Prakarana 25
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और आत्मधर्म के संघर्ष में ‘प्रेम’ को शुद्ध कर ‘शरणागति’ तक पहुँचाना। अयोध्या काण्ड में भक्त-हृदय का अहं (अधिकार/अपमान/राज्य) गलता है और सेवाभाव (दास्य) व भ्रातृ-प्रेम (सख्य) मिलकर वैराग्य-युक्त करुणा में परिणत होते हैं—यही मुक्ति-सीढ़ी की मध्य-चढ़ाई है।
『アヨーディヤー・カーンダ』の主調はカルナー（哀憐）だが、それは嘆きの放縦ではない――バクティによって精錬されたカルナーである。ここでは「王国」の魅力と「森」の苛烈さが同一の軸で回る。ラーマの法に立つ自制と、バラタの一点の曇りなき愛である。提示箇所（およそドーハー240–249）では、再会のラサがカルナーにシャーンティ（鎮静）を与える。バラタとラーマの抱擁、ラクシュマナ・ニシャーダ・ケーヴァトの自然な親しみ、母たちの胸を裂く思い、そしてヴァシシュタや聖仙たちが社会に忍耐を授ける姿。トゥルシーの法理は「イーシュ・アーディーン・ジャグ（世界は主に従属する）」に定まる――責めを立てぬ眼差しである。ニルグナの真理（神の全主宰）は、サグナのリーラー（抱擁、御足の塵、祝福）のうちに体験される。ゆえに本巻は階梯の中で「離欲を伴う愛」の段であり、バクティは社会的悲嘆さえもサーダナーへと変える。
Verses
チャウパーイー 240.1-4
सानुज सखा समेत मगन मन।बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।।
पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई।भूतल परे लकुट की नाई।।
बचन सपेम लखन पहिचाने।करत प्रनामु भरत जियँ जाने।।
बंधु सनेह सरस एहि ओरा।उत साहिब सेवा बस जोरा।।
मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई।सुकबि लखन मन की गति भनई।।
रहे राखि सेवा पर भारू।चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।।
कहत सप्रेम नाइ महि माथा।भरत प्रनाम करत रघुनाथा।।
उठे रामु सुनि पेम अधीरा।कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।
sānuja sakhā sameta magana mana |bisare haraṣa soka sukha dukha gana ||
pāhi nātha kahi pāhi gosāī |bhūtala pare lakuṭa kī nāī ||
bacana sapema lakhana pahicāne |karata pranāmu bharata jiyã jāne ||
baṁdhu saneha sarasa ehi orā |uta sāhiba sevā basa jorā ||
mili na jāi nahiṁ gudarata banaī |sukabi lakhana mana kī gati bhanaī ||
rahe rākhi sevā para bhārū |caṛhī caṁga janu khaiṁca khelārū ||
kahata saprema nāi mahi māthā |bharata pranāma karata raghunāthā ||
uṭhe rāmu suni pema adhīrā |kahũ paṭa kahũ niṣaṁga dhanu tīrā ||
バラタは弟と友人と共に、心の恍惚に浸り、喜びと悲しみ、楽しみと苦しみのすべてを忘れていた。「お守りください、主よ！お守りください、主君よ！」と叫び、彼は杖のように地面に倒れた。ラクシュマナは愛に満ちた言葉を聞き分け、心の中でバラタが拝礼を捧げていると理解した。一方には兄弟の優しい愛があり、他方には主君への奉仕の絆があった。彼は行ってバラタを抱きしめることもできず、かといって引き下がるのも適切ではなかった。真の詩人だけがラクシュマナの心の状態を描写できる。彼は奉仕というより重い務めに留まり、高く飛ぶ凧が遊ぶ者に引かれるようであった。地に頭を垂れ、愛を込めて言った。「ラグナートよ、バラタが拝礼を捧げています。」これを聞いてラーマは愛に打ち震えながら立ち上がった。衣は一方に、矢筒と弓と矢はもう一方にあった。
ドーハー 240
बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान।भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।240।।
barabasa lie uṭhāi ura lāe kṛpānidhāna |bharata rāma kī milani lakhi bisare sabahi apāna ||240||
思わず彼を抱き上げ、慈悲の宝庫である御胸に抱きしめました。バラタとラーマの出会いを見て、自己のすべての思いは忘れられました。
チャウパーイー 241.1-4
मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी।कबिकुल अगम करम मन बानी।।
परम पेम पूरन दोउ भाई।मन बुधि चित अहमिति बिसराई।।
कहहु सुपेम प्रगट को करई।केहि छाया कबि मति अनुसरई।।
