Prakarana 20
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘भक्ति की परख’ का द्वार है: राजसुख का विसर्जन, भ्रातृ-प्रेम की अग्निपरीक्षा, और समाज-धर्म के भीतर रहकर राम-नाम के आश्रय में वैराग्य। इस काण्ड में साधक सीखता है कि मुक्ति-मार्ग केवल वनगमन नहीं, बल्कि अहं-त्याग, शरणागति, और निष्काम सेवाभाव है—भरत का ‘राज्य’ के प्रति वैराग्य तथा गुह (निषाद) की निष्कपट सख्यता इसी सीढ़ी की रीलिंग है।
『アヨーディヤー・カーンダ』の主たるラサは哀憐であるが、この哀憐は悲嘆に留まらず、信愛の成就へと熟してゆく。ラーマの森への旅立ちは社会的ダルマ（王のダルマ／父の言葉）のマリヤーダであり、バラタの来訪はそのマリヤーダの内的浄化——我執の捨離と無欲の奉仕——の姿である。本段（ドーハー190–199）では、グハの戦いに逸る心、兆しの考察による鎮静、ついでバラタとグハの抱擁とガンガー沐浴——これらすべてが「怨み」から「愛」への転化の旅である。トゥルシーはここでニルグナとサグナの橋も架ける。名号の功徳（ラーマ名の清浄、ヴァールミーキの例）は無形の原理を संकेतし、ラーマガート、御足の跡、敷物、バラタの五体投地はサグナ・リーラーの具象の修行である。この段で求道者は学ぶ。信愛の प्रमाणは外の जातや世間の承認ではなく、愛の相（プレーマ・ラクシャナ）にある。
In this prakarana
People
Verses
チャウパーイー 190.1-4
होहु सँजोइल रोकहु घाटा।ठाटहु सकल मरै के ठाटा।।
सनमुख लोह भरत सन लेऊँ।जिअत न सुरसरि उतरन देऊँ।।
समर मरनु पुनि सुरसरि तीरा।राम काजु छनभंगु सरीरा।।
भरत भाइ नृपु मै जन नीचू।बड़ें भाग असि पाइअ मीचू।।
स्वामि काज करिहउँ रन रारी।जस धवलिहउँ भुवन दस चारी।।
तजउँ प्रान रघुनाथ निहोरें।दुहूँ हाथ मुद मोदक मोरें।।
साधु समाज न जाकर लेखा।राम भगत महुँ जासु न रेखा।।
जायँ जिअत जग सो महि भारू।जननी जौबन बिटप कुठारू।।
hohu sãjoila rokahu ghāṭā |ṭhāṭahu sakala marai ke ṭhāṭā ||
sanamukha loha bharata sana leū̃ |jiata na surasari utarana deū̃ ||
samara maranu puni surasari tīrā |rāma kāju chanabhaṁgu sarīrā ||
bharata bhāi nṛpu mai jana nīcū |baṛeṁ bhāga asi pāia mīcū ||
svāmi kāja karihaũ rana rārī |jasa dhavalihaũ bhuvana dasa cārī ||
tajaũ prāna raghunātha nihoreṁ |duhū̃ hātha muda modaka moreṁ ||
sādhu samāja na jākara lekhā |rāma bhagata mahũ jāsu na rekhā ||
jāyã jiata jaga so mahi bhārū |jananī jaubana biṭapa kuṭhārū ||
武をとって渡し場を封じよ。死の覚悟を完全にせよ。私は戦場でバラタと正面から相対し、生きたままガンガーを渡すことは決して許さない。戦いで死ぬこと、それもガンガーの岸辺で、ラーマの御用に、この束の間の身で死ぬことは、大きな得である。バラタはラーマの弟であり王である、私は卑しい僕である。このような死は大きな幸運によってのみ得られる。私は主君の御用のために戦い、私の名声を十四世界に白く輝かせよう。もし私がラグナートのために命を捨てるなら、私の両手は喜びの甘菓子で満たされる。聖者の集いに数えられず、ラーマの信者の中に一筋の線もない者は、この世に生きても大地の重荷にすぎず、母の青春の木を断つ斧である。
ドーハー 190
