Valmiki Ramayana 2.17.3-5: Ayodhya Kanda, Sarga 17, Shlokas 3-5

रामस्य राजमार्गगमनम्

Rama’s Progress along the Royal Highway

Devanagari script

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः ॥३॥

उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च ।

अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि ॥४॥

शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम् ।

संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि ॥५॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.17.3-5

Transliteration

candanānāṃ ca mukhyānām agarūṇāṃ ca sañcayaiḥ ||3||

uttamānāṃ ca gandhānāṃ kṣaumakośāmbarasya ca |

aviddhābhiś ca muktābhir uttamaiḥ sphāṭikair api ||4||

śobhamānam asaṃbādhais taṃ rājapatham uttamam |

saṃvṛtaṃ vividhaiḥ puṣpair bhakṣyair uccāvacair api ||5||

Translation

この項も同じ合成本文を繰り返す。広々として壮麗な王の大路は香と上質の布に覆われ、真珠と水晶が輝き、花々とさまざまな供食が散り敷かれていた。

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चन्दनानाम्: of sandalwood
• चन्दनानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• मुख्यानाम्: of the finest
• मुख्यानाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण (of चन्दनानाम्/अगरूणाम्)

• अगरूणाम्: of agaru
• अगरूणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अगरु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सञ्चयैः: by heaps/collections
• सञ्चयैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सञ्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• उत्तमानाम्: of excellent
• उत्तमानाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण (of गन्धानाम्)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• गन्धानाम्: of fragrances/perfumes
• गन्धानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• क्षौमकोशाम्बरस्य: of linen and silk cloth
• क्षौमकोशाम्बरस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षौम (प्रातिपदिक) + कौशाम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः—इतरेतर-द्वन्द्वः (क्षौमं च कौशाम्बरं च)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अविद्धाभिः: unpierced (unstrung)
• अविद्धाभिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-विद् (धातु) → अविद्ध (कृदन्त)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘unpierced’, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of मुक्ताभिः)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• मुक्ताभिः: with pearls
• मुक्ताभिः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मुक्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• उत्तमैः: excellent
• उत्तमैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of स्फाटिकैः)

• स्फाटिकैः: with crystals/crystal items
• स्फाटिकैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: स्फाटिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle) = ‘also/even’

• शोभमानम्: shining/splendid
• शोभमानम्: Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ्/शोभ् (धातु) → शोभमान (कृदन्त)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present middle participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of राजपथम्)

• असंबाधैः: by unobstructed/spacious (arrangements)
• असंबाधैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: असंबाध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (instrumental of means: ‘by spacious (arrangements)’)

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (refers to राजपथम्)

• राजपथम्: royal road
• राजपथम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: राज (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (राज्ञः पथः)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of राजपथम्)

• संवृतम्: covered/filled
• संवृतम्: Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-वृ (धातु) → संवृत (कृदन्त)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of राजपथम्)

• विविधैः: various
• विविधैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (of पुष्पैः/भक्ष्यैः)

• पुष्पैः: with flowers
• पुष्पैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• भक्ष्यैः: with foods/edibles
• भक्ष्यैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: भक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• उच्चावचैः: of varied kinds (high and low)
• उच्चावचैः: Visheshana (विशेषण of भक्ष्यैः)
• Type: Adjective
• Root: उच्च (प्रातिपदिक) + अवच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (उच्चैः च अवचैः च = high and low/varied)

• अपि: also
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

Context

The highway (Rama entered) was splendid and spacious with heaps of sandal and agaru of the highest quality, excellent fragrant substances and bundles of white silken cloth. It gleamed with unholed (pristine) pearls, articles made of crystals, flowers of every kind and articles of food of every variety.

Characters & Entities

• royal highway (rājapatha)
• flowers (puṣpa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Communal alignment with dharma: public spaces are prepared in an orderly, auspicious manner to honor righteous leadership.

What is the narrative situation?

A repeated/combined verse record continuing the description of the decorated road in Ayodhyā.

Which character virtue is emphasized?

Respect for rightful succession and collective reverence expressed through disciplined celebration.