Prakarana 19
यह सोपान ‘धर्म-संकट’ से ‘शरणागति’ की ओर चढ़ने का द्वार है: राज्य-व्यवस्था (राजधर्म) टूटती दिखती है, पर भक्त-हृदय में राम-नाम का राज्य (रामराज्य-तत्त्व) स्थापित होता है। यहाँ वियोग, लोक-लज्जा, और अपजस के बीच ‘राम-पद-संमुखता’ ही मुक्ति-सीढ़ी का अगला पायदान बनती है।
アヨーディヤー・カーンダの रसの配列は、カルナ（悲）とシャーンタ（寂静）の間を揺れ動く。一方にはカイケーイーによる破断が世の秩序に憂いをもたらし、他方にはバラタのラーマ愛がそれを浄めて「シャラナーガティ・रस（帰依の情趣）」へと変える。本段でバラタは、カイケーイーの苛烈な非難の中にあっても心をラーマの御足へと向ける――これはダースヤ・バクティの極致である。トゥルスィーはここで王権を「結果のダルマ（パリナーマ・ダルマ）」の支配下に置いて示す。財、都、軍――すべてはラグパティ（ラーマ）のものであり、僕のダルマは主の利益である。また、ニシャーダ王グハの疑念は世の現実であり、バクティの道においても分別と用心が必要である。この巻のソーパーナ上の位置は決定的である。外的損失のただ中での内心の勝利――ラーマへ向かって歩むこと自体が、解脱の梯子の確かな踏み段となる。
Verses
チャウパーイー 180.1-4
कैकेई भव तनु अनुरागे।पाँवर प्रान अघाइ अभागे।।
जौं प्रिय बिरहँ प्रान प्रिय लागे।देखब सुनब बहुत अब आगे।।
लखन राम सिय कहुँ बनु दीन्हा।पठइ अमरपुर पति हित कीन्हा।।
लीन्ह बिधवपन अपजसु आपू।दीन्हेउ प्रजहि सोकु संतापू।।
मोहि दीन्ह सुखु सुजसु सुराजू।कीन्ह कैकेईं सब कर काजू।।
एहि तें मोर काह अब नीका।तेहि पर देन कहहु तुम्ह टीका।।
कैकई जठर जनमि जग माहीं।यह मोहि कहँ कछु अनुचित नाहीं।।
मोरि बात सब बिधिहिं बनाई।प्रजा पाँच कत करहु सहाई।।
kaikeī bhava tanu anurāge |pā̃vara prāna aghāi abhāge ||
jauṁ priya birahã prāna priya lāge |dekhaba sunaba bahuta aba āge ||
lakhana rāma siya kahũ banu dīnhā |paṭhai amarapura pati hita kīnhā ||
līnha bidhavapana apajasu āpū |dīnheu prajahi soku saṁtāpū ||
mohi dīnha sukhu sujasu surājū |kīnha kaikeīṁ saba kara kājū ||
ehi teṁ mora kāha aba nīkā |tehi para dena kahahu tumha ṭīkā ||
kaikaī jaṭhara janami jaga māhīṁ |yaha mohi kahã kachu anucita nāhīṁ ||
mori bāta saba bidhihiṁ banāī |prajā pā̃ca kata karahu sahāī ||
私の不幸で運の悪い命は、カイケーイーから生まれた体にしがみつき、満ち足りてしまった。もし愛する者との別れにおいても命が私に愛おしいなら、私はこれから先、多くを見聞きすることになろう。彼女はラーマ、シーター、ラクシュマナに森を与え、夫を不死の都へ送ることで彼に恩を施した。彼女は自ら未亡人となり不名誉を受け入れ、民には悲しみと苦痛を与えた。私には幸福、良き名声、そして王国を与えた。カイケーイーは実にすべての人の目的を果たした。これらすべてのうち、今私に何の良きことがあるのか。その上、あなた方は王位の印を受けよと言う。カイケーイーの胎からこの世に生まれ出た以上、私に降りかかることは何も不適切ではない。運命はすでに私のすべての事を定めている。それならば、評議会の善人たちよ、なぜ助けを差し伸べるのか。
ドーハー 180
ग्रह ग्रहीत पुनि बात बस तेहि पुनि बीछी मार।तेहि पिआइअ बारुनी कहहु काह उपचार।।180।।
graha grahīta puni bāta basa tehi puni bīchī māra |tehi piāia bārunī kahahu kāha upacāra ||180||
悪霊に取り憑かれ、さらに風の病に冒され、さらに蠍に刺された者に酒を飲ませるとしたら、これがどんな治療だと言うのか。
チャウパーイー 181.1-4
कैकइ सुअन जोगु जग जोई।चतुर बिरंचि दीन्ह मोहि सोई।।
दसरथ तनय राम लघु भाई।दीन्हि मोहि बिधि बादि बड़ाई।।
तुम्ह सब कहहु कढ़ावन टीका।राय रजायसु सब कहँ नीका।।
उतरु देउँ केहि बिधि केहि केही।कहहु सुखेन जथा रुचि जेही।।
मोहि कुमातु समेत बिहाई।कहहु कहिहि के कीन्ह भलाई।।
मो बिनु को सचराचर माहीं।जेहि सिय रामु प्रानप्रिय नाहीं।।
परम हानि सब कहँ बड़ लाहू।अदिनु मोर नहि दूषन काहू।।
संसय सील प्रेम बस अहहू।सबुइ उचित सब जो कछु कहहू।।
kaikai suana jogu jaga joī |catura biraṁci dīnha mohi soī ||
dasaratha tanaya rāma laghu bhāī |dīnhi mohi bidhi bādi baṛāī ||
tumha saba kahahu kaṛhāvana ṭīkā |rāya rajāyasu saba kahã nīkā ||
utaru deũ kehi bidhi kehi kehī |kahahu sukhena jathā ruci jehī ||
mohi kumātu sameta bihāī |kahahu kahihi ke kīnha bhalāī ||
mo binu ko sacarācara māhīṁ |jehi siya rāmu prānapriya nāhīṁ ||
parama hāni saba kahã baṛa lāhū |adinu mora nahi dūṣana kāhū ||
saṁsaya sīla prema basa ahahū |sabui ucita saba jo kachu kahahū ||
この世でカイケーイの息子にふさわしい運命を、賢明なブラフマーはまさに私に与えられた。ダシャラタの息子であり、ラーマの弟であること、この偉大さもまた創造主は私に無駄に与えられた。あなた方皆は私に即位の印をつけるよう言う、王の命令は皆の目に良きものと映る。どのように、誰に答えるべきか。あなた方各々、心のままに自由に語れ。私と邪悪な母を除いて、告げよ、誰が誰かの善行を認めるというのか。私のほか、動くもの動かぬものすべての中に、シーターとラーマを命のように愛さぬ者がどこにいるか。すべての人にとって最大の損失は、私にとっては大いなる利益。これは私自身の不運であり、誰の過ちでもない。あなた方は疑いと礼儀と愛ゆえに語っている、あなた方の言うことはすべて適切である。
ドーハー 181
राम मातु सुठि सरलचित मो पर प्रेमु बिसेषि।कहइ सुभाय सनेह बस मोरि दीनता देखि।।181।।
rāma mātu suṭhi saralacita mo para premu biseṣi |kahai subhāya saneha basa mori dīnatā dekhi ||181||
ラーマの母は極めて純粋な心のお方で、私に特別な愛をお持ちです。私の卑しさを見て、愛に満ちて自然に語られます。
チャウパーイー 182.1-4
गुर बिबेक सागर जगु जाना।जिन्हहि बिस्व कर बदर समाना।।
मो कहँ तिलक साज सज सोऊ।भएँ बिधि बिमुख बिमुख सबु कोऊ।।
परिहरि रामु सीय जग माहीं।कोउ न कहिहि मोर मत नाहीं।।
सो मैं सुनब सहब सुखु मानी।अंतहुँ कीच तहाँ जहँ पानी।।
डरु न मोहि जग कहिहि कि पोचू।परलोकहु कर नाहिन सोचू।।
एकइ उर बस दुसह दवारी।मोहि लगि भे सिय रामु दुखारी।।
जीवन लाहु लखन भल पावा।सबु तजि राम चरन मनु लावा।।
मोर जनम रघुबर बन लागी।झूठ काह पछिताउँ अभागी।।
gura bibeka sāgara jagu jānā |jinhahi bisva kara badara samānā ||
mo kahã tilaka sāja saja soū |bhaẽ bidhi bimukha bimukha sabu koū ||
parihari rāmu sīya jaga māhīṁ |kou na kahihi mora mata nāhīṁ ||
so maiṁ sunaba sahaba sukhu mānī |aṁtahũ kīca tahā̃ jahã pānī ||
ḍaru na mohi jaga kahihi ki pocū |paralokahu kara nāhina socū ||
ekai ura basa dusaha davārī |mohi lagi bhe siya rāmu dukhārī ||
jīvana lāhu lakhana bhala pāvā |sabu taji rāma carana manu lāvā ||
mora janama raghubara bana lāgī |jhūṭha kāha pachitāũ abhāgī ||
世は我が導師を智慧の海と知る、全宇宙は彼の手のひらの上の棗に過ぎぬ。その師すら我が戴冠の準備を整えた。運命が背を向けし時は、皆が背を向ける。ラーマとシーターを除けば、世の中に私の企みだと言わぬ者はいない。私は聞き、忍び、それを喜びとしよう。結局、水ある所には泥がある。世が私を卑しいと呼ぶことを恐れず、あの世のことも憂いない。私の心に住むのはただ一つの耐え難い森の火、私のためにシータとラーマが苦しんだということ。ラクシュマナは人生の真の報いを得た。すべてを捨てて心をラーマの足に据えたから。私の誕生はラーマの森への流刑のためであった。不幸な私は、なぜ無駄に悔いるのか。
ドーハー 182
आपनि दारुन दीनता कहउँ सबहि सिरु नाइ।देखें बिनु रघुनाथ पद जिय कै जरनि न जाइ।।182।।
āpani dāruna dīnatā kahaũ sabahi siru nāi |dekheṁ binu raghunātha pada jiya kai jarani na jāi ||182||
すべての人に頭を垂れて、私は自らのひどい惨めさを宣言します。ラグナートの御足を見ずには、心の焦げつきは消え去りません。
チャウパーイー 183.1-4
आन उपाउ मोहि नहि सूझा।को जिय कै रघुबर बिनु बूझा।।
एकहिं आँक इहइ मन माहीं।प्रातकाल चलिहउँ प्रभु पाहीं।।
जद्यपि मैं अनभल अपराधी।भै मोहि कारन सकल उपाधी।।
तदपि सरन सनमुख मोहि देखी।छमि सब करिहहिं कृपा बिसेषी।।
सील सकुच सुठि सरल सुभाऊ।कृपा सनेह सदन रघुराऊ।।
अरिहुक अनभल कीन्ह न रामा।मैं सिसु सेवक जद्यपि बामा।।
तुम्ह पै पाँच मोर भल मानी।आयसु आसिष देहु सुबानी।।
जेहिं सुनि बिनय मोहि जनु जानी।आवहिं बहुरि रामु रजधानी।।
āna upāu mohi nahi sūjhā |ko jiya kai raghubara binu būjhā ||
ekahiṁ ā̃ka ihai mana māhīṁ |prātakāla calihaũ prabhu pāhīṁ ||
jadyapi maiṁ anabhala aparādhī |bhai mohi kārana sakala upādhī ||
tadapi sarana sanamukha mohi dekhī |chami saba karihahiṁ kṛpā biseṣī ||
sīla sakuca suṭhi sarala subhāū |kṛpā saneha sadana raghurāū ||
arihuka anabhala kīnha na rāmā |maiṁ sisu sevaka jadyapi bāmā ||
tumha pai pā̃ca mora bhala mānī |āyasu āsiṣa dehu subānī ||
jehiṁ suni binaya mohi janu jānī |āvahiṁ bahuri rāmu rajadhānī ||
他の策は思いつかない。ラーマ以外に誰が心の中を知っていようか。心に決めたことはただ一つ：夜明けと共に主の御許へ参ろう。わたしは邪悪な罪人であり、このすべての災いはわたしのせいで起きたとはいえ、それでも、わたしが庇護を求めて御前に来るのを見れば、すべてを許し、特別な慈悲を示されるだろう。ラーグの王は穏やかで慎み深く、本性は純真で、慈悲と愛の住処である。ラーマは敵にさえ害を与えたことがない；わたしはその子であり召使いである、たとえ背く者であっても。あなた方皆、これをわたしの為と思い、優しい言葉で許可と祝福を与えてください。そうして、わたしの嘆願を聞き、わたしを身内と認めて、ラーマが都に戻られるように。
ドーハー 183
जद्यपि जनमु कुमातु तें मैं सठु सदा सदोस।आपन जानि न त्यागिहहिं मोहि रघुबीर भरोस।।183।।
jadyapi janamu kumātu teṁ maiṁ saṭhu sadā sadosa |āpana jāni na tyāgihahiṁ mohi raghubīra bharosa ||183||
悪しき母から生まれ、私は罪人であり、常に欠点だらけではあるが、それでも私はラグ族の英雄に信頼を寄せる：彼は私を自分の者と知って、見捨てることはない。
チャウパーイー 184.1-4
भरत बचन सब कहँ प्रिय लागे।राम सनेह सुधाँ जनु पागे।।
लोग बियोग बिषम बिष दागे।मंत्र सबीज सुनत जनु जागे।।
मातु सचिव गुर पुर नर नारी।सकल सनेहँ बिकल भए भारी।।
भरतहि कहहि सराहि सराही।राम प्रेम मूरति तनु आही।।
तात भरत अस काहे न कहहू।प्रान समान राम प्रिय अहहू।।
जो पावँरु अपनी जड़ताई।तुम्हहि सुगाइ मातु कुटिलाई।।
सो सठु कोटिक पुरुष समेता।बसिहि कलप सत नरक निकेता।।
अहि अघ अवगुन नहि मनि गहई।हरइ गरल दुख दारिद दहई।।
bharata bacana saba kahã priya lāge |rāma saneha sudhā̃ janu pāge ||
loga biyoga biṣama biṣa dāge |maṁtra sabīja sunata janu jāge ||
mātu saciva gura pura nara nārī |sakala sanehã bikala bhae bhārī ||
bharatahi kahahi sarāhi sarāhī |rāma prema mūrati tanu āhī ||
tāta bharata asa kāhe na kahahū |prāna samāna rāma priya ahahū ||
jo pāvãru apanī jaṛatāī |tumhahi sugāi mātu kuṭilāī ||
so saṭhu koṭika puruṣa sametā |basihi kalapa sata naraka niketā ||
ahi agha avaguna nahi mani gahaī |harai garala dukha dārida dahaī ||
バラタの言葉は皆に喜ばれた、まるでラーマへの愛の甘露に浸されたかのようであった。別離という恐ろしい毒に焼かれていた人々は、これらの言葉を聞いて生き返るかのようであった、まるで種字を伴う真言が唱えられたかのように。母后たち、大臣たち、導師、そして都のすべての男女は、深い愛情に圧倒された。彼らはバラタを繰り返し讃めて言った、あなたの体はラーマへの愛の化身である。バラタよ、なぜそう言わないことがあろうか。あなたはラーマにとって命と同じほど愛おしい。自身の愚かさゆえに、あなたが母の邪悪さを分かち合っていると歌う卑劣な者は、その愚か者はその一族千万人とともに、百劫の間地獄の住処に留まるであろう。宝玉は蛇の罪と悪徳を帯びず、毒を除き、苦しみと貧困を焼き尽くす。
ドーハー 184
अवसि चलिअ बन रामु जहँ भरत मंत्रु भल कीन्ह।सोक सिंधु बूड़त सबहि तुम्ह अवलंबनु दीन्ह।।184।।
avasi calia bana rāmu jahã bharata maṁtru bhala kīnha |soka siṁdhu būṛata sabahi tumha avalaṁbanu dīnha ||184||
私たちは必ずラーマのいる森へ行かなければなりません。バラタは良き助言を与えました。私たちは皆、悲しみの海に沈んでおり、あなたは私たちにすがるべき支えを与えてくれました。
チャウパーイー 185.1-4
भा सब कें मन मोदु न थोरा।जनु घन धुनि सुनि चातक मोरा।।
चलत प्रात लखि निरनउ नीके।भरतु प्रानप्रिय भे सबही के।।
मुनिहि बंदि भरतहि सिरु नाई।चले सकल घर बिदा कराई।।
धन्य भरत जीवनु जग माहीं।सीलु सनेहु सराहत जाहीं।।
कहहि परसपर भा बड़ काजू।सकल चलै कर साजहिं साजू।।
जेहि राखहिं रहु घर रखवारी।सो जानइ जनु गरदनि मारी।।
कोउ कह रहन कहिअ नहिं काहू।को न चहइ जग जीवन लाहू।।
bhā saba keṁ mana modu na thorā |janu ghana dhuni suni cātaka morā ||
calata prāta lakhi niranau nīke |bharatu prānapriya bhe sabahī ke ||
munihi baṁdi bharatahi siru nāī |cale sakala ghara bidā karāī ||
dhanya bharata jīvanu jaga māhīṁ |sīlu sanehu sarāhata jāhīṁ ||
kahahi parasapara bhā baṛa kājū |sakala calai kara sājahiṁ sājū ||
jehi rākhahiṁ rahu ghara rakhavārī |so jānai janu garadani mārī ||
kou kaha rahana kahia nahiṁ kāhū |ko na cahai jaga jīvana lāhū ||
すべての人々の心に喜びは少なくなかった、雲のとどろきを聞いたチャータカ鳥と孔雀のようであった。朝の出発が良い決意であると見て、バラタはすべての人にとって命よりも愛おしくなった。聖者に礼拝し、バラタに頭を下げて、皆は暇を告げてそれぞれの家へ帰っていった。世におけるバラタの命は祝福されている！と言い、彼らは彼の徳と愛情を讃えながら進んだ。互いに言い合った、大きな務めが生じた、そして皆は行軍の準備を始めた。家の留守を守るために残された者は、まるで首を切られるように感じた。誰かが言った、誰一人残るよう言うべきではない、この世で命の報酬を望まない者がいるか。
ドーハー 185
जरउ सो संपति सदन सुखु सुहद मातु पितु भाइ।सनमुख होत जो राम पद करै न सहस सहाइ।।185।।
jarau so saṁpati sadana sukhu suhada mātu pitu bhāi |sanamukha hota jo rāma pada karai na sahasa sahāi ||185||
ラーマの御足に向き合うよう熱心に助けない富、家、安楽、友人、母、父、そして兄弟よ、燃えてしまえ。
チャウパーイー 186.1-4
घर घर साजहिं बाहन नाना।हरषु हृदयँ परभात पयाना।।
भरत जाइ घर कीन्ह बिचारू।नगरु बाजि गज भवन भँडारू।।
संपति सब रघुपति कै आही।जौ बिनु जतन चलौं तजि ताही।।
तौ परिनाम न मोरि भलाई।पाप सिरोमनि साइँ दोहाई।।
करइ स्वामि हित सेवकु सोई।दूषन कोटि देइ किन कोई।।
अस बिचारि सुचि सेवक बोले।जे सपनेहुँ निज धरम न डोले।।
कहि सबु मरमु धरमु भल भाषा।जो जेहि लायक सो तेहिं राखा।।
करि सबु जतनु राखि रखवारे।राम मातु पहिं भरतु सिधारे।।
ghara ghara sājahiṁ bāhana nānā |haraṣu hṛdayã parabhāta payānā ||
bharata jāi ghara kīnha bicārū |nagaru bāji gaja bhavana bhãḍārū ||
saṁpati saba raghupati kai āhī |jau binu jatana calauṁ taji tāhī ||
tau parināma na mori bhalāī |pāpa siromani sāĩ dohāī ||
karai svāmi hita sevaku soī |dūṣana koṭi dei kina koī ||
asa bicāri suci sevaka bole |je sapanehũ nija dharama na ḍole ||
kahi sabu maramu dharamu bhala bhāṣā |jo jehi lāyaka so tehiṁ rākhā ||
kari sabu jatanu rākhi rakhavāre |rāma mātu pahiṁ bharatu sidhāre ||
家々で様々な乗り物が用意され、人々の心には喜びが満ちていた。夜明けに出発する予定だったからである。バラタは家に戻って考えた。都、馬と象、宮殿と宝庫、これらすべての富はラグの主のものだ。もし私が何の手配もせずにこれを置いて去るなら、その結果は私にとって善からざることになろう。主君への裏切りは諸悪の頂点である。主君の利益のために働く者こそ真の召使いであり、たとえ誰が千万の非難を浴びせようとも。このように考え、彼は夢の中でさえ自らの義務から揺るがなかった忠実な召使いたちを呼び寄せた。彼は自らの全意図を語り、彼らに義務の善さを説き、各人をその務めにふさわしい所に配置した。すべての手配を整え、守衛を配置し終えると、バラタはラーマの母の家へ向かった。
ドーハー 186
आरत जननी जानि सब भरत सनेह सुजान।कहेउ बनावन पालकीं सजन सुखासन जान।।186।।
ārata jananī jāni saba bharata saneha sujāna |kaheu banāvana pālakīṁ sajana sukhāsana jāna ||186||
母たちが苦悩していることを知り、愛情に満ちた賢明なバラタは、駕籠を準備させ、快適な座席を用意させました。
チャウパーイー 187.1-4
चक्क चक्कि जिमि पुर नर नारी।चहत प्रात उर आरत भारी।।
जागत सब निसि भयउ बिहाना।भरत बोलाए सचिव सुजाना।।
कहेउ लेहु सबु तिलक समाजू।बनहिं देब मुनि रामहिं राजू।।
बेगि चलहु सुनि सचिव जोहारे।तुरत तुरग रथ नाग सँवारे।।
अरुंधती अरु अगिनि समाऊ।रथ चढ़ि चले प्रथम मुनिराऊ।।
बिप्र बृंद चढ़ि बाहन नाना।चले सकल तप तेज निधाना।।
नगर लोग सब सजि सजि जाना।चित्रकूट कहँ कीन्ह पयाना।।
सिबिका सुभग न जाहिं बखानी।चढ़ि चढ़ि चलत भई सब रानी।।
cakka cakki jimi pura nara nārī |cahata prāta ura ārata bhārī ||
jāgata saba nisi bhayau bihānā |bharata bolāe saciva sujānā ||
kaheu lehu sabu tilaka samājū |banahiṁ deba muni rāmahiṁ rājū ||
begi calahu suni saciva johāre |turata turaga ratha nāga sãvāre ||
aruṁdhatī aru agini samāū |ratha caṛhi cale prathama munirāū ||
bipra bṛṁda caṛhi bāhana nānā |cale sakala tapa teja nidhānā ||
nagara loga saba saji saji jānā |citrakūṭa kahã kīnha payānā ||
sibikā subhaga na jāhiṁ bakhānī |caṛhi caṛhi calata bhaī saba rānī ||
街の男女は、チャクワ鳥とチャクウィ鳥のように、夜明けを切望し、心は深い悲しみに満ちていた。夜通し眠らずに過ごし、夜が明けた。バラタは賢明な相談役たちを呼び寄せた。彼は言った。即位の儀式の用具をすべて持参せよ。森で仙人ラーマに王位を授けよう。速やかに出発せよ。これを聞いて相談役たちは敬礼し、直ちに馬、戦車、象を整えた。アルンダティーと聖火を伴い、仙人の長が最初に戦車に乗って出発した。苦行と霊力の宝庫であるブラーフマナの群れは、様々な乗り物に乗ってすべて出発した。街の人々は皆、それぞれの車を整えてチトラクータへ向けて出発した。輿の美しさは言葉では表せない。すべての王妃が次々と輿に乗って出発した。
ドーハー 187
सौंपि नगर सुचि सेवकनि सादर सकल चलाइ।सुमिरि राम सिय चरन तब चले भरत दोउ भाइ।।187।।
sauṁpi nagara suci sevakani sādara sakala calāi |sumiri rāma siya carana taba cale bharata dou bhāi ||187||
都市を忠実な召使いに託し、皆を敬意をもって送り出し、ラーマとシーターの足を心に念じて、バラタとその兄弟は出発した。
チャウパーイー 188.1-4
राम दरस बस सब नर नारी।जनु करि करिनि चले तकि बारी।।
बन सिय रामु समुझि मन माहीं।सानुज भरत पयादेहिं जाहीं।।
देखि सनेहु लोग अनुरागे।उतरि चले हय गय रथ त्यागे।।
जाइ समीप राखि निज डोली।राम मातु मृदु बानी बोली।।
तात चढ़हु रथ बलि महतारी।होइहि प्रिय परिवारु दुखारी।।
तुम्हरें चलत चलिहि सबु लोगू।सकल सोक कृस नहिं मग जोगू।।
सिर धरि बचन चरन सिरु नाई।रथ चढ़ि चलत भए दोउ भाई।।
तमसा प्रथम दिवस करि बासू।दूसर गोमति तीर निवासू।।
rāma darasa basa saba nara nārī |janu kari karini cale taki bārī ||
bana siya rāmu samujhi mana māhīṁ |sānuja bharata payādehiṁ jāhīṁ ||
dekhi sanehu loga anurāge |utari cale haya gaya ratha tyāge ||
jāi samīpa rākhi nija ḍolī |rāma mātu mṛdu bānī bolī ||
tāta caṛhahu ratha bali mahatārī |hoihi priya parivāru dukhārī ||
tumhareṁ calata calihi sabu logū |sakala soka kṛsa nahiṁ maga jogū ||
sira dhari bacana carana siru nāī |ratha caṛhi calata bhae dou bhāī ||
tamasā prathama divasa kari bāsū |dūsara gomati tīra nivāsū ||
ラーマの御姿を一目見んと、すべての男女が、水たまりを見つけた象と雌象のように駆け出した。シーターとラーマが森にいると心に思い、バラタとその弟シャトルグナは徒歩で向かった。その愛を見て、人々は深く心を動かされた；馬、象、戦車を捨てて降り、歩み進んだ。ラーマの母は近くへ行き、自分の輿を止め、穏やかな声で語った。我が子よ、戦車に乗りなさい、母が頼む；さもなくば愛する家族が苦悩に沈むでしょう。あなたが歩けば皆も歩く、彼らは皆悲しみで衰弱し、道行きに耐えない。その言葉を頭に戴き、その足元に頭を垂れ、二人の兄弟は戦車に乗って進んだ。初日はタマサー川の岸に留まり、二日目にはゴーマティー川の岸に宿を取った。
ドーハー 188
पय अहार फल असन एक निसि भोजन एक लोग।करत राम हित नेम ब्रत परिहरि भूषन भोग।।188।।
paya ahāra phala asana eka nisi bhojana eka loga |karata rāma hita nema brata parihari bhūṣana bhoga ||188||
ある者は乳のみで暮らし、ある者は果物のみを食べ、ある者は夜に一度だけ食事をとった。ラーマのために誓いと戒めを守り、装飾とあらゆる楽しみを捨てた。
チャウパーイー 189.1-4
सई तीर बसि चले बिहाने।सृंगबेरपुर सब निअराने।।
समाचार सब सुने निषादा।हृदयँ बिचार करइ सबिषादा।।
कारन कवन भरतु बन जाहीं।है कछु कपट भाउ मन माहीं।।
जौं पै जियँ न होति कुटिलाई।तौ कत लीन्ह संग कटकाई।।
जानहिं सानुज रामहि मारी।करउँ अकंटक राजु सुखारी।।
भरत न राजनीति उर आनी।तब कलंकु अब जीवन हानी।।
सकल सुरासुर जुरहिं जुझारा।रामहि समर न जीतनिहारा।।
का आचरजु भरतु अस करहीं।नहिं बिष बेलि अमिअ फल फरहीं।।
saī tīra basi cale bihāne |sṛṁgaberapura saba niarāne ||
samācāra saba sune niṣādā |hṛdayã bicāra karai sabiṣādā ||
kārana kavana bharatu bana jāhīṁ |hai kachu kapaṭa bhāu mana māhīṁ ||
jauṁ pai jiyã na hoti kuṭilāī |tau kata līnha saṁga kaṭakāī ||
jānahiṁ sānuja rāmahi mārī |karaũ akaṁṭaka rāju sukhārī ||
bharata na rājanīti ura ānī |taba kalaṁku aba jīvana hānī ||
sakala surāsura jurahiṁ jujhārā |rāmahi samara na jītanihārā ||
kā ācaraju bharatu asa karahīṁ |nahiṁ biṣa beli amia phala pharahīṁ ||
サイ川の岸に夜を過ごし、夜明けに出発し、全員がシュリンガヴェラプラに近づいた。ニシャーダはすべての知らせを聞き、心の中で悲しみとともに考えた。バラタは何の理由で森へ行くのか。彼の心には何か欺瞞があるに違いない。もし彼の心に曲りがなければ、なぜ軍勢を伴ったのか。弟とともにラーマを殺し、障害なく幸せに統治しようとしている。バラタは治国の道を心に留めていない。以前は恥辱、今は命も失うだろう。すべての神々と悪魔、すべての戦士が集まっても、戦いでラーマを征服することはできない。バラタがこのように振る舞うのは不思議ではない。毒の蔓に甘露の実はならない。
ドーハー 189
अस बिचारि गुहँ ग्याति सन कहेउ सजग सब होहु।हथवाँसहु बोरहु तरनि कीजिअ घाटारोहु।।189।।
asa bicāri guhã gyāti sana kaheu sajaga saba hohu |hathavā̃sahu borahu tarani kījia ghāṭārohu ||189||
このように考えた後、グハは親族たちに言った。「皆、警戒を怠るな。舟を縛り付けて沈め、渡し場を封鎖せよ。」
Frequently Asked Questions
परंपरा में मान्यता है कि भरत-चरित्र (दीनता, स्वामी-हित, राम-पद-संमुखता) का पाठ ‘भ्रांति-निवारण’ और ‘शरणागति-स्थैर्य’ देता है—मन का संशय (गुह-जैसा) शांत होकर राम-भक्ति में निश्चय बनता है, तथा परिवार/समाज के कलह में भी धर्म-बुद्धि जागती है।
सामान्य मानस-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का नाम-संपुट, तथा विनय-प्रधान प्रसंगों में ‘सियाराम मय सब जग जानी’/‘राम नाम’ का जप-संपुट जोड़ा जाता है (स्थानीय परंपरा के अनुसार)।
Ask anything about Prakarana 19 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