कबिहि अरथ आखर बलु साँचा।अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।।
अगम सनेह भरत रघुबर को।जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।।
सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती।बाज सुराग कि गाँडर ताँती।।
मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की।सुरगन सभय धकधकी धरकी।।
समुझाए सुरगुरु जड़ जागे।बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।
milani prīti kimi jāi bakhānī |kabikula agama karama mana bānī ||
parama pema pūrana dou bhāī |mana budhi cita ahamiti bisarāī ||
kahahu supema pragaṭa ko karaī |kehi chāyā kabi mati anusaraī ||
kabihi aratha ākhara balu sā̃cā |anuhari tāla gatihi naṭu nācā ||
agama saneha bharata raghubara ko |jahã na jāi manu bidhi hari hara ko ||
so maiṁ kumati kahauṁ kehi bhā̃tī |bāja surāga ki gā̃ḍara tā̃tī ||
milani biloki bharata raghubara kī |suragana sabhaya dhakadhakī dharakī ||
samujhāe suraguru jaṛa jāge |baraṣi prasūna prasaṁsana lāge ||
その再会の愛をどう語り得ようか？詩人たちの行いと思いと言葉の及ばぬところにある。二人の兄弟は至高の愛に満ち満ち、心と知性と思いと自我を忘れ去った。語れ、あの完全な愛を誰が明らかにできようか？詩人の心は何の例えでそれを追い得ようか？詩人の力は真の意味と言葉にある；舞い手は拍子と旋律の拍に従って舞う。バラタとラグ一族の主の愛は及び難い；梵天、ヴィシュヌ、シヴァの心すらそこへは至れない。ならばこの愚かな私はどう語り得ようか？ガンダル草で張った琵琶が甘い音を出し得ようか？バラタとラグ一族の主の再会を見て、神々の群れは恐怖に襲われ、心は激しく鼓動した。神々の師ブリハスパティが諭すと、愚かな者たちは目覚め、花を降らせて讃歌を始めた。
ドーハー 241
मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम।भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।241।।
mili sapema ripusūdanahi kevaṭu bheṁṭeu rāma |bhūri bhāyã bheṁṭe bharata lachimana karata pranāma ||241||
愛情を込めてシャトルグナに会った後、ラーマは船頭を抱きしめた。そしてラクシュマナがお辞儀をしている間、バラタは深い愛情でラクシュマナを抱きしめた。
チャウパーイー 242.1-4
भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई।बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।।
पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे।अभिमत आसिष पाइ अनंदे।।
सानुज भरत उमगि अनुरागा।धरि सिर सिय पद पदुम परागा।।
पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए।सिर कर कमल परसि बैठाए।।
सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं।मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।।
सब बिधि सानुकूल लखि सीता।भे निसोच उर अपडर बीता।।
कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा।प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।।
तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि।जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।
bheṁṭeu lakhana lalaki laghu bhāī |bahuri niṣādu līnha ura lāī ||
puni munigana duhũ bhāinha baṁde |abhimata āsiṣa pāi anaṁde ||
sānuja bharata umagi anurāgā |dhari sira siya pada paduma parāgā ||
puni puni karata pranāma uṭhāe |sira kara kamala parasi baiṭhāe ||
sīyã asīsa dīnhi mana māhīṁ |magana sanehã deha sudhi nāhīṁ ||
saba bidhi sānukūla lakhi sītā |bhe nisoca ura apaḍara bītā ||