बिगत बिषाद निषादपति सबहि बढ़ाइ उछाहु।सुमिरि राम मागेउ तुरत तरकस धनुष सनाहु।।190।।
bigata biṣāda niṣādapati sabahi baṛhāi uchāhu |sumiri rāma māgeu turata tarakasa dhanuṣa sanāhu ||190||
ニシャダの主は悲しみを捨て、皆を熱心な意欲に駆り立てた。ラーマを念じて、すぐに矢筒、弓、鎧を求めた。
チャウパーイー 191.1-4
बेगहु भाइहु सजहु सँजोऊ।सुनि रजाइ कदराइ न कोऊ।।
भलेहिं नाथ सब कहहिं सहरषा।एकहिं एक बढ़ावइ करषा।।
चले निषाद जोहारि जोहारी।सूर सकल रन रूचइ रारी।।
सुमिरि राम पद पंकज पनहीं।भाथीं बाँधि चढ़ाइन्हि धनहीं।।
अँगरी पहिरि कूँड़ि सिर धरहीं।फरसा बाँस सेल सम करहीं।।
एक कुसल अति ओड़न खाँड़े।कूदहि गगन मनहुँ छिति छाँड़े।।
निज निज साजु समाजु बनाई।गुह राउतहि जोहारे जाई।।
देखि सुभट सब लायक जाने।लै लै नाम सकल सनमाने।।
begahu bhāihu sajahu sãjoū |suni rajāi kadarāi na koū ||
bhalehiṁ nātha saba kahahiṁ saharaṣā |ekahiṁ eka baṛhāvai karaṣā ||
cale niṣāda johāri johārī |sūra sakala rana rūcai rārī ||
sumiri rāma pada paṁkaja panahīṁ |bhāthīṁ bā̃dhi caṛhāinhi dhanahīṁ ||
ãgarī pahiri kū̃ṛi sira dharahīṁ |pharasā bā̃sa sela sama karahīṁ ||
eka kusala ati oṛana khā̃ṛe |kūdahi gagana manahũ chiti chā̃ṛe ||
nija nija sāju samāju banāī |guha rāutahi johāre jāī ||
dekhi subhaṭa saba lāyaka jāne |lai lai nāma sakala sanamāne ||
急げ、兄弟たち、装備を整えよ。我が命令を聞いて、誰も退いてはならない。「かしこまりました、主君」と皆は喜びと共に言い、互いに熱意を鼓舞し合った。ニシャーダたちは幾度も敬礼しながら出発した。彼らは皆英雄であり、戦いと争いを喜んだ。ラーマの蓮の足のサンダルを心に念じ、矢筒を帯び、弓に弦を張った。鎖帷子を着て頭に兜を置き、斧、竹の槍、そして投げ槍を用意した。盾と剣で防ぐことに極めて熟達した者たちは、空中に飛び跳ねると、大地を後にしたかのように見えた。各自が自分の装備と隊を整え、彼らの長グハに挨拶するために赴いた。勇敢な戦士たちを見て、彼は全員が任務にふさわしいと認め、一人一人の名を呼んで全員を讃えた。
ドーハー 191
भाइहु लावहु धोख जनि आजु काज बड़ मोहि।सुनि सरोष बोले सुभट बीर अधीर न होहि।।191।।
bhāihu lāvahu dhokha jani āju kāja baṛa mohi |suni saroṣa bole subhaṭa bīra adhīra na hohi ||191||
兄弟たちよ、私を欺かないでください。今日の務めは私にとって重大です。これを聞いて、戦士たちは怒って言った。勇者よ、焦燥しないでください。
チャウパーイー 192.1-4
राम प्रताप नाथ बल तोरे।करहिं कटकु बिनु भट बिनु घोरे।।
जीवत पाउ न पाछें धरहीं।रुंड मुंडमय मेदिनि करहीं।।
दीख निषादनाथ भल टोलू।कहेउ बजाउ जुझाऊ ढोलू।।
एतना कहत छींक भइ बाँए।कहेउ सगुनिअन्ह खेत सुहाए।।
बूढ़ु एकु कह सगुन बिचारी।भरतहि मिलिअ न होइहि रारी।।
रामहि भरतु मनावन जाहीं।सगुन कहइ अस बिग्रहु नाहीं।।
सुनि गुह कहइ नीक कह बूढ़ा।सहसा करि पछिताहिं बिमूढ़ा।।
भरत सुभाउ सीलु बिनु बूझें।बड़ि हित हानि जानि बिनु जूझें।।
