Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Verse 1

नारद उवाच । अहो ह्यत्यद्भुतं प्रोक्तं त्वया भ्रातरिदं मम । स वह्निरदितिं मुक्त्वा कथं तानदहत्क्षणात् ॥ १ ॥

ナーラダは言った。「ああ、兄弟よ、あなたが私に語ったことはまことに驚嘆すべきことだ。その火はアディティを免じたのち、いかにして彼らを刹那に焼き尽くしたのか。」

Verse 2

वदादितेर्महासत्त्वं विशेषाश्चर्यकारणम् । परोपदेशनिरताः सज्जना हि मुनीश्वराः ॥ २ ॥

アディティの大いなる高徳を語りなさい――それは格別に驚嘆すべき因である。まことに善き人々、聖なる牟尼の主たちは、他者の益のために教え導くことに常に励むのだ。

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणु नारद माहात्म्यं हरिभक्तिरतात्मनाम् । हरिध्यानपरान्साधून्कः समर्थः प्रबाधितुम् ॥ ३ ॥

サナカは言った。「聞きなさい、ナーラダよ。ハリへのバクティに自己のすべてを没入させた者たちの偉大さを。ハリを念じて禅定に専心するサードゥたちを、いったい誰が悩ますことができようか。」

Verse 4

हरिभक्तिपरो यत्र तत्र ब्रह्मा हरिः शिवः । देवाः सिद्धा मुनीश्वाश्च नित्यं तिष्टंति सत्तमाः ॥ ४ ॥

ハリへのバクティに生きる者のいるところ、そこにはブラフマー、ハリ、そしてシヴァが在す。さらにそこには、デーヴァ、シッダ、そして最上の牟尼たちが常に住まう。

Verse 5

हरिरास्ते महाभाग हृदये शान्तचेतसाम् । हरिनामपराणां च किमु ध्यानरतात्मनाम् ॥ ५ ॥

おお高貴なる者よ、心静かな者たちの胸中にハリは坐す。もしハリの御名に専心する者にさえそうであるなら、ましてや禅定に自己を没入させた者においては、なおさらであろう。

Verse 6

शिवपूजारतो वाऽपि विष्णुपूजापरोऽपि वा । यत्र तिष्टति तत्रैव लक्ष्मीः सर्वाश्च देवताः ॥ ६ ॥

シヴァの礼拝に励む者であれ、ヴィシュヌの礼拝に専心する者であれ――そのような帰依者の住まうところには、まさにラクシュミーと一切の神々が宿る。

Verse 7

यत्र पूजापरो विष्णोर्वह्निस्तत्र न बाधते । राजा वा तस्करो वापि व्याधयश्च न सन्ति हि ॥ ७ ॥

ヴィシュヌへの礼拝に励む者のいるところでは、火は害をなさない。王も盗賊もその地を悩ませず、病もまたまことに存在しない。

Verse 8

प्रेताः पिशाचाः कूष्माण्डग्रहा बालग्रहास्तथा । डाकिन्यो राक्षसाश्चैव न बाधन्तेऽच्युतार्चकम् ॥ ८ ॥

プレータ、ピシャーチャ、クーシュマーンダの霊、幼子を悩ますグラハ、ダーキニー、さらにはラークシャサでさえも、アチュタ（ヴィシュヌ）を礼拝する者を害することはできない。

Verse 9

परपीडारता ये तु भूतवेतालकादयः । नश्यन्ति यत्र सद्भक्तो हरिलक्ष्म्यर्चने रतः ॥ ९ ॥

他者を苦しめることを喜ぶ存在――ブータやヴェーターラなど――は、真の帰依者がハリとラクシュミーをともに礼拝しているところでは滅び去る。

Verse 10

जितेन्द्रियः सर्वहितो धर्मकर्मपरायणः । यत्र तिष्टति तत्रैव सर्वतीर्थानि देवताः ॥ १० ॥

諸感官を制し、万物の利益を願い、ダルマの務めに堅固な者――その人の住まうところには、すべての聖なるティールタと神々がそのまま現前する。

Verse 11

निमिषं निमिषार्द्धं वा यत्र तिष्टन्ति योगिनः । तत्रैव सर्वश्रेयांसि तत्तीर्थं तत्तपोवनम् ॥ ११ ॥

ヨーギーたちが住まうところは—たとえ一瞬、あるいは半瞬であっても—その場にこそ一切の吉祥なる成就が宿る。まさにその地はティールタ（tīrtha）となり、苦行の林タポーヴァナ（tapovana）となる。