kou kichu kahai na kou kichu pū̃chā |prema bharā mana nija gati chū̃chā ||
tehi avasara kevaṭu dhīraju dhari |jori pāni binavata pranāmu kari ||
ラクシュマナは喜んで弟を抱きしめ、それからニシャーダを胸に抱き寄せた。次に二人の兄弟は聖仙たちに礼拝し、望みの祝福を受けて喜んだ。バラタは弟と共に、愛に満ちあふれ、シータの蓮の足の塵を頭に戴いた。幾度も幾度も拝礼する彼らを、彼女は立ち上がらせ、蓮のような手で彼らの頭に触れて座らせた。シータは心の中で祝福を与え、愛に没入して身体の感覚を失った。シータがあらゆる面で好意的であるのを見て、バラタは憂いから解放され、心の根拠のない恐怖は去った。誰も何も言わず、誰も何も尋ねなかった。心は愛に満ち、自己の状態を忘れた。その時、船頭は勇気を奮い起こし、両手を合わせて拝礼し、謙虚に願いを述べた。
ドーハー 242
नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग।सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।242।।
nātha sātha muninātha ke mātu sakala pura loga |sevaka senapa saciva saba āe bikala biyoga ||242||
主よ、聖者たちの長と共に、すべての母たちと都の人々が、あなたの召使い、軍の将軍たち、そしてすべての大臣たちと共に参りました、あなたとの別れの悲しみに打ちひしがれて。
チャウパーイー 243.1-4
सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू।सिय समीप राखे रिपुदवनू।।
चले सबेग रामु तेहि काला।धीर धरम धुर दीनदयाला।।
गुरहि देखि सानुज अनुरागे।दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।।
मुनिबर धाइ लिए उर लाई।प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।।
प्रेम पुलकि केवट कहि नामू।कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।।
रामसखा रिषि बरबस भेंटा।जनु महि लुठत सनेह समेटा।।
रघुपति भगति सुमंगल मूला।नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।।
एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं।बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।
sīlasiṁdhu suni gura āgavanū |siya samīpa rākhe ripudavanū ||
cale sabega rāmu tehi kālā |dhīra dharama dhura dīnadayālā ||
gurahi dekhi sānuja anurāge |daṁḍa pranāma karana prabhu lāge ||
munibara dhāi lie ura lāī |prema umagi bheṁṭe dou bhāī ||
prema pulaki kevaṭa kahi nāmū |kīnha dūri teṁ daṁḍa pranāmū ||
rāmasakhā riṣi barabasa bheṁṭā |janu mahi luṭhata saneha sameṭā ||
raghupati bhagati sumaṁgala mūlā |nabha sarāhi sura barisahiṁ phūlā ||
ehi sama nipaṭa nīca kou nāhīṁ |baṛa basiṣṭha sama ko jaga māhīṁ ||
グルの到着を聞き、温かな徳の海であるラーマは、敵を制するシャトルグナをシーターのおそばに残した。その時、堅固で正法の重荷を担い、卑しき者に慈悲深いラーマは、急いで出発した。グルを見て、彼と弟は愛に満ち、主はその前に伏し拝み始めた。最上の聖仙は走り寄り、彼らを胸に抱き、愛の溢れの中で二人の兄弟を抱擁した。船夫は愛に震え、その名を唱え、遠くから伏し拝みをした。聖仙はラーマの友と知り、力ずくで彼を抱擁した、まるで地にこぼれ転がる愛を集めるかのように。ラーグュの主への帰依はすべての大いなる祝福の根である。天よりこれを讃え、神々は花を降らせた。神々は言った、この船夫ほど全く卑しい者はなく、世にヴァシシュタほど偉大な者があろうか。
ドーハー 243
जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ।सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।243।।
jehi lakhi lakhanahu teṁ adhika mile mudita munirāu |so sītāpati bhajana ko pragaṭa pratāpa prabhāu ||243||
彼を見て、聖者の王はラクシュマナに会った時よりもさらに大きな喜びで彼を迎えた。これこそがシータの主への帰依の明らかなる威力と栄光である。
チャウパーイー 244.1-4
आरत लोग राम सबु जाना।करुनाकर सुजान भगवाना।।
जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी।तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।।