rāma pratāpa nātha bala tore |karahiṁ kaṭaku binu bhaṭa binu ghore ||
jīvata pāu na pācheṁ dharahīṁ |ruṁḍa muṁḍamaya medini karahīṁ ||
dīkha niṣādanātha bhala ṭolū |kaheu bajāu jujhāū ḍholū ||
etanā kahata chīṁka bhai bā̃e |kaheu sagunianha kheta suhāe ||
būṛhu eku kaha saguna bicārī |bharatahi milia na hoihi rārī ||
rāmahi bharatu manāvana jāhīṁ |saguna kahai asa bigrahu nāhīṁ ||
suni guha kahai nīka kaha būṛhā |sahasā kari pachitāhiṁ bimūṛhā ||
bharata subhāu sīlu binu būjheṁ |baṛi hita hāni jāni binu jūjheṁ ||
ラーマの威光とあなたの力によって、我が主よ、彼らは敵軍を兵士一人、馬一匹も残さず去らせるでしょう。生きている限り彼らは決して足を後ろに下げず、大地を首のない胴体と切り落とされた首の山にするでしょう。ニシャーダの主は自らの優れた一団を見渡し、「戦いの太鼓を打ち鳴らせ」と言った。これらの言葉を語っている時、左側でくしゃみが出た。占い者たちは戦場が吉兆であると宣言した。一人の老人が兆しを熟考して言った：「バラタに会え、争いはないだろう。」バラタはラーマを説得して連れ戻しに向かっている。兆しは戦いはないと言っている。これを聞いてグハは言った、「老人はよく言った。愚か者は軽率に行動してから後悔する。」バラタの本性と品格を理解せず、知らずに戦うことは我々自身の利益の大きな損失となる。
ドーハー 192
गहहु घाट भट समिटि सब लेउँ मरम मिलि जाइ।बूझि मित्र अरि मध्य गति तस तब करिहउँ आइ।।192।।
gahahu ghāṭa bhaṭa samiṭi saba leũ marama mili jāi |būjhi mitra ari madhya gati tasa taba karihaũ āi ||192||
渡し場を確保せよ、兵士たちを集めよ。私が会いに行って真実を確かめよう。彼が味方か敵かを見極め、その時になって行動しよう。
チャウパーイー 193.1-4
लखन सनेहु सुभायँ सुहाएँ।बैरु प्रीति नहिं दुरइँ दुराएँ।।
अस कहि भेंट सँजोवन लागे।कंद मूल फल खग मृग मागे।।
मीन पीन पाठीन पुराने।भरि भरि भार कहारन्ह आने।।
मिलन साजु सजि मिलन सिधाए।मंगल मूल सगुन सुभ पाए।।
देखि दूरि तें कहि निज नामू।कीन्ह मुनीसहि दंड प्रनामू।।
जानि रामप्रिय दीन्हि असीसा।भरतहि कहेउ बुझाइ मुनीसा।।
राम सखा सुनि संदनु त्यागा।चले उतरि उमगत अनुरागा।।
गाउँ जाति गुहँ नाउँ सुनाई।कीन्ह जोहारु माथ महि लाई।।
lakhana sanehu subhāyã suhāẽ |bairu prīti nahiṁ duraĩ durāẽ ||
asa kahi bheṁṭa sãjovana lāge |kaṁda mūla phala khaga mṛga māge ||
mīna pīna pāṭhīna purāne |bhari bhari bhāra kahāranha āne ||
milana sāju saji milana sidhāe |maṁgala mūla saguna subha pāe ||
dekhi dūri teṁ kahi nija nāmū |kīnha munīsahi daṁḍa pranāmū ||
jāni rāmapriya dīnhi asīsā |bharatahi kaheu bujhāi munīsā ||
rāma sakhā suni saṁdanu tyāgā |cale utari umagata anurāgā ||
gāũ jāti guhã nāũ sunāī |kīnha johāru mātha mahi lāī ||