Verse 12

यन्नामोच्चारणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः । स्तोत्रैर्वाप्यर्हणाभिर्वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ १२ ॥

ただ御名を唱えるだけで、あらゆる災いと障りは滅する。讃歌や供養によってさえかくのごとし。ましてや禅定（ディヤーナ）の力を語るまでもない。

Verse 13

एवं तेनाग्निना विप्र दग्धं सासुरकाननम् । सादितिर्नैव दग्धाभूद्विष्णुचक्राभिरक्षिता ॥ १३ ॥

かくして、婆羅門よ、その火は森を阿修羅どもとともに焼き尽くした。されどアディティは少しも焼かれなかった。ヴィシュヌの円盤（チャクラ）に守られていたからである。

Verse 14

ततः प्रसन्नवदनः पह्मपत्रायतेक्षणः । प्रादुरासीत्समीपेऽस्याः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १४ ॥

そのとき、安らかな御顔、蓮華の花弁のごとき眼をもつ主が、法螺貝・円盤・棍棒を携えて、彼女の傍らに顕現された。

Verse 15

ईषद्वास्यस्फुरद्दन्तप्रभाभाषितदिङ्मुखः । स्पृशन्करेण पुण्येन प्राह कश्यपवल्लभाम् ॥ १५ ॥

口をわずかに開くと歯の光がきらめき、四方を照らした。主は清らかな御手でカश्यパの愛妻に触れ、言葉を発せられた。

Verse 16

श्रीभगवाननवाच । देवमातः प्रसन्नोऽस्मि तपसाराधितस्त्वया । चिरं श्रान्तासि भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ १६ ॥

至福なる主は仰せになった。「おお、神々の母よ、汝が苦行によって我を礼拝したゆえ、我は満悦である。汝は久しく艱難を耐えた。吉祥は必ず汝に訪れる—疑いはない。」

Verse 17

वरं वरय दास्यामि यत्ते मनसि रोचते । मा भैर्भद्रे महाभागे ध्रुवं श्रेयो भविष्यति ॥ १७ ॥

「望む恩寵を選べ。汝の心にかなうものを我は授けよう。恐れるな、吉祥にして大いなる福徳を具える者よ。汝の至上の善は必ず成就する。」

Verse 18

इत्युक्तादेवमाता सा देवदेवेन चक्रिणा । तुष्टाव प्रणिपत्यैनं सर्वलोकसुखावहम् ॥ १८ ॥

かくして神々の主、円盤（チャクラ）を携える至上者に告げられると、母なる女神は彼にひれ伏して礼拝し、万界に安楽をもたらす御方を讃嘆した。

Verse 19

अदितिरुवाच । नमस्ते देवदेवेश सर्वव्यापिञ्जनार्दना । सत्त्वादिगुणभेदेन लोकव्यापारकारण ॥ १९ ॥

アディティは言った。「礼拝いたします、神々の主にして、遍く満ちるジャナールダナよ。サットヴァ等のグナの差別によって、世のさまざまな営みの因となり給う御方よ。」

Verse 20

नमस्ते बहुपरुपायारुपाय च महात्मने । सर्वैकरुपरुपाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ २० ॥

「礼拝いたします、大いなる御魂よ。至上の姿を多く現しつつ、しかもあらゆる姿を超越する御方。唯一の姿にして万の姿となる御方。無属性にして、しかも一切の属性の精髄なる御方。」

Verse 21

नमस्ते लोकनाथाय परमज्ञानरुपिणे । सद्भक्तजनवात्सल्यशालिने मङ्गलात्मने ॥ २१ ॥

万界の主にして、至上の智そのものなる御方よ、あなたに敬礼いたします。真実の帰依者に深い慈愛を注ぎ、御本質が吉祥そのものである御方に。

Verse 22

यस्यावताररुपाणि ह्यर्चयन्ति मुनीश्वराः । तमादिपुरुषं देवं नमामि ह्यर्थसिद्धये ॥ २२ ॥

大聖仙たちがその化身の御姿を礼拝する、神なるアーディ・プルシャ（原初の御人格）に、我が願い成就のために帰命いたします。

Verse 23

श्रुतयो यं न जानन्ति न जानन्ति च सूरयः । तं नमामि जगद्धेतुं समायं चाप्यमायिनम् ॥ २३ ॥