सानुज मिलि पल महु सब काहू।कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।।
यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं।जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।।
मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा।पुरजन सकल सराहहिं भागा।।
देखीं राम दुखित महतारीं।जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।।
प्रथम राम भेंटी कैकेई।सरल सुभायँ भगति मति भेई।।
पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी।काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।
ārata loga rāma sabu jānā |karunākara sujāna bhagavānā ||
jo jehi bhāyã rahā abhilāṣī |tehi tehi kai tasi tasi rukha rākhī ||
sānuja mili pala mahu saba kāhū |kīnha dūri dukhu dāruna dāhū ||
yaha baṛi bātã rāma kai nāhīṁ |jimi ghaṭa koṭi eka rabi chāhīṁ ||
mili kevaṭihi umagi anurāgā |purajana sakala sarāhahiṁ bhāgā ||
dekhīṁ rāma dukhita mahatārīṁ |janu subeli avalīṁ hima mārīṁ ||
prathama rāma bheṁṭī kaikeī |sarala subhāyã bhagati mati bheī ||
paga pari kīnha prabodhu bahorī |kāla karama bidhi sira dhari khorī ||
ラーマ、慈悲深く全てを知る主は、すべての人々が苦悩に苛まれているのを見た。各人が抱く願いとその望みのあり方に応じて、ラーマは一人一人とまさにその通りに巡り会い、その願いを尊んだ。弟と共に一瞬にしてすべての人と出会い、彼らの焼き尽くすような恐ろしい悲しみを遠ざけた。これはラーマにとって大したことではない、一つの太陽が無数の水瓶に映るように。船頭を抱きしめ、愛にあふれて、町の人々は皆その幸運を讃えた。ラーマは母たちが悲しみにあるのを見た、霜に打たれた柔らかな蔓の列のように。まずラーマはカイケイーに会った、素朴な性質と信心に満ちた心で。そして彼女の足元に伏して慰め、時と業と摂理のせいとした。
ドーハー 244
भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।244।।
bheṭīṁ raghubara mātu saba kari prabodhu paritoṣu |aṁba īsa ādhīna jagu kāhu na deia doṣu ||244||
ラーマはすべての母に会い、慰めと満足を与えた。母よ、世界は主に従属している。誰も責めてはならない。
チャウパーイー 245.1-4
गुरतिय पद बंदे दुहु भाई।सहित बिप्रतिय जे सँग आई।।
गंग गौरि सम सब सनमानीं।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।।
गहि पद लगे सुमित्रा अंका।जनु भेटीं संपति अति रंका।।
पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता।परे पेम ब्याकुल सब गाता।।
अति अनुराग अंब उर लाए।नयन सनेह सलिल अन्हवाए।।
तेहि अवसर कर हरष बिषादू।किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।।
मिलि जननहि सानुज रघुराऊ।गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।।
पुरजन पाइ मुनीस नियोगू।जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।
guratiya pada baṁde duhu bhāī |sahita bipratiya je sãga āī ||
gaṁga gauri sama saba sanamānīṁ |dehiṁ asīsa mudita mṛdu bānī ||
gahi pada lage sumitrā aṁkā |janu bheṭīṁ saṁpati ati raṁkā ||
puni janani caranani dou bhrātā |pare pema byākula saba gātā ||
ati anurāga aṁba ura lāe |nayana saneha salila anhavāe ||
tehi avasara kara haraṣa biṣādū |kimi kabi kahai mūka jimi svādū ||
mili jananahi sānuja raghurāū |gura sana kaheu ki dhāria pāū ||
purajana pāi munīsa niyogū |jala thala taki taki utareu logū ||