ラクシュマナの愛はその自然の素朴さの中に美しさがある。敵意と愛情は、どれほど隠そうとしても隠せない。そう言って、グハは会合の贈り物を集め始めた。根菜、根、果実、鳥、獣を求めた。肥えた成長したパティーナ魚も、担ぎ手たちが次々と担いで運んできた。会合の供え物を整え、会合に向けて出発した。そして吉祥で良い前兆に出会った。それはすべての祝福の根である。遠くから聖仙の長を見て、自らの名を告げ、伏し拝んだ。彼がラーマの愛する者であると知り、聖仙は祝福を与えた。聖仙の長はバラタに彼が誰であるかを説明した。彼がラーマの友であると聞き、バラタは戦車を降り、愛にあふれて歩み寄った。グハは自分の村、自分のカースト、自分の名を告げ、額を地につけて挨拶した。
ドーハー 193
करत दंडवत देखि तेहि भरत लीन्ह उर लाइ।मनहुँ लखन सन भेंट भइ प्रेम न हृदयँ समाइ।।193।।
karata daṁḍavata dekhi tehi bharata līnha ura lāi |manahũ lakhana sana bheṁṭa bhai prema na hṛdayã samāi ||193||
彼が地に伏して拝礼するのを見て、バラタは彼を胸に抱きしめた。まるでラクシュマナその人に会ったかのようで、心の愛情は収まりきれなかった。
チャウパーイー 194.1-4
भेंटत भरतु ताहि अति प्रीती।लोग सिहाहिं प्रेम कै रीती।।
धन्य धन्य धुनि मंगल मूला।सुर सराहि तेहि बरिसहिं फूला।।
लोक बेद सब भाँतिहिं नीचा।जासु छाँह छुइ लेइअ सींचा।।
तेहि भरि अंक राम लघु भ्राता।मिलत पुलक परिपूरित गाता।।
राम राम कहि जे जमुहाहीं।तिन्हहि न पाप पुंज समुहाहीं।।
यह तौ राम लाइ उर लीन्हा।कुल समेत जगु पावन कीन्हा।।
करमनास जलु सुरसरि परई।तेहि को कहहु सीस नहिं धरई।।
उलटा नामु जपत जगु जाना।बालमीकि भए ब्रह्म समाना।।
bheṁṭata bharatu tāhi ati prītī |loga sihāhiṁ prema kai rītī ||
dhanya dhanya dhuni maṁgala mūlā |sura sarāhi tehi barisahiṁ phūlā ||
loka beda saba bhā̃tihiṁ nīcā |jāsu chā̃ha chui leia sīṁcā ||
tehi bhari aṁka rāma laghu bhrātā |milata pulaka paripūrita gātā ||
rāma rāma kahi je jamuhāhīṁ |tinhahi na pāpa puṁja samuhāhīṁ ||
yaha tau rāma lāi ura līnhā |kula sameta jagu pāvana kīnhā ||
karamanāsa jalu surasari paraī |tehi ko kahahu sīsa nahiṁ dharaī ||
ulaṭā nāmu japata jagu jānā |bālamīki bhae brahma samānā ||
バラタは深い愛をもって彼を抱きしめ、人々はその愛のあり方を讃えながら彼を羨んだ。「祝福あれ、祝福あれ」という叫びが一切の吉祥の根として湧き上がり、神々は彼を讃え、花を降らせた。世間の習わしとヴェーダによって、彼はあらゆる面で低い者とされ、その影に触れた者は水を撒いて浄めなければならなかった。それでもラーマの弟は彼を胸に抱きしめ、出会ったときその全身は歓喜の戦慄に満たされた。あくびをしながらでも「ラーマ、ラーマ」と唱える者たちには、罪の山が立ちはだかることはない。そしてラーマは彼を心に抱き入れ、一族とともに世界を清めた。カルマナーサ川の水が神々の川ガンジスに注ぐとき、教えてほしい、誰が頭を下げないだろうか。世界は知っている、名を逆さに唱えてヴァールミキはブラフマーと等しくなったことを。
ドーハー 194
स्वपच सबर खस जमन जड़ पावँर कोल किरात।रामु कहत पावन परम होत भुवन बिख्यात।।194।।
svapaca sabara khasa jamana jaṛa pāvãra kola kirāta |rāmu kahata pāvana parama hota bhuvana bikhyāta ||194||