ヴェーダさえも完全には知らず、賢者たちさえも尽くしては知り得ぬ御方に帰命します。宇宙の因にして、万物に偏りなく、あらゆる欺きのマーヤーを超越する御方に。

Verse 24

यस्यावलोकनं चित्रं मायोपद्रवकारणम् । जगद्रूपं जगद्धेतुं तं वन्दें सर्ववन्दितम् ॥ २४ ॥

一切に礼拝される御方に拝礼します。御方の不思議なる御眼差しがマーヤーの揺らぎの因となり、御方は宇宙の姿であり、また宇宙の因でもあります。

Verse 25

यत्पादाम्बुजकिञ्जल्कसेवारक्षितमस्तकाः । अवापुः परमां सिद्धिं तं वन्दे कमलाधवम् ॥ २५ ॥

カマラーダヴァ（ヴィシュヌ）に拝礼します。御足の蓮華の花粉の塵に仕えることで頭頂が守られた帰依者たちは、至上の成就に到達します。

Verse 26

यस्य ब्रह्मादयो देवा महिमानं न वै विदुः । अत्यासन्नं च भक्तानां तं वन्दे भक्तसंगिनम् ॥ २६ ॥

梵天をはじめ諸天でさえ真にその偉大さを知らぬ御方、しかも भक्त（バクタ）に限りなく近く、常に भक्तの交わりに住まうその御方に、我は礼拝し奉る。

Verse 27

यो देवस्त्यक्तसङ्गानां शान्तानं करुणार्णवः । करोति ह्यात्मनः सङ्गं तं देवं सङ्गवर्जितम् ॥ २७ ॥

執着を捨てて寂静なる者に対し慈悲の大海であるその神は、まことに彼らを御自身の親密な交わりへ迎え入れ給う。しかもその神は、自ら一切の執着を離れたまう。

Verse 28

यज्ञेश्वरं यज्ञकर्म यज्ञकर्मसु निष्टितम् । नमामि यज्ञफलदं यज्ञकर्मप्रबोधकम् ॥ २८ ॥

我はヤジュニャ（祭祀）の主に礼拝し奉る。御方は祭祀の行そのものであり、あらゆる祭儀の中に堅く住まう。祭祀の果を授け、祭行を目覚めさせ照らし出す御方に、帰依し奉る。

Verse 29

अजामिलोऽपि पापात्मा यन्नामोच्चारणादनु । प्राप्तवान्परमं धाम तं वन्दे लोकसाक्षिणम् ॥ २९ ॥

罪深き者アジャーミラでさえ、ただ御名を唱えたゆえに至高の住処に到った。我は万界の証人たるその主に礼拝し奉る。

Verse 30

हरिरुपी महादेवः शिवरुपी जनार्दनः । इति लोकस्य नेता यस्तं नमामि जगद्गुरुम् ॥ ३० ॥

マハーデーヴァはハリの御姿であり、ジャナールダナはシヴァの御姿である。かくして彼こそ世を導く者と知り、我は宇宙の師ジャガドグルに礼拝し奉る。

Verse 31

ब्रह्माद्या अपि देवेशा यन्मायापाशयन्त्रिताः । न जानन्ति परं भावं तं वन्दे सर्वनायकम् ॥ ३१ ॥

梵天ブラフマーをはじめ諸天の主らでさえ、主のマーヤーの縄に縛られて、その至高の実相を知らない。われは万有の導き手たるその主に礼拝し奉る。

Verse 32

ह्यत्पह्मस्थोऽपिञ्योग्यानां दूरस्थ इव भासते । प्रमाणातीतसद्भावस्तं वन्दे ज्ञानसाक्षिणम् ॥ ३२ ॥

心の蓮華に住まわれるのに、ふさわしからぬ者には遠くにあるかのように映る。あらゆる証明を超え、清浄なる実在として立つ、意識の証人なる主に礼拝し奉る。

Verse 33

यन्मु खाद्ब्राह्यणो जातो बाहुभ्यां क्षत्रियोऽजनि । ऊर्वोर्वैश्यः समुत्पन्नः पद्यां शूद्रोऽभ्यजायत ॥ ३३ ॥

主の口よりブラーフマナが生まれ、両腕よりクシャトリヤが現れた。腿よりヴァイシャが起こり、足よりシュードラが生じた。

Verse 34

मनसश्चन्द्रमा जातो जातः सूर्यश्च चक्षुषः । मुखादग्निस्तर्थेन्द्रश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ ३४ ॥

心より月が生まれ、眼より太陽が現れた。口より火とまたインドラが起こり、生命の息（プラーナ）より風が生じた。

Verse 35

ऋग्यजुःसामरुपाय सत्यस्वरगतात्मने । षडङ्गरुपिणे तुभ्यं भूयोभूयो नमो नमः ॥ ३५ ॥

幾度も幾度も汝に帰命し奉る——汝はリグ・ヤジュル・サーマの三ヴェーダとして身を成し、真なるヴェーダの声調と音韻に本質を宿し、また六つのヴェーダーンガとして顕現する。ナモー、ナマハ。

Verse 36

त्वमिन्द्रः पवनः सोमस्त्वमीशानस्त्वमन्तकः । त्वमग्निर्निर्ऋतिश्चैव वरुणस्त्वं दिवाकरः ॥ ३६ ॥

汝はインドラ、汝は風、汝はソーマ。汝はイーシャーナにして、またアンタカ（死）なり。汝はアグニ、またニルリティ；汝はヴァルナ、そして太陽（ディヴァーカラ）なり。

Verse 37

देवाश्च स्थावराश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः । गिरयः सिद्धगंधर्वानद्यो भूमिश्च सागराः ॥ ३७ ॥

神々と不動の存在、ピシャーチャとラークシャサ；山々、シッダとガンダルヴァ；河川、大地、そして大海—そのすべてが含まれる。

Verse 38

त्वमेव जगतामीशो यत्रासि त्वं परात्परः । त्वद्रूपमखिलं देव तस्मान्नित्यं नमोऽस्तु ते ॥ ३८ ॥

ただ汝のみが一切世界の主。汝の在すところ、汝は至上をも超える至上なり。おお神よ、宇宙のすべては汝の御姿そのもの—ゆえに汝に、常に礼拝を捧げん。

Verse 39

अनाथानाथ सर्वज्ञ भूतदेवेन्द्रविग्रह । दैतेयैर्बाधितान्पुत्रान्मम पाहि जनार्दन ॥ ३९ ॥

寄る辺なき者の寄る辺、遍く知る御方、衆生・諸天・インドラさえも礼拝する御身よ。おおジャナールダナ、ダイティヤに苦しめられる我が子らをお護りください。

Verse 40

इति स्तुत्वा देवमाता देवं नत्वा पुनः पुनः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा हर्षाश्रुक्षालितस्तनी ॥ ४० ॥

かくして神々の母は主を讃え、幾度も礼拝して頭を垂れた。やがて合掌して立ち、歓喜の涙に胸を濡らしつつ、彼女は語り始めた。

Verse 41

अनुग्राह्यास्मि देवेंश त्वया सर्वादिकारण । अकण्टकां श्रियां देहि मत्सुतानां दिवौकसाम् ॥ ४१ ॥

おお神々の主よ、万有の根本原因よ、どうか我に御恩寵を授けたまえ。天界に住まう我が子らに、障りなき繁栄と吉祥を与えたまえ。

Verse 42

अन्तर्य्यामिञ्जगद्रूप सर्वज्ञा परमेश्वर । अज्ञातं किं तव श्रीश किं मामीहयसि प्रभो ॥ ४२ ॥

内なる統御者アンタリヤーミンよ、宇宙を御身とする全知の至上主よ。ラクシュミーの主シュリーシャよ、御身に知られぬことがありましょうか。主よ、なぜここで我を試みたまうのですか。

Verse 43

तथापि तव वक्ष्यामि यन्मे मनसि रोचते । वृथापुत्रास्मि देवेश दैतेयैः परिपीडिता ॥ ४३ ॥

それでも、我が心にかなうことを申し上げましょう。神々の主よ、我は母となりながらその甲斐もなく、ダイティヤらに苦しめられ圧迫されております。

Verse 44

तान्न हिंसितुमिच्छामि यतस्तेऽपि सुता मम । तानहत्वा श्रियं देहि मत्सुतेभ्यः सुरेश्वर ॥ ४४ ॥

彼らを害したくはありません。彼らもまた我が子だからです。彼らを殺さずに、神々の主よ、我が子らに繁栄と吉祥を授けたまえ。

Verse 45

इत्युक्तो देवेदेवेशः पुनः प्रीतिमुपागतः । उवाच हर्षयन्विप्र देवमातरमादरात् ॥ ४५ ॥

このように申し上げられると、神々の中の神なる主は再び喜悦に満たされた。賢者を歓ばせつつ、神々の母に敬意をもって語りかけた。

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । प्रीतोऽस्मि देवि भद्रं ते भविष्यामि सुतो ह्यहम् । यतः सपत्निपुत्रेषु वात्सल्यं देवि दुर्लभम् ॥ ४६ ॥

世尊は仰せになった。「女神よ、われは満悦した。汝に吉祥あれ。まことに、われは汝の子となろう。女神よ、同夫の妻の子に注がれる慈愛は稀だからである。」

Verse 47

त्वया तु यत्कृतं स्तोत्रं तत्पठान्ति नरास्तु ये । तेषां संपद्वरा पुत्रा न हीयन्ते कदाचन ॥ ४७ ॥

「汝が作した讃歌を誦する者たちには、繁栄とすぐれた子孫が、いかなる時も減ずることはない。」

Verse 48

त्वात्मजे वान्यपुत्रे वा यः समत्वेन वर्तते । न तस्य पुत्रशोकः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ४८ ॥

自らの子であれ他人の子であれ、平等の心で接する者には、子をめぐる悲嘆は起こらない。これこそ永遠のダルマである。

Verse 49

अदितिरुवाच । ताह वोढुं क्षमा देव त्वामाद्यपुरुषं परम् । असंख्याताण्डरोमाणं सर्वेशं सर्वकारणम् ॥ ४९ ॥

アディティは言った。「神よ、どうか彼らを御守護のうちに担い給え。あなたは至高の原初のプルシャ、毛孔に無数の宇宙卵を宿すお方、万有の主にして万因の因であられる。」

Verse 50

यत्प्रभावं न जानन्ति श्रुतयः सर्वदेवताः । तमहं देवदेवेशं धारयामि कथं प्रभो ॥ ५० ॥

「主よ、いかにして私は、ヴェーダとあらゆる神々さえその威光を尽くは知らぬ、神々の神・デーヴァたちの主を、この身に宿し支え得ましょうか。」

Verse 51

अणोरणीयांसमजं परात्परतरं प्रभुम् । धारयामि कथं देव त्वामहं पुरुषोत्तमम् ॥ ५१ ॥

おお神よ—プルショーत्तマよ—いかにして私は、最も微細なるものよりも微細で、至高をも超える、不生の主であるあなたを心に保ち観想できましょうか。

Verse 52

महापातकयुक्तोऽपि यन्नामस्मृतिमात्रतः । मुच्यते स कथं देवोग्राम्येषु जनिमर्हति ॥ ५२ ॥

大罪を負う者でさえ、ただ御名を憶念するだけで解放される。されば、その神なる主が、いかで俗なる衆生の間に生を受けるに相応しかろうか。

Verse 53

यथा शूकरमत्स्याद्या अवतारास्तव प्रभो । तथायमपि को वेद तव विश्वेश चेष्टितम् ॥ ५३ ॥

主よ、ヴァラーハ（猪）やマツヤ（魚）などの御化身が知られているように、この御顕現もまた然り。されど宇宙の主よ、あなたの神聖なるリーラーの奥義を、いったい誰が真に知り得ようか。

Verse 54

त्वत्पादपह्मप्रणतात्वन्नामस्मृतितत्परा । त्वामेव चिंतये देव यथेच्छासि तथा कुरु ॥ ५४ ॥

蓮華の御足にひれ伏し、御名の憶念に専心して、ただあなたのみを観想いたします、主よ。御心のままにお計らいください。

Verse 55

सनक उवाच । तयोक्तं वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । दत्त्वाभयं देवमातुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५५ ॥

サナカは言った。彼らの言葉を聞き終えると、神々の神ジャナールダナは、神々の母に無畏を授け、次のように語った。

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । सत्यमुक्तं महाभागे त्वया नास्त्यत्र संशयः । तथापि श्रृणु वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं शुभे ॥ ५६ ॥

至福なる主は仰せになった。「大いなる幸運の者よ、汝の語ったことは真実であり、ここに疑いはない。されども、吉祥なる者よ、よく聞け。われは秘中の秘なる教えを汝に告げよう。」

Verse 57

रागद्वेषविहीना ये मद्भक्ता मत्परायणाः । वंहति सततं तें मां गतासूया अदाम्भिकाः ॥ ५७ ॥

貪着と嫌悪を離れ、ただ我に帰依する我がバクタたち—謙虚にして嫉みなく、偽りも飾りもない者たち—は、常に我を心に抱き持つ。

Verse 58

परोपतापविमुखाः शिवभक्तिपरायणः । मत्कथाश्रवणासक्ता वहन्ति सततं हि माम् ॥ ५८ ॥

他者を苦しめることを避け、シヴァ・バクティに全身を捧げ、我が物語を聴聞することに心を寄せる者—そのような人はまことに常に内に我を担う。

Verse 59

पतिव्रताः परिप्राणाः पतिभक्तिपरायणाः । वहन्ति सततं देवि स्त्रियोऽपि त्यक्तप्रत्सराः ॥ ५९ ॥

女神よ、女人もまた—夫への貞節の誓いに堅く立ち、夫を命の息とし、夫への奉仕と愛に専心し、咎め立てと争いを捨てた者たちは、絶えずダルマの秩序を支え保つ。

Verse 60

मातापित्रोश्च शुश्रूषुर्गुरुभक्तोऽतिथिप्रियः । हितकृद्बाह्यणानां यः स मां वहति सर्वदा ॥ ६० ॥

母と父に仕え、師に帰依し、客人を敬うことを喜び、ブラーフマナの福利のために尽くす者—その人は常に我を担う。

Verse 61

पुण्यतीर्थरता नित्यं सत्सङ्गनिरतास्तथा । लोकानुग्रहशीलाश्च सततं ते वहन्ति माम् ॥ ६१ ॥

常に聖なるティールタ（巡礼地）に心を寄せ、常に善き人々とのサット・サンガに励み、つねに世の安寧を願う者—そのような人は絶えず我を己が内に抱き持つ。

Verse 62

परोपकारविरताः परद्रव्यपराङ्मुखाः । नषुंसकाः परस्त्रीषु ते वहन्ति च मां सदा ॥ ६२ ॥

他者を害することを慎み、他人の財に背を向け、他人の妻に欲を起こさぬ者—その者は常に我を支え、我を抱き持つ。

Verse 63

तुलस्युपासनरताः सदा नामपरायणाः । गोरक्षणपरा ये च सततं मां वहन्ति ते ॥ ६३ ॥

トゥラシーの礼拝を喜び、常に主の御名の唱念に帰依し、牛の護持に尽くす者—その者は絶えず我をその生と行いのうちに担う。

Verse 64

प्रतिग्रहनिवृत्ता ये परान्नविमुखास्तथा । अन्नोदकप्रदातारो वहंति सततं हि माम् ॥ ६४ ॥

贈り物を受け取ることに執着せず、他者の食を退けず（もてなしを侮らず）、食と水を施す者—まことにその者は常に我を己が内に抱く。

Verse 65

त्वं तु देवि पतिप्राणा साध्वी भूतहिते रता । संप्राप्य पुत्रभावं ते साधयिष्ये मनोरथम् ॥ ६५ ॥

しかし汝よ、女神よ、汝は夫を命とする者、貞淑なるサードヴィーにして、あらゆる生きとし生けるものの利益を喜ぶ。ゆえに、汝が母となる位を得たなら、我は汝の切なる願いを成就しよう。

Verse 66

इत्युक्त्वा देवेदेवशो ह्यदितिं देवमातरम् । दत्त्वा कण्ठगतां मालामभयं च तिरोदधे ॥ ६६ ॥

かく語り終えて、神々の主は、デーヴァの母アディティに告げ、ついで御自らの頸に掛かっていた花鬘を彼女の頸に授け、無畏（アバヤ）を与えて、忽然と姿を隠された。

Verse 67

सा तु संहृष्टमनसा देवसूर्दक्षनन्दिनी । प्रणम्य कमलाकान्तं पुनः स्वस्थानमाव्रजत् ॥ ६७ ॥

そのとき彼女は—心より歓喜し、ダクシャの娘にしてデーヴァらの母—カマラーカーンタ（ラクシュミーの愛しき方ヴィシュヌ）に礼拝し、ふたたび自らの住処へ帰って行った。

Verse 68

ततोऽदितिर्महाभागा सुप्रीता लोकवन्दिता । असूत समये पुत्रं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ६८ ॥

ついにアディティは—大いなる幸運に恵まれ、満ち足りて諸世界に讃えられる者—しかるべき時に、あらゆる世界が礼拝し敬う御子をお産みになった。

Verse 69

शङ्गचक्रधरं शान्तं चन्द्रमण्डलमध्यगम् । सुधाकलशदध्यन्नकरं वामनसंज्ञितम् ॥ ६९ ॥

その御子は静謐にして、法螺貝と円盤（チャクラ）を執り、月輪のただ中に住す。御手には甘露の壺と凝乳飯の鉢を持ち、この御姿を「ヴァーマナ」と称する。

Verse 70

सहस्त्रादित्यसंकाशं व्याकोशकमलेक्षणम् । सर्वाभरणंसंयुक्तं पीताम्बरधरं हरिम् ॥ ७० ॥