二人の兄弟は師の妻と、彼女と共に来たバラモンたちの妻たちの足元にひれ伏した。ガンガーとガウリーを敬うように全てを敬い、喜んだ女性たちは優しい言葉で祝福を与えた。スミトラの足を取ってその懐に抱かれた、まるで極貧の者が大いなる富に出会ったかのようであった。そして二人の兄弟は母の足元に伏し、全身が愛に打ちひしがれていた。母は深い愛情で彼らを胸に抱き、目から流れる愛の涙で彼らを沐浴させた。あの瞬間の喜びと悲しみを詩人はどう語ろうか。それは唖が甘い味を語るようなものである。母たちに会った後、ラグフの王ラーマは弟と共に師に向かって足を前に出すよう頼んだ。町の人々は大仙の命令を受け、水と陸地を探して川を渡るために下った。
ドーハー 245
महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।245।।
mahisura maṁtrī mātu gura gane loga lie sātha |pāvana āśrama gavanu kiya bharata lakhana raghunātha ||245||
ブラフミン、大臣、母たち、導師、そして選ばれた人々を連れて、バラタ、ラクシュマナ、そしてラグの主は聖なる隠棲所へと向かった。
チャウパーイー 246.1-4
सीय आइ मुनिबर पग लागी।उचित असीस लही मन मागी।।
गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता।मिली पेमु कहि जाइ न जेता।।
बंदि बंदि पग सिय सबही के।आसिरबचन लहे प्रिय जी के।।
सासु सकल जब सीयँ निहारीं।मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।।
परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं।काह कीन्ह करतार कुचालीं।।
तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा।सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।।
जनकसुता तब उर धरि धीरा।नील नलिन लोयन भरि नीरा।।
मिली सकल सासुन्ह सिय जाई।तेहि अवसर करुना महि छाई।।
sīya āi munibara paga lāgī |ucita asīsa lahī mana māgī ||
gurapatinihi munitiyanha sametā |milī pemu kahi jāi na jetā ||
baṁdi baṁdi paga siya sabahī ke |āsirabacana lahe priya jī ke ||
sāsu sakala jaba sīyã nihārīṁ |mūde nayana sahami sukumārīṁ ||
parīṁ badhika basa manahũ marālīṁ |kāha kīnha karatāra kucālīṁ ||
tinha siya nirakhi nipaṭa dukhu pāvā |so sabu sahia jo daiu sahāvā ||
janakasutā taba ura dhari dhīrā |nīla nalina loyana bhari nīrā ||
milī sakala sāsunha siya jāī |tehi avasara karunā mahi chāī ||
シーターはやって来て大仙の足元に伏し、心に願うにふさわしい祝福を受けた。それから師の妻と仙人たちの妻らと共に会い、その間の愛情は語り尽くせぬほどであった。シーターは皆の足元に幾度も伏し拝み、心に慕わしい祝福を受けた。すべての姑たちがシーターを見たとき、そのか弱さに目を閉じ、身震いした。彼女は猟師の手に落ちた雌の白鳥のようであった。彼女らは叫んだ、「造物主はなんと残酷で理不尽なことをなさったのか！」シーターを見て彼女らは深い悲しみに沈んだ、されど運命が与えるものはすべて耐え忍ばねばならぬ。その時ジャナカの娘シーターは心を落ち着け、青い蓮のような瞳に涙を湛えた。シーターはすべての姑たちの元へ行き抱き合った、その瞬間、哀れみが大地を覆った。
ドーハー 246
लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।246।।
lāgi lāgi paga sabani siya bheṁṭati ati anurāga |hṛdayã asīsahiṁ pema basa rahiahu bharī sohāga ||246||
シーターは一人一人の足元に順にひれ伏し、深い愛情で彼らを抱きしめた。彼らは愛情に満たされ、心の中で彼女を祝福した。「どうか常に夫婦の幸せに満ちていられますように。」
チャウパーイー 247.1-4
बिकल सनेहँ सीय सब रानीं।बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।।
कहि जग गति मायिक मुनिनाथा।कहे कछुक परमारथ गाथा।।
नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा।सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।।
मरन हेतु निज नेहु बिचारी।भे अति बिकल धीर धुर धारी।।
कुलिस कठोर सुनत कटु बानी।बिलपत लखन सीय सब रानी।।
सोक बिकल अति सकल समाजू।मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।।
मुनिबर बहुरि राम समुझाए।सहित समाज सुसरित नहाए।।
ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा।मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।
bikala sanehã sīya saba rānīṁ |baiṭhana sabahi kaheu gura gyānīṁ ||
kahi jaga gati māyika munināthā |kahe kachuka paramāratha gāthā ||
nṛpa kara surapura gavanu sunāvā |suni raghunātha dusaha dukhu pāvā ||
marana hetu nija nehu bicārī |bhe ati bikala dhīra dhura dhārī ||
kulisa kaṭhora sunata kaṭu bānī |bilapata lakhana sīya saba rānī ||
soka bikala ati sakala samājū |mānahũ rāju akājeu ājū ||
munibara bahuri rāma samujhāe |sahita samāja susarita nahāe ||
bratu niraṁbu tehi dina prabhu kīnhā |munihu kaheṁ jalu kāhũ na līnhā ||
シーターとすべての王妃たちは愛と悲しみに打ちひしがれ、賢明なグルは皆に座るよう命じた。聖者たちの主は世のあり方、すべては幻であることを語り、至高の真理の物語を少し説いた。彼は王が神の都へ旅立ったことを告げ、それを聞いてラーマは耐え難い悲しみに襲われた。自分の愛が王の死の原因であったと思い至り、堅忍の重荷を担うラーマは深く憂悶した。雷のように硬く苦い言葉を聞いて、ラクシュマナ、シーター、そしてすべての王妃たちは嘆き悲しんだ。集会の全員が悲しみに圧倒され、まるで王が今日亡くなったかのようであった。それから最勝の聖者はラーマを慰め、一行とともに聖なる川で沐浴した。その日、主は水さえ飲まずに断食を守り、聖者が許したにもかかわらず、誰も水を飲まなかった。
ドーハー 247
भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।247।।
bhoru bhaẽ raghunaṁdanahi jo muni āyasu dīnha |śraddhā bhagati sameta prabhu so sabu sādaru kīnha ||247||
夜が明けて、聖者がラグナンダナに命じたことはすべて、主は信仰と帰依の心を込めて、喜んでおこなわれた。
チャウパーイー 248.1-4
करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी।भे पुनीत पातक तम तरनी।।
जासु नाम पावक अघ तूला।सुमिरत सकल सुमंगल मूला।।
सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस।तीरथ आवाहन सुरसरि जस।।
सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते।बोले गुर सन राम पिरीते।।
नाथ लोग सब निपट दुखारी।कंद मूल फल अंबु अहारी।।
सानुज भरतु सचिव सब माता।देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।।
सब समेत पुर धारिअ पाऊ।आपु इहाँ अमरावति राऊ।।
बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई।उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।
kari pitu kriyā beda jasi baranī |bhe punīta pātaka tama taranī ||
jāsu nāma pāvaka agha tūlā |sumirata sakala sumaṁgala mūlā ||
suddha so bhayau sādhu saṁmata asa |tīratha āvāhana surasari jasa ||
suddha bhaẽ dui bāsara bīte |bole gura sana rāma pirīte ||
nātha loga saba nipaṭa dukhārī |kaṁda mūla phala aṁbu ahārī ||
sānuja bharatu saciva saba mātā |dekhi mohi pala jimi juga jātā ||
saba sameta pura dhāria pāū |āpu ihā̃ amarāvati rāū ||
bahuta kaheũ saba kiyaũ ḍhiṭhāī |ucita hoi tasa karia gosā̃ī ||
ヴェーダの定めに従い父の葬儀を執り行い、ラーマは罪の闇を払う太陽として清められた。その名は罪という綿への火であり、その名を思い起こすことは一切の吉祥の根である。賢者が認めるように彼は清浄となった、他の聖地がガンガーを招き清められるように。清められて二日が過ぎたとき、愛されるラーマは導師に語りかけた。"主よ、すべての人々は深い悲しみの中にあり、根、球根、果実と水を食べて生きています。""バラタとその弟、大臣たち、そしてすべての母たちを見るとき、私には一瞬が一劫のように過ぎます。""皆を連れて都へ向かって出発してください。あなたはここにおり、王は天界におられます。""私は多くを語り、すべては僭越でした。主よ、ふさわしいと思われることをおこなってください。"
ドーハー 248
धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम।लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।248।।
dharma setu karunāyatana kasa na kahahu asa rāma |loga dukhita dina dui darasa dekhi lahahũ biśrāma ||248||
ラーマよ、あなたは法の橋であり、慈悲の住処である。どうしてこのように言わないことがありましょうか。人々は悲しんでおります。二日間あなたを拝見したのですから、彼らに休息を与えてください。
チャウパーイー 249.1-4
राम बचन सुनि सभय समाजू।जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।।
सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला।भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।।
पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं।जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।।
मंगलमूरति लोचन भरि भरि।निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।।
राम सैल बन देखन जाहीं।जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।।
झरना झरिहिं सुधासम बारी।त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।।
बिटप बेलि तृन अगनित जाती।फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।।
सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं।जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।
rāma bacana suni sabhaya samājū |janu jalanidhi mahũ bikala jahājū ||
suni gura girā sumaṁgala mūlā |bhayau manahũ māruta anukulā ||
pāvana payã tihũ kāla nahāhīṁ |jo biloki aṁgha ogha nasāhīṁ ||
maṁgalamūrati locana bhari bhari |nirakhahiṁ haraṣi daṁḍavata kari kari ||
rāma saila bana dekhana jāhīṁ |jahã sukha sakala sakala dukha nāhīṁ ||
jharanā jharihiṁ sudhāsama bārī |tribidha tāpahara tribidha bayārī ||
biṭapa beli tṛna aganita jātī |phala prasūna pallava bahu bhā̃tī ||
suṁdara silā sukhada taru chāhīṁ |jāi barani bana chabi kehi pāhīṁ ||
ラーマの言葉を聞いて、集会は恐れに満たされた、大海で難船する船のように。しかし導師の言葉を聞いたとき、一切の吉祥の根である、それはまるで風が順風になったかのようであった。彼らは一日に三度、聖なる水で沐浴した、その水を見るだけで山積みの罪を滅する。彼らは吉祥の化身であるラーマを、幾度も涙を浮かべて見つめ、喜んで幾度も平伏した。彼らはラーマの丘と森を見に行った、そこにはあらゆる喜びがあり、一切の苦しみはなかった。泉は甘露のような水を流し、三種の風が吹いた、涼しく、柔らかく、香り高く、三つの苦悩を除く。そこには数えきれない種類の木、蔓、草があり、多様な果実、花、若葉をつけていた。そこには美しい岩と木々の下の快い陰があった；誰がその森の美しさを語り得ようか？
ドーハー 249
सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग।बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।249।।
sarani saroruha jala bihaga kūjata guṁjata bhṛṁga |baira bigata biharata bipina mṛga bihaṁga bahuraṁga ||249||
蓮のある湖、水、鳥のさえずり、蜂の羽音。敵意なく、鹿と多色の鳥たちが森を歩き回る。
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-राम मिलन और पितृ-क्रिया प्रसंग का पाठ ‘भ्रातृ-प्रेम, वैराग्य, और दोषारोपण-रहित शरणागति’ को दृढ़ करता है; घर-कलह/वियोग-शोक में मन को धैर्य, करुणा और धर्म-बुद्धि देता है, तथा पितृ-ऋण/श्राद्ध-भाव की शुद्धि का संस्कार जगाता है।
रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-सम्पुट; विशेषतः भरत-प्रेम प्रसंग में ‘राम’ नाम-जप को प्रत्येक दोहा के पूर्व/पश्चात जोड़कर पाठ-परंपरा मिलती है।
Ask anything about Prakarana 25 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