アウトカーストのシャバラ、カシャ、ヤヴァナ、鈍い者、弱き者、コル族とキラータ族、ラーマの名を唱えることで聖なる至高の者となり、世界に名を知られる。
チャウパーイー 195.1-4
नहिं अचिरजु जुग जुग चलि आई।केहि न दीन्हि रघुबीर बड़ाई।।
राम नाम महिमा सुर कहहीं।सुनि सुनि अवधलोग सुखु लहहीं।।
रामसखहि मिलि भरत सप्रेमा।पूँछी कुसल सुमंगल खेमा।।
देखि भरत कर सील सनेहू।भा निषाद तेहि समय बिदेहू।।
सकुच सनेहु मोदु मन बाढ़ा।भरतहि चितवत एकटक ठाढ़ा।।
धरि धीरजु पद बंदि बहोरी।बिनय सप्रेम करत कर जोरी।।
कुसल मूल पद पंकज पेखी।मैं तिहुँ काल कुसल निज लेखी।।
अब प्रभु परम अनुग्रह तोरें।सहित कोटि कुल मंगल मोरें।।
nahiṁ aciraju juga juga cali āī |kehi na dīnhi raghubīra baṛāī ||
rāma nāma mahimā sura kahahīṁ |suni suni avadhaloga sukhu lahahīṁ ||
rāmasakhahi mili bharata sapremā |pū̃chī kusala sumaṁgala khemā ||
dekhi bharata kara sīla sanehū |bhā niṣāda tehi samaya bidehū ||
sakuca sanehu modu mana bāṛhā |bharatahi citavata ekaṭaka ṭhāṛhā ||
dhari dhīraju pada baṁdi bahorī |binaya saprema karata kara jorī ||
kusala mūla pada paṁkaja pekhī |maiṁ tihũ kāla kusala nija lekhī ||
aba prabhu parama anugraha toreṁ |sahita koṭi kula maṁgala moreṁ ||
代々伝わる不思議ではない。ラーグヴァ卿が偉大さを与えなかった者などいないか。神々さえもラーマの名の栄光を語る。聞くたびにアヨーディヤの人々は喜びを得る。ラーマの友に会い、バラタは愛を込めて安否と吉祥を尋ねた。バラタの人柄と愛情を見て、ニシャーダはその時圧倒された。恥じらい、愛、喜びが心に増した。バラタだけを見つめて立ち尽くした。落ち着いて、再び足元にひれ伏した。愛を込めて謙虚に手を合わせて語った。吉祥の源である蓮の足を見て、私は三界で幸運と考えた。今、あなたの深い恩寵により、私と一族の幸福は確保された。
ドーハー 195
समुझि मोरि करतूति कुलु प्रभु महिमा जियँ जोइ।जो न भजइ रघुबीर पद जग बिधि बंचित सोइ।।195।।
samujhi mori karatūti kulu prabhu mahimā jiyã joi |jo na bhajai raghubīra pada jaga bidhi baṁcita soi ||195||
自らの行いと生まれを考え、心の中で主の偉大さを熟考した上で、この世でラーマの御足を礼拝しない者は、運命に欺かれた者である。
チャウパーイー 196.1-4
कपटी कायर कुमति कुजाती।लोक बेद बाहेर सब भाँती।।
राम कीन्ह आपन जबही तें।भयउँ भुवन भूषन तबही तें।।
देखि प्रीति सुनि बिनय सुहाई।मिलेउ बहोरि भरत लघु भाई।।
कहि निषाद निज नाम सुबानीं।सादर सकल जोहारीं रानीं।।
जानि लखन सम देहिं असीसा।जिअहु सुखी सय लाख बरीसा।।
निरखि निषादु नगर नर नारी।भए सुखी जनु लखनु निहारी।।
कहहिं लहेउ एहिं जीवन लाहू।भेंटेउ रामभद्र भरि बाहू।।
सुनि निषादु निज भाग बड़ाई।प्रमुदित मन लइ चलेउ लेवाई।।
kapaṭī kāyara kumati kujātī |loka beda bāhera saba bhā̃tī ||
rāma kīnha āpana jabahī teṁ |bhayaũ bhuvana bhūṣana tabahī teṁ ||
