Sarga 30

Verse 1

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा ।वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत् ॥१॥

森での暮らしが迫ることについてラーマに慰められながらも、マイティリー—ジャナカ王の娘—は夫にこう言った。

Verse 2

सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम् ।प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम् ॥२॥

そのときシーターは、重い憂いに深く揺さぶられ、愛ゆえに、また傷ついた矜持ゆえに、広き胸をもつラグ族の裔ラाघヴァを叱責した。

Verse 3

किं त्वाऽमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः ।राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम् ॥३॥

ラーマよ――我が父、ミティラーの王が汝を婿として迎えたとき、汝を男の姿をまとった女だとでも思ったのか。

Verse 4

अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद्यदि वक्ष्यति ।तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे ॥४॥

もし人々が無知ゆえに「ラーマには至上の光輝はない」と言うなら、それはまことに偽りである。ラーマの光は太陽のごとく燃え輝く。

Verse 5

किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते ।यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम् ॥५॥

いったい何があって、汝はそれほど沈み込むのか。どこからこの恐れが来たのか、私を捨てようとするとは——私には汝ひとりのほかに帰依するところがないのに。

Verse 6

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम् ।सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम् ॥६॥

勇士よ、我をサーヴィトリーのごとしと知れ――デュマツセーナの子サティヤヴァーンに貞節を尽くし、常に汝の御心に従う者として。

Verse 7

न त्वहं मनसाऽप्यन्यं द्रष्टाऽस्मि त्वदृतेऽनघ ।त्वया राघव गच्छेयं यथाऽन्या कुलपांसिनी ॥७॥

咎なき御方よ、あなたを除いて他を見たことはありません、心のうちにさえ。ラाघヴァよ、私はあなたと共に参ります。家門を汚す他の女たちとは違います。

Verse 8

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम् ।शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि ॥८॥

それでもなお、ラーマよ、あなたは我を役者のように他者へ渡そうとなさる――長くあなたと共に住み、若くして貞節なる正しき妻であるこの私を。

Verse 9

यस्य पथ्यं च रामाऽत्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे ।त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदाऽनघ ॥९॥

咎なきラーマよ、汝がその安寧を語り、またそのために我を制する人々のために、常に彼らに従い、恭しく命にかなえ。

Verse 10

स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि ।तपो वा यदि वाऽरण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह मे त्वया ॥१०॥

私を連れずに森へ旅立ってはなりません。苦行のためであれ、荒野のためであれ、たとえ天界であっても——あなたと共に、私も共にありたいのです。

Verse 11

न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः ।पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव ॥११॥

そして私には道の苦しみなどありません。あなたの後ろを歩むなら、それはまるで遊楽の旅、あるいは寝台に身を横たえるかのようです。

Verse 12

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः ।तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया ॥१२॥

道のクシャ、カーシャ、シャラ、イシーカーの草も、棘ある木々さえも、あなたと共にあるかぎり、綿や羚羊の皮のように柔らかく感じられるでしょう。

Verse 13

महावातसमुद्धूतं यन्मामपकरिष्यति ।रजो रमण तन्मन्ये परार्थ्यमिव चन्दनम् ॥१३॥

愛しき方よ、強い風が巻き上げて私を刺し悩ませるかもしれぬ塵でさえ、私はそれを最上の白檀の香膏のように思うでしょう。

Verse 14

शाद्वलेषु यथा शिश्ये वनान्ते वनगोचर ।कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः ॥१४॥

おお、森を行く者よ！私は森の端の柔らかな草地に横たわろう。高価な敷物を重ねた床より、これ以上に心地よいものがあろうか。

Verse 15

पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु ।दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम् ॥१५॥

あなたが自ら摘み取り、わたしに捧げてくれる葉も根も果も――少なくとも多くとも――わたしには甘露のごとき味わいとなりましょう。

Verse 16

न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः ।आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च ॥१६॥

