Sarga 13

Verse 1

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्।।।।अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना।।।।

大王はうつ伏して倒れ、かかる仕打ちに値せず、また慣れぬまま—功徳尽きて天界より落ちたヤヤーティのようであった。あの女は不幸の化身、目的を遂げ、恐れぬ身でありながら恐れを装い、同じ恩寵の願いを再び彼に迫った。

Verse 2

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्।।2.13.1।।अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना।।2.13.2।।

大王はそこに横たわり、そのような仕打ちを受けるに値せず、また慣れぬことであったため、功徳が尽きて天界から落ちたヤヤーティのように見えた。あの女は災厄の化身であり、目的を成し遂げ、内には恐れなく、しかも恐怖を装って、同じ恩寵の願いを再び彼に迫った。

Verse 3

त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।मम चेमं वरं कस्माद्विधारयितुमिच्छसि।।।।

大王よ、汝は真実を語り誓願に堅固だと誇るのに、なぜ今になってこの恩願を我に授けることを避けようとするのか。

Verse 4

एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव।।।।

かくしてカイケーイーに言われるや、ダシャラタ王はその時答えた――憤り、しばし呆然として足もと定まらぬかのように。

Verse 5

मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव।।।।

我が身が死に、そして人中の雄ラーマが森へ去ったなら、ああ、卑しき者よ、我が敵よ――望みが叶ったのだから、その時は幸せであれ。

Verse 6

स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत।।।।

たとえ天界にあっても、神々がラーマの安否を我に問うなら、否認し退けて口にした言葉を、いかで保てようか。ああ、なんという災い。

Verse 7

कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो मया।यदि सत्यं ब्रवीम्येतत्तदसत्यं भविष्यति।।।।

もし我がありのままに言うなら――「カイケーイーの望みを満たすため、我はラーマを追放した」と――その真実こそが虚言と見なされよう。

Verse 8

अपुत्रेण मया पुत्रश्श्रमेण महता महान्।रामो लब्धो महाबाहु स्सकथं त्यज्यते मया।।।।

我に子なき時、甚だ大いなる労をもって、強き腕を持つ偉大なるラーマを子として得た。どうして我が彼を捨てられようか。

Verse 9

शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधो क्षमापरः।कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते।।।।

勇にして学に成り、怒りを克ち、赦しを旨とし、蓮の花弁のごとき眼を持つラーマを、どうして我が流罪にできようか。

Verse 10

कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।अभिराममहं रामं प्रेषयिष्यामि दण्डकान्।।।।

どうして私は、青蓮のごとき肌をもち、長い腕と大いなる力を備え、その在りよう自体が麗しいラーマを、ダンダカの森へ遣わすことができようか。

Verse 11

सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।दुखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः।।।।

ラーマは安楽にふさわしく、苦しみにふさわしくない。どうして私は、賢きラーマが嘆きに沈むのを見て耐えられようか。

Verse 12

यदि दुःखमकृत्वाऽद्य मम संक्रमणं भवेत्।अदुःखार्हस्य रामस्य तत स्सुखमवाप्नुयाम्।।।।

もし今日、ラーマ—苦しみに値せぬ御方—に悲しみを与えることなく私に死が訪れるなら、そのことによって私は安らぎを得よう。

Verse 13

नृशंसे पापसङ्कल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम।।।।अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभवश्च मे।

ああ残酷なるカイケーイ、罪深き企てを抱く者よ――真実に根ざす武勇をもつラーマ、しかも我が愛するそのラーマにとって憎むべきことを、なぜ我に成し遂げさせようとするのか。この世において我には、比類なき悪名と辱めが必ずや降りかかるであろう。

Verse 14

तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः।।।।अस्तमभ्यगमत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।

かく嘆き、心は乱れ揺らぐうちに、太陽は沈み、夜が訪れた。

Verse 15

सा त्रियामा तथार्त्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता।।।।राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।

三ヤーマの夜は月輪に飾られていたが、かくも苦しみ泣く王には、その夜は明るくは見えなかった。

Verse 16

तथैवोष्णं विनिश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः।।।।विललापार्तवद्युखं गगनासक्तलोचनः।

同じく老王ダシャラタは、熱い息を吐きつつ、病める者のように苦しみを嘆き、眼差しを大空に据えていた。

Verse 17

न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषणे।।।।क्रियतां मे दया भद्रे मयाऽयं रचितोऽञ्जलिः।

星々に飾られた夜よ、汝を通して暁が来ることを我は望まぬ。やさしき夜よ、我を憐れめ――見よ、合掌してこの祈りを捧げる。

Verse 18

अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम्।।।।नृशंसां कैकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत्।

それならば、すべては速やかに過ぎ去れ。私は、この大いなる災厄の原因となった、無慈悲で残忍なカイケーイーの姿を見たくはない。

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः।।।।प्रसादयामास पुनः कैकेयीं चेदमब्रवीत्।

そう言い終えると、王は両手を合わせて身を慎み、再びカイケーイーをなだめようとして、次の言葉を告げた。

Verse 20

साधु वृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः।।2.1.20।।प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः।

王妃よ、麗しき御方よ、どうか私にご慈悲を。善き行いを守り、あなたに身を寄せ、命も尽きかけたこの哀れな者に—とりわけ私はあなたの王なのだから。

Verse 21

शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम्।।।।कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।

美しい腰の御方よ、私の言葉は決して空しく放たれたのではない。若き姫よ、この願いをお許しください。あなたはまことに情け深い心をお持ちなのだから。

Verse 22

प्रसीद देवि रामोमेत्वद्दत्तं राज्यमव्यम्।।।।लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्नु हि।

どうかお慈悲を、王妃よ。わが不滅の王権をラーマにお授けください。黒き睫のあなたは、必ずや至高の名声を得るでしょう。

Verse 23

मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।।।।प्रियमेतद्गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे

気高き腰つきの王妃よ、美しき顔立ち、輝く眼差しの方よ——この喜ばしいことを成してください。わたしのため、ラーマのため、民のため、長老と師のため、そしてバラタのためにも。

Verse 24

विशुद्धभावस्य सुदुष्टभावाताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः।श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापंभर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम्।।।।

清らかな心の王である夫が、涙に濡れ赤くなった眼で、さまざまに哀れな嘆きを洩らすのを聞いても、邪な意を抱くその無慈悲な女は、夫の言葉に従わなかった。

Verse 25

ततस्स राजा पुनरेव मूर्छितःप्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रतिक्षितौ विसंज्ञो निपपात दुखितः।।।।

そのとき王は再び気を失った。愛する王妃がなお満足せず、逆らう言葉を吐き、わが子の追放を迫るのを見て、悲嘆に沈み、意識を失って地に倒れた。

Verse 26

इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशाजगाम घोरं श्वसतो मनस्विनःविबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदानिवारयामास स राजसत्तमः।।।।

かくして、その夜は苦悩する高き心の王にとって、重い嘆息に満ちた恐ろしいものとして過ぎた。やがて詠唱の者たちが起こそうとすると、王の中の最上者はその目覚めを制した。