dekhi prīti suni binaya suhāī |mileu bahori bharata laghu bhāī ||
kahi niṣāda nija nāma subānīṁ |sādara sakala johārīṁ rānīṁ ||
jāni lakhana sama dehiṁ asīsā |jiahu sukhī saya lākha barīsā ||
nirakhi niṣādu nagara nara nārī |bhae sukhī janu lakhanu nihārī ||
kahahiṁ laheu ehiṁ jīvana lāhū |bheṁṭeu rāmabhadra bhari bāhū ||
suni niṣādu nija bhāga baṛāī |pramudita mana lai caleu levāī ||
私は狡猾で、臆病で、邪悪な心を持ち、低い生まれであり、世間とヴェーダのいかなる面からも除外されています。ラーマが私を自分のものとした時から、まさにその時から私は世界の装飾となりました。彼の愛を見て、彼のへりくだった言葉を聞いて、バラタの弟が彼を抱きしめました。ニシャーダは美しい言葉で自らの名を告げ、すべての王妃たちに敬意を払って挨拶しました。彼をラクシュマナと同等と見なして、彼女たちは彼に祝福を与えました：「一千万年、幸せに生きなさい。」ニシャーダを見て、街の男女はラクシュマナ自身を見ているかのように喜びました。彼らは言いました：「彼は人生の真の果実を得た。ラーマバドラが両腕で彼を抱きしめたのだから。」自分の幸運を讃える言葉を聞いて、ニシャーダは心から喜び、彼らを先導して進みました。
ドーハー 196
सनकारे सेवक सकल चले स्वामि रुख पाइ।घर तरु तर सर बाग बन बास बनाएन्हि जाइ।।196।।
sanakāre sevaka sakala cale svāmi rukha pāi |ghara taru tara sara bāga bana bāsa banāenhi jāi ||196||
すべての従者は主の命令を受けて出発した。家、木の下、湖のほとり、庭、森に住まいを構えた。
チャウパーイー 197.1-4
सृंगबेरपुर भरत दीख जब।भे सनेहँ सब अंग सिथिल तब।।
सोहत दिएँ निषादहि लागू।जनु तनु धरें बिनय अनुरागू।।
एहि बिधि भरत सेनु सबु संगा।दीखि जाइ जग पावनि गंगा।।
रामघाट कहँ कीन्ह प्रनामू।भा मनु मगनु मिले जनु रामू।।
करहिं प्रनाम नगर नर नारी।मुदित ब्रह्ममय बारि निहारी।।
करि मज्जनु मागहिं कर जोरी।रामचंद्र पद प्रीति न थोरी।।
भरत कहेउ सुरसरि तव रेनू।सकल सुखद सेवक सुरधेनू।।
जोरि पानि बर मागउँ एहू।सीय राम पद सहज सनेहू।।
sṛṁgaberapura bharata dīkha jaba |bhe sanehã saba aṁga sithila taba ||
sohata diẽ niṣādahi lāgū |janu tanu dhareṁ binaya anurāgū ||
ehi bidhi bharata senu sabu saṁgā |dīkhi jāi jaga pāvani gaṁgā ||
rāmaghāṭa kahã kīnha pranāmū |bhā manu maganu mile janu rāmū ||
karahiṁ pranāma nagara nara nārī |mudita brahmamaya bāri nihārī ||
kari majjanu māgahiṁ kara jorī |rāmacaṁdra pada prīti na thorī ||
bharata kaheu surasari tava renū |sakala sukhada sevaka suradhenū ||
jori pāni bara māgaũ ehū |sīya rāma pada sahaja sanehū ||
バラタがシュリンガヴェラプラを見たとき、愛によって全身の肢体が弱くなった。ニシャーダに寄りかかり、彼を支えとして、謙虚と愛が体を取ったかのように見えた。このようにバラタは全軍を伴い、世界を清めるガンガーを訪れて拝した。ラーマ・ガートに礼拝し、心は夢中になり、まるでラーマご本人に会ったかのようであった。町の男女は礼拝し、歓喜をもってブラフマンに満ちた水を見つめた。沐浴を終え、手を合わせて、ラーマチャンドラの御足への愛が少なからぬことを願った。バラタは言った、神々の河よ、あなたの砂はすべての幸福を与え、あなたの僕たちには如意宝牛である。手を合わせて私はあなたにこの恩恵を求める、シーターとラーマの御足への自然で自発的な愛を。
ドーハー 197
एहि बिधि मज्जनु भरतु करि गुर अनुसासन पाइ।मातु नहानीं जानि सब डेरा चले लवाइ।।197।।
ehi bidhi majjanu bharatu kari gura anusāsana pāi |mātu nahānīṁ jāni saba ḍerā cale lavāi ||197||
このようにバラタは沐浴を済ませ、グルの命令を受け、すべての母たちも沐浴を終えたことを知ると、彼女たちを連れて陣営へと戻った。
チャウパーイー 198.1-4
जहँ तहँ लोगन्ह डेरा कीन्हा।भरत सोधु सबही कर लीन्हा।।
सुर सेवा करि आयसु पाई।राम मातु पहिं गे दोउ भाई।।
चरन चाँपि कहि कहि मृदु बानी।जननीं सकल भरत सनमानी।।
भाइहि सौंपि मातु सेवकाई।आपु निषादहि लीन्ह बोलाई।।
चले सखा कर सों कर जोरें।सिथिल सरीर सनेह न थोरें।।
पूँछत सखहि सो ठाउँ देखाऊ।नेकु नयन मन जरनि जुड़ाऊ।।
जहँ सिय रामु लखनु निसि सोए।कहत भरे जल लोचन कोए।।
भरत बचन सुनि भयउ बिषादू।तुरत तहाँ लइ गयउ निषादू।।
jahã tahã loganha ḍerā kīnhā |bharata sodhu sabahī kara līnhā ||
sura sevā kari āyasu pāī |rāma mātu pahiṁ ge dou bhāī ||
carana cā̃pi kahi kahi mṛdu bānī |jananīṁ sakala bharata sanamānī ||
bhāihi sauṁpi mātu sevakāī |āpu niṣādahi līnha bolāī ||
cale sakhā kara soṁ kara joreṁ |sithila sarīra saneha na thoreṁ ||
pū̃chata sakhahi so ṭhāũ dekhāū |neku nayana mana jarani juṛāū ||
jahã siya rāmu lakhanu nisi soe |kahata bhare jala locana koe ||
bharata bacana suni bhayau biṣādū |turata tahā̃ lai gayau niṣādū ||
人々はあちこちに陣を張り、バラタはすべての人の世話をした。神々を礼拝し許可を得て、二人の兄弟はラーマの母のもとへ向かった。足を揉み、柔らかな言葉を幾度も語りかけ、バラタはすべての母たちに敬意を表した。母への奉仕を弟に委ね、彼はニシャーダを呼び寄せた。友の手に手を握りしめて出発した、その体は小さくない愛情で弱っていた。友にその場所を示してほしいと頼んだ、目と心の焼けつくような痛みが少し癒されるように、シーター、ラーマ、ラクシュマナがその夜眠った場所を。語るうちに目尻から涙があふれた。バラタの言葉を聞いてニシャーダは悲しみに満たされ、すぐに彼をその場所へ連れて行った。
ドーハー 198
जहँ सिंसुपा पुनीत तर रघुबर किय बिश्रामु।अति सनेहँ सादर भरत कीन्हेउ दंड प्रनामु।।198।।
jahã siṁsupā punīta tara raghubara kiya biśrāmu |ati sanehã sādara bharata kīnheu daṁḍa pranāmu ||198||
聖なるシシュ樹がある場所、そこでラグの主は休息を取られた。深い愛情と敬意をもって、バラタは全身を地に伏せて拝礼した。
チャウパーイー 199.1-4
कुस साँथरीनिहारि सुहाई।कीन्ह प्रनामु प्रदच्छिन जाई।।
चरन रेख रज आँखिन्ह लाई।बनइ न कहत प्रीति अधिकाई।।
कनक बिंदु दुइ चारिक देखे।राखे सीस सीय सम लेखे।।