森の中で、季節の花と果実を味わいながら、母をも父をも、ましてや家の安楽をも恋い慕うことはありません。

Verse 17

न च तत्र ततः किञ्चिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम् ।मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा ॥१७॥

ゆえに森において、わたしから不快なことが起こると案じる必要はありません。わたしのためにあなたが悲しむことはなく、わたしはあなたの重荷ともなりません。

Verse 18

य स्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना ।इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह ॥१८॥

あなたと共にあるところこそ天界、あなたなきところは地獄。そう知るゆえに、ラーマよ、大いなる歓喜を受けて、わたしと共に行ってください。

Verse 19

अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यति ।विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां गमम् ॥१९॥

このように決意して揺るがぬわたしを、それでも森へ連れて行かぬというなら、わたしは今日この身に毒をあおります。敵の支配のもとに生きることはいたしません。

Verse 20

पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम् ।उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम् ॥२०॥

その後でさえ、このような悲しみの中で私に命は残らないでしょう。私の主よ、もしあなたに見捨てられるなら、その瞬間の死こそが勝ります。

Verse 21

इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे ।किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता ॥२१॥

私はこの悲しみに一瞬たりとも耐えられません。ましてや悲嘆に暮れる女として、十四年もの間耐えることなどどうしてできましょうか。

Verse 22

इति सा शोकसन्तप्ता विलप्य करुणं बहु ।चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम् ॥२२॥

かくして悲しみに苛まれ、彼女は長く哀れに嘆き悲しんだ。そして疲れ果て、夫にしっかりとしがみつき、大声で泣き叫んだ。

Verse 23

सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना ।चिरसन्नियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः ॥२३॥

毒矢に射られた雌象のように、多くの言葉に貫かれ、彼女はずっと堪えていた涙を流した。それはまるで、ついに火を生み出した火起こしの木のようであった。

Verse 24

तस्या स्फटिकसङ्काशं वारि सन्तापसम्भवम् ।नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम् ॥२४॥

水晶のように澄み、燃えるような苦悩から生まれた涙が、二輪の蓮の花から滑り落ちる水のように、彼女の目から流れ落ちた。

Verse 25

तच्चैवामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम् ।पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम् ॥२५॥

その長い眼差しの御顔は、汚れなき月のように輝きながらも、涙により乾きしおれた。まるで水から引き上げられた蓮華のように。

Verse 26

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम् ।उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा ॥२६॥

ラーマは両腕で彼女を抱きしめた。悲嘆に沈み、気を失いかけているかのような彼女に、ラーマはその心を落ち着かせるため慰めの言葉を語った。

Verse 27

न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये ।न हि मेऽस्ति भयं किञ्चित्स्वयम्भोरिव सर्वतः ॥२७॥

「デーヴィよ、汝が悲しみにあるとき、天界さえも我には望まれぬ。われは四方いずれからも何ものをも恐れぬ、まさに自生者スヴァヤンブー（梵天）のごとく。」

Verse 28

तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने ।वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे ॥२८॥

「 शुभなる面影の君よ、汝の決意を十分に知らぬまま、たとえ我に守る力があろうとも、森に住むことを我は良しとしなかった。」

Verse 29

यत्सृष्टाऽसि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि ।न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा ॥२९॥

「われと共に森住まいを分かつべく定められた汝、マイティリーよ、我は汝を捨て得ぬ。自尊ある人が己の名誉を捨てられぬように。」

Verse 30

धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा ।तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला ॥३०॥

象の鼻のごとき腿をもつ君よ、ダルマは古より善き人々により行じられてきた。そのダルマを今日、我もまた、スヴァルチャラーが太陽に従うように従おう。

Verse 31

न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि ।वचनं तन्नयति मां पितु स्सत्योपबृंहितम् ॥३१॥

ジャナカの娘よ、森へ行きたくないのではない。真実によって固められた父の命が、私をそこへ導くのだ。

Verse 32

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता ।अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे ॥३२॥