ハリを観想すべし。千の太陽のごとく輝き、眼は満開の蓮華のようで、あらゆる宝飾に荘厳され、黄衣をまとわれる御方である。

Verse 71

स्तुत्यं मुनिगणैर्युक्तं सर्वलोकैकनायकम् । आविर्भूतं हरिं ज्ञात्वा कश्यपो हर्षविह्वलः । प्रणम्य प्रञ्जलिर्भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ७१ ॥

カश्यパは、賢者たちの群れに随侍され、あらゆる世界の唯一の主にして讃嘆に値するハリが顕現したと悟るや、歓喜に震えてひれ伏し、合掌して恭しく讃歌を唱え始めた。

Verse 72

कश्यप उवाच । नमोनमस्तेऽखिलकारणाय नमोनमस्तेऽखइलपालकाय । नमोनमस्तेऽमरनायकाय नमोनमो दैतेयविनाशनाय ॥ ७२ ॥

カश्यパは言った。「礼拝、礼拝、万有の原因たる御身に。礼拝、礼拝、万物を護る御身に。礼拝、礼拝、不死のデーヴァたちの主たる御身に。礼拝、礼拝、ダイティヤを滅する御身に。」

Verse 73

नमोनमो भक्तजनप्रियाय नमोनमः सज्जनरंजिताय । नमोनमो दुर्जननाशनाय नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ॥ ७३ ॥

礼拝、礼拝、 भक्तたちに愛される御方に。礼拝、善き人々を喜ばせる御方に。礼拝、礼拝、悪しき者を滅する御方に。かの宇宙の主に礼拝あれ。

Verse 74

नमोनमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय । सशार्ङ्गचक्रासिगदाधाराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ ७४ ॥

礼拝、礼拝、宇宙の因となるヴァーマナ、無量の歩みをもつナーラーヤナに。シャールンガの弓、円盤、剣、棍棒を携える御方に礼拝あれ。至上の御人格プルショーत्तマに礼拝あれ。

Verse 75

नमः पयोराशिनिवासनाय नमोऽस्तु सद्धृत्कमलस्थिताय । नमोऽस्तु सूर्याद्यमितप्रभाय नमोनमः पुण्यकथागताय ॥ ७५ ॥

乳海に住まう御方に礼拝あれ。清らかな心の蓮華に坐す御方に礼拝あれ。太陽をも万物をも超える無量の光輝をもつ御方に礼拝あれ。功徳ある聖なる御業の物語によって到達される御方に、礼拝、礼拝あれ。

Verse 76

नमोनमोऽर्केन्दुविलोचनाय नमोऽस्तु ते यज्ञफलप्रदाय । नमोऽस्तु यज्ञाङ्गविराजिताय नमोऽस्तु ते सज्जनवल्लभाय ॥ ७६ ॥

日と月のごとき御眼をもつ御方よ、重ね重ね帰依し奉る。ヤジュニャの果報を授け給う御方よ、礼拝し奉る。ヤジュニャの諸肢をもって荘厳され、光り輝く御方よ、礼拝し奉る。善き人々に愛される御方よ、礼拝し奉る。

Verse 77

नमो जगत्कारणकारणाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते दिव्यसुखप्रदाय नमो नमो भक्तमनोगताय ॥ ७७ ॥

宇宙の因の因たる御方よ、礼拝し奉る。音など一切の感官の範疇を超越する御方よ、礼拝し奉る。神聖なる安楽を授け給う御方よ、礼拝し奉る。 भक्त（バクタ）の心に宿り給う御方よ、重ね重ね礼拝し奉る。

Verse 78

नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय मन्दरधारकाय । नमोऽस्तु ते यज्ञवराहनाम्ने नमो हिरण्याक्षविदारकाय ॥ ७८ ॥

闇を滅する御方よ、礼拝し奉る。音など一切を超越する御方よ、礼拝し奉る。闇を滅し、マンダラ山を支え給う御方よ、礼拝し奉る。ヤジュニャ・ヴァラーハ（祭祀の猪）と称される御方よ、礼拝し奉る。ヒラニヤークシャを裂き給う御方よ、礼拝し奉る。

Verse 79

नमोऽस्तु ते वामनरुपभाजे नमोऽस्तु ते क्षत्र्रकुलान्तकाय । नमोऽस्तु ते रावणमर्दनाय नमोऽस्तु ते नन्दसुताग्रजाय ॥ ७९ ॥

ヴァーマナの御姿を現し給う御方よ、礼拝し奉る。クシャトリヤの諸族を滅し給う御方よ、礼拝し奉る。ラーヴァナを討ち給う御方よ、礼拝し奉る。ナンダの子（クリシュナ）の兄君なる御方よ、礼拝し奉る。

Verse 80

नमस्ते कमलाकान्त नमस्ते सुखदायिने । स्मृतार्तिनाशिने तुभ्यं भूयो भूयो नमोनमः ॥ ८० ॥

カマラー（ラクシュミー）の愛しき主よ、礼拝し奉る。安楽を授け給う御方よ、礼拝し奉る。御名を憶念する者の苦悩を滅し給う御方よ—重ね重ね、礼拝し奉る、礼拝し奉る。

Verse 81

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

ああ祭祀（ヤジュニャ）の主よ、祭式の配列を整える御方よ、祭祀の障碍を滅する御方よ――汝はヤジュニャそのものの姿、礼拝者の姿、そして祭祀の諸肢である。われ汝を礼拝し奉る。

Verse 82

इति स्तुतः स देवेशो वामनो लोकपावनः । उवाच प्रहसन्हर्षं वर्ध्दयन्कश्यपस्य सः ॥ ८२ ॥

かく讃えられると、神々の主にして諸世界を清めるヴァーマナは、微笑みつつ語り、カश्यパの歓喜をいよいよ増し給うた。

Verse 83

श्रीभगवानुवाच । तात तुष्टोऽस्मि भद्रं ते भविष्यति सुरार्चिता । अचिरात्साधयिष्यामि निखिलं त्वन्मनोरथम् ॥ ८३ ॥

至上なる主は仰せになった。「わが子よ、われは満足した。吉祥は汝にあれ。神々すら崇める者よ。ほどなく汝の心に宿る願いのすべてを、余すところなく成就しよう。」

Verse 84

अहं जन्मद्वये त्वेवं युवयोः पुत्रतां गतः । अस्मिञ्जन्मन्यपि तथा सादयाम्युत्तमं सुखम् ॥ ८४ ॥

二つの生において、われはかくして汝ら二人の子となった。今生においてもまた同様に、われは最上の安楽を得る。

Verse 85

अत्रान्तरे बलिर्दैत्यो दीर्घसत्रं महामखम् । आरेभे गुरुणा युक्तः काव्येन च मुनीश्वरैः ॥ ८५ ॥

その間に、ダイティヤのバリは、長大なるソーマ・ヤジュニャという大祭（マハーマカ）を開始した。師カーヴィヤ（シュクラाचार्य）に支えられ、最勝の牟尼たちを伴ってである。

Verse 86

तस्मिन्मखे समाहूतो विष्णुर्लक्ष्मीसमन्वितः । हविः स्वीकरणार्थाय ऋषिभिर्ब्रह्यवादिभिः ॥ ८६ ॥

その祭祀において、ラクシュミーを伴うヴィシュヌは、ブラフマンを説く聖仙たちによって招請され、供物（ハヴィ）を受け取られんことを願われた。

Verse 87

प्रवृद्धैश्वर्यर्दैत्यस्य वर्त्तमाने महाक्रतौ । आमंत्र्य मातापितरौ स बटुर्वामनो ययौ ॥ ८७ ॥

権勢を増しつつあるダイティヤの大祭が執り行われているとき、少年の修行者ヴァーマナは父母に別れを告げ、旅立った。

Verse 88

स्मितेन मोहयँल्लोकं वामनो भक्तवत्सलः । हविर्भोक्तुमिवायातो बलेः प्रत्यक्षतो हरिः ॥ ८८ ॥

やさしい微笑みによって、信愛の者を慈しむヴァーマナは世を惑わせた。ハリはバリの目前に直々に現れ、まるで供物（ハヴィ）を受けに来たかのようであった。

Verse 89

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा जडो वायं हितोऽपि वा । यो भक्तियुक्तस्तस्यान्तः सदा संनिहितो हरिः ॥ ८९ ॥

素行が悪くとも良くとも、愚鈍であろうとも善意があろうとも――バクティを具える者の内には、ハリが常に宿っておられる。

Verse 90

आयान्तं वामनं दृष्ट्वा ऋषयो ज्ञानचक्षुषः । ज्ञात्वा नारायणं देवमुद्ययुः सभ्यसंयