナカ、賢者たちは許可を得た。木々を愛の眼差しで見つめながら、市民たちはあちこちに落ち着き始めた。多くの種類の果物、根、塊茎があり、純粋で美しく、蜜のようであった。
ドーハー 279
सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार।पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।279।।
sādara saba kahã rāmagura paṭhae bhari bhari bhāra |pūji pitara sura atithi gura lage karana pharahāra ||279||
ラーマのグルは敬意を込めて、これらの食糧を満載した荷物を皆のもとへ送った。祖先、神々、客、そしてグルを礼拝したのち、彼らは果実と根菜の食事をとり始めた。
Frequently Asked Questions
परम्परा में यह अंश ‘भरत-चरित्र’ और ‘वसिष्ठ-धीरज’ के कारण शोक-निवारण, मन की स्थिरता, तथा परिवार/समाज में धर्म-बुद्धि जागरण का फलदायी माना जाता है—विशेषकर वियोग, संकट, और निर्णय-काल में पाठ से धैर्य व शरणागति बढ़ती है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम राम’ जप-संपुट; और भरत-प्रसंग में कई परम्पराएँ ‘भरत चरित्र बिनु बिनु’ नहीं, बल्कि ‘राम-नाम’ को ही सार्वभौम संपुट मानती हैं (स्थान-परम्परा अनुसार भेद)।
Ask anything about Prakarana 28 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