これこそがダルマだ、美しき腰の君よ――父母に従うこと。ゆえにそれを踏み越えては、私は生きる気力を持てぬ。

Verse 33

अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते ।स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम् ॥३३॥

手の届かぬ神聖を、いかなる方法で真に礼拝できようか。身近にある母・父・師を踏み越えてしまっては。

Verse 34

यत्त्रयं तत्त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि ।नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते ॥३४॥

母・父・師のその三者が在るところ、そこにはあたかも三界が具わる。地上において彼らに等しいほど清浄で聖なるものは他にない。ゆえに彼らを敬い、礼拝し奉るべきである。

Verse 35

न सत्यं दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः ।तथा बलकरा स्सीते यथा सेवा पितुर्हिता ॥३५॥

真実を語ることも、施しと敬いも、相応の供物を伴う祭祀（ヤジュニャ）も、悉多よ、父に益する善き奉仕ほど力を増し、効験あるものではない。

Verse 36

स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्याः पुत्रास्सुखानि च ।गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥३६॥

年長者の正しい意向と導きに従うなら、得難いものは何一つない——天界、財、穀物、学び、子ら、そして安楽までも。

Verse 37

देवगन्धर्वगोलोकान्ब्रह्मलोकां स्तथाऽपरान् ।प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः ॥३७॥

母と父をよりどころとして敬い尽くす大いなる魂の人々は、勝れた界に至る——神々（デーヴァ）の世界、ガンダルヴァの世界、ゴー・ローカ、梵天界（ブラフマー・ローカ）、そして他の高き世界にも。

Verse 38

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः ।तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मस्सनातनः ॥३८॥

真実とダルマの道に堅く立つ父が私を戒め導くとおりに、私はそのように行いたい。なぜならそれこそが、永遠にして揺るがぬダルマだからである。

Verse 39

मम सन्ना मतिस्सीते त्वां नेतुं दण्डकावनम् ।वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता ॥३९॥

おおシーターよ、私は汝をダンダカの森へ連れて行くと心に固く定めた。汝もまた「そこに住みましょう」と言い、揺るぎなく私に従うと決したのだ。

Verse 40

सा हि सृष्टाऽनवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे ।अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव ॥४०॥

おお、魅惑的な瞳と無瑕の肢体を持つ者よ、あなたは誠に森での生活のために創られた。おお、淑やかな婦人よ、私に従い、ダルマを共に修める伴侶となりたまえ。

Verse 41

सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च ।व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम् ॥४१॥

おおシーター、我が愛しき者よ。汝はまことに見事な決意を成し遂げた。それはあらゆる点で、私にも汝にも、そして汝の高貴なる家にもふさわしい。

Verse 42

आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः ।नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते ॥४२॥

麗しき腰のシーターよ、森住みにふさわしい支度を始めよ。今や汝なくしては、天界さえ我には魅力を失った。

Verse 43

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम् ।देहि चाशंसमानेभ्य स्सन्त्वरस्व च मा चिरम् ॥४३॥

ブラーフマナたちには宝を、托鉢の者には食を施し、また求める者にも与えよ。急ぎて、遅れるな。

Verses 44-45

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च ।रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः ॥४४॥शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च ।देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम् ॥४५॥

極めて貴重な装飾品、優美な衣類、娯楽のための魅力的な品々、私の寝台、戦車、その他の財産を、あなたの従者たちに与えよ。その後、残りの品々をバラモンたちに供養せよ。

Verse 46

अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः ।क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे ॥४६॥

自らの同行が夫の御心にかなうと知るや、気高き妃は喜びに満ち、ただちに施しを始めた。

Verse 47

ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसा यशश्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम् ।धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्स्विनी ॥४७॥

そのとき、夫の言葉を仰いで心満ち、歓喜した名高き妃は、財宝と宝玉を施し始め、正しき者たちへと勇みて捧げた。