Sarga 30

Verse 1

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा।वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.30.1।।

森での暮らしが迫ることについてラーマに慰められながらも、マイティリー—ジャナカ王の娘—は夫にこう言った。

Verse 2

सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम्।प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम्।।2.30.2।।

そのときシーターは、重い憂いに深く揺さぶられ、愛ゆえに、また傷ついた矜持ゆえに、広き胸をもつラグ族の裔ラाघヴァを叱責した。

Verse 3

किं त्वाऽमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः।राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम्।।2.30.3।।

ラーマよ――我が父、ミティラーの王が汝を婿として迎えたとき、汝を男の姿をまとった女だとでも思ったのか。

Verse 4

अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद्यदि वक्ष्यति।तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे।।2.30.4।।

もし人々が無知ゆえに「ラーマには至上の光輝はない」と言うなら、それはまことに偽りである。ラーマの光は太陽のごとく燃え輝く。

Verse 5

किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते।यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम्।।2.30.5।।

いったい何があって、汝はそれほど沈み込むのか。どこからこの恐れが来たのか、私を捨てようとするとは——私には汝ひとりのほかに帰依するところがないのに。

Verse 6

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम्।सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम्।।2.30.6।।

勇士よ、我をサーヴィトリーのごとしと知れ――デュマツセーナの子サティヤヴァーンに貞節を尽くし、常に汝の御心に従う者として。

Verse 7

न त्वहं मनसाऽप्यन्यं द्रष्टाऽस्मि त्वदृतेऽनघ।त्वया राघव गच्छेयं यथाऽन्या कुलपांसिनी।।2.30.7।।

咎なき御方よ、あなたを除いて他を見たことはありません、心のうちにさえ。ラाघヴァよ、私はあなたと共に参ります。家門を汚す他の女たちとは違います。

Verse 8

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम्।शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि।।2.30.8।।

それでもなお、ラーマよ、あなたは我を役者のように他者へ渡そうとなさる――長くあなたと共に住み、若くして貞節なる正しき妻であるこの私を。

Verse 9

यस्य पथ्यं च रामाऽत्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे।त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदाऽनघ।।2.30.9।।

咎なきラーマよ、汝がその安寧を語り、またそのために我を制する人々のために、常に彼らに従い、恭しく命にかなえ。

Verse 10

स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि।तपो वा यदि वाऽरण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह मे त्वया।।2.30.10।।

私を連れずに森へ旅立ってはなりません。苦行のためであれ、荒野のためであれ、たとえ天界であっても——あなたと共に、私も共にありたいのです。

Verse 11

न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः।पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव।।2.30.11।।

そして私には道の苦しみなどありません。あなたの後ろを歩むなら、それはまるで遊楽の旅、あるいは寝台に身を横たえるかのようです。

Verse 12

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः।तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया।।2.30.12।।

道のクシャ、カーシャ、シャラ、イシーカーの草も、棘ある木々さえも、あなたと共にあるかぎり、綿や羚羊の皮のように柔らかく感じられるでしょう。

Verse 13

महावातसमुद्धूतं यन्मामपकरिष्यति।रजो रमण तन्मन्ये परार्थ्यमिव चन्दनम्।।2.30.13।।

愛しき方よ、強い風が巻き上げて私を刺し悩ませるかもしれぬ塵でさえ、私はそれを最上の白檀の香膏のように思うでしょう。

Verse 14

शाद्वलेषु यथा शिश्ये वनान्ते वनगोचर।कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः।।2.30.14।।

森を行く方よ、森のはずれの青き草地に身を横たえられるなら、上等の敷物を重ねた寝床に比べても、それ以上に心地よいものがありましょうか。

Verse 15

पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु।दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम्।।2.30.15।।

あなたが自ら摘み取り、わたしに捧げてくれる葉も根も果も――少なくとも多くとも――わたしには甘露のごとき味わいとなりましょう。

Verse 16

न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः।आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च।।2.30.16।।

森の中で、季節の花と果実を味わいながら、母をも父をも、ましてや家の安楽をも恋い慕うことはありません。

Verse 17

न च तत्र ततः किञ्चिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम्।मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा।।2.30.17।।

ゆえに森において、わたしから不快なことが起こると案じる必要はありません。わたしのためにあなたが悲しむことはなく、わたしはあなたの重荷ともなりません。

Verse 18

य स्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना।इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह।।2.30.18।।

あなたと共にあるところこそ天界、あなたなきところは地獄。そう知るゆえに、ラーマよ、大いなる歓喜を受けて、わたしと共に行ってください。

Verse 19

अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यति।विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां गमम्।।2.30.19।।

このように決意して揺るがぬわたしを、それでも森へ連れて行かぬというなら、わたしは今日この身に毒をあおります。敵の支配のもとに生きることはいたしません。

Verse 20

पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम्।उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम्।।2.30.20।।

その後でさえ、このような悲しみの中で私に命は残らないでしょう。私の主よ、もしあなたに見捨てられるなら、その瞬間の死こそが勝ります。

Verse 21

इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे।किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता।।2.30.21।।

私はこの悲しみに一瞬たりとも耐えられません。ましてや悲嘆に暮れる女として、十四年もの間耐えることなどどうしてできましょうか。

Verse 22

इति सा शोकसन्तप्ता विलप्य करुणं बहु।चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम्।।2.30.22।।

かくして悲しみに苛まれ、彼女は長く哀れに嘆き悲しんだ。そして疲れ果て、夫にしっかりとしがみつき、大声で泣き叫んだ。

Verse 23

सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना।चिरसन्नियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः।।2.30.23।।

毒矢に射られた雌象のように、多くの言葉に貫かれ、彼女はずっと堪えていた涙を流した。それはまるで、ついに火を生み出した火起こしの木のようであった。

Verse 24

तस्या स्फटिकसङ्काशं वारि सन्तापसम्भवम्।नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम्।।2.30.24।।

水晶のように澄み、燃えるような苦悩から生まれた涙が、二輪の蓮の花から滑り落ちる水のように、彼女の目から流れ落ちた。

Verse 25

तच्चैवामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम्।पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम्।।2.30.25।।

その長い眼差しの御顔は、汚れなき月のように輝きながらも、涙により乾きしおれた。まるで水から引き上げられた蓮華のように。

Verse 26

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम्।उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा।।2.30.26।।

ラーマは両腕で彼女を抱きしめた。悲嘆に沈み、気を失いかけているかのような彼女に、ラーマはその心を落ち着かせるため慰めの言葉を語った。

Verse 27

न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये।न हि मेऽस्ति भयं किञ्चित्स्वयम्भोरिव सर्वतः।।2.30.27।।

「デーヴィよ、汝が悲しみにあるとき、天界さえも我には望まれぬ。われは四方いずれからも何ものをも恐れぬ、まさに自生者スヴァヤンブー（梵天）のごとく。」

Verse 28

तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने।वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे।।2.30.28।।

「 शुभなる面影の君よ、汝の決意を十分に知らぬまま、たとえ我に守る力があろうとも、森に住むことを我は良しとしなかった。」

Verse 29

यत्सृष्टाऽसि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि।न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा।।2.30.29।।

「われと共に森住まいを分かつべく定められた汝、マイティリーよ、我は汝を捨て得ぬ。自尊ある人が己の名誉を捨てられぬように。」

Verse 30

धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा।तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला।।2.30.30।।

象の鼻のごとき腿をもつ君よ、ダルマは古より善き人々により行じられてきた。そのダルマを今日、我もまた、スヴァルチャラーが太陽に従うように従おう。

Verse 31

न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि।वचनं तन्नयति मां पितु स्सत्योपबृंहितम्।।2.30.31।।

ジャナカの娘よ、森へ行きたくないのではない。真実によって固められた父の命が、私をそこへ導くのだ。

Verse 32

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता।अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे।।2.30.32।।