सजल बिलोचन हृदयँ गलानी।कहत सखा सन बचन सुबानी।।
श्रीहत सीय बिरहँ दुतिहीना।जथा अवध नर नारि बिलीना।।
पिता जनक देउँ पटतर केही।करतल भोगु जोगु जग जेही।।
ससुर भानुकुल भानु भुआलू।जेहि सिहात अमरावतिपालू।।
प्राननाथु रघुनाथ गोसाई।जो बड़ होत सो राम बड़ाई।।
kusa sā̃tharīnihāri suhāī |kīnha pranāmu pradacchina jāī ||
carana rekha raja ā̃khinha lāī |banai na kahata prīti adhikāī ||
kanaka biṁdu dui cārika dekhe |rākhe sīsa sīya sama lekhe ||
sajala bilocana hṛdayã galānī |kahata sakhā sana bacana subānī ||
śrīhata sīya birahã dutihīnā |jathā avadha nara nāri bilīnā ||
pitā janaka deũ paṭatara kehī |karatala bhogu jogu jaga jehī ||
sasura bhānukula bhānu bhuālū |jehi sihāta amarāvatipālū ||
prānanāthu raghunātha gosāī |jo baṛa hota so rāma baṛāī ||
美しいクシャ草の寝床を見て、その周りを回り、礼拝した。足跡のついた塵を両目に当てた、その愛の深さは語り尽くせない。二つ四つの金の飾りを見て、それを頭に載せ、シーターご本人として扱った。涙に満ちた目と心の苦悩とともに、友人に優しく美しい言葉を語った。「シーターを失い、これらの飾りは輝きを失った、まさにアヨーディヤの男女が沈み込んでいるように。」「父ジャナカは、誰に例えようか、世の楽しみとヨーガの修行が共にその掌中にあった方。」「義父は太陽族の太陽、王であった、アマラーヴァティーの主インドラでさえ羨んだ方。」「命の主、ラーグ族の主ラーマ、その偉大さによって偉大なる者は偉大となる。」「父ジャナカは、誰に例えようか、世の楽しみとヨーガの修行が共にその掌中にあった方。」「義父は太陽族の太陽、王であった、アマラーヴァティーの主インドラでさえ羨んだ方。」「命の主、ラーグ族の主ラーマ、その偉大さによって偉大なる者は偉大となる。」「義父は太陽族の太陽、王であった、アマラーヴァティーの主インドラでさえ羨んだ方。」「命の主、ラーグ族の主ラーマ、その偉大さによって偉大なる者は偉大となる。」「命の主、ラーグ族の主ラーマ、その偉大さによって偉大なる者は偉大となる。」
ドーハー 199
पति देवता सुतीय मनि सीय साँथरी देखि।बिहरत हृदउ न हहरि हर पबि तें कठिन बिसेषि।।199।।
pati devatā sutīya mani sīya sā̃tharī dekhi |biharata hṛdau na hahari hara pabi teṁ kaṭhina biseṣi ||199||
夫を神と仰ぐ貞婦の宝であるシーターの草の寝床を見て、私の心は裂けも砕けもしない、それはインドラの雷杵よりも遥かに堅い。
Frequently Asked Questions
परंपरा में इस खंड का फल ‘भ्रातृ-प्रेम, वैर-शमन, और नाम-विश्वास की दृढ़ता’ कहा जाता है। विशेषतः ‘राम नाम महिमा’ (दोहा 194 के भाव) के पाठ से पाप-संस्कार क्षीण होते हैं और साधक में निष्कपट भक्ति (अहं-रहित स्नेह) जाग्रत होती है।
लोक-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संकीर्तन-सम्पुट) या ‘राम राम’ का जप-सम्पुट इस प्रसंग में जोड़ा जाता है, क्योंकि यहाँ नाम-महिमा और गंगा-तट-स्मरण प्रधान है। (क्षेत्र/सम्प्रदाय के अनुसार सम्पुट-रूप बदल सकता है।)
Ask anything about Prakarana 20 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