これこそがダルマだ、美しき腰の君よ――父母に従うこと。ゆえにそれを踏み越えては、私は生きる気力を持てぬ。

Verse 33

अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते।स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम्।।2.30.33।।

手の届かぬ神聖を、いかなる方法で真に礼拝できようか。身近にある母・父・師を踏み越えてしまっては。

Verse 34

यत्त्रयं तत्त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि।नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते।।2.30.34।।

母・父・師のその三者が在るところ、そこにはあたかも三界が具わる。地上において彼らに等しいほど清浄で聖なるものは他にない。ゆえに彼らを敬い、礼拝し奉るべきである。

Verse 35

न सत्यं दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः।तथा बलकरा स्सीते यथा सेवा पितुर्हिता।।2.30.35।।

真実を語ることも、施しと敬いも、相応の供物を伴う祭祀（ヤジュニャ）も、悉多よ、父に益する善き奉仕ほど力を増し、効験あるものではない。

Verse 36

स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्याः पुत्रास्सुखानि च।गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किञ्चिदपि दुर्लभम्।।2.30.36।।

年長者の正しい意向と導きに従うなら、得難いものは何一つない——天界、財、穀物、学び、子ら、そして安楽までも。

Verse 37

देवगन्धर्वगोलोकान्ब्रह्मलोकां स्तथाऽपरान्।प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः।।2.30.37।।

母と父をよりどころとして敬い尽くす大いなる魂の人々は、勝れた界に至る——神々（デーヴァ）の世界、ガンダルヴァの世界、ゴー・ローカ、梵天界（ブラフマー・ローカ）、そして他の高き世界にも。

Verse 38

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः।तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मस्सनातनः।।2.30.38।।

真実とダルマの道に堅く立つ父が私を戒め導くとおりに、私はそのように行いたい。なぜならそれこそが、永遠にして揺るがぬダルマだからである。

Verse 39

मम सन्ना मतिस्सीते त्वां नेतुं दण्डकावनम्।वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता।।2.30.39।।

おおシーターよ、私は汝をダンダカの森へ連れて行くと心に固く定めた。汝もまた「そこに住みましょう」と言い、揺るぎなく私に従うと決したのだ。

Verse 40

सा हि सृष्टाऽनवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे।अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव।।2.30.40।।

魅惑の眼をもち、肢体に瑕なき優しきシーターよ、汝はまことに森の生活にふさわしい。私に従い、ダルマにおける伴侶となれ。

Verse 41

सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च।व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम्।।2.30.41।।

おおシーター、我が愛しき者よ。汝はまことに見事な決意を成し遂げた。それはあらゆる点で、私にも汝にも、そして汝の高貴なる家にもふさわしい。

Verse 42

आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः।नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते।।2.30.42।।

麗しき腰のシーターよ、森住みにふさわしい支度を始めよ。今や汝なくしては、天界さえ我には魅力を失った。

Verse 43

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम्।देहि चाशंसमानेभ्य स्सन्त्वरस्व च मा चिरम्।।2.30.43।।

ブラーフマナたちには宝を、托鉢の者には食を施し、また求める者にも与えよ。急ぎて、遅れるな。

Verse 44

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च।रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः।।2.30.44।।शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च।देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम्।।2.30.45।।

この上なく尊い装身具、麗しき衣、そして楽しみや遊びのための愛らしい品々のすべてについては——

Verse 45

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च।रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः।।2.30.44।।शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च।देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम्।।2.30.45।।

わが寝台と乗り物、そして他のすべての持ち物を、まず汝の侍者たちに与えよ。その後、残りをバラモンたちに施せ。

Verse 46

अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः।क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे।।2.30.46।।

自らの同行が夫の御心にかなうと知るや、気高き妃は喜びに満ち、ただちに施しを始めた。

Verse 47

ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसायशश्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम्।धनानि रत्नानि च दातुमङ्गनाप्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्स्विनी।।2.30.47।।

そのとき、夫の言葉を仰いで心満ち、歓喜した名高き妃は、財宝と宝玉を施し始め、正しき者たちへと勇みて捧げた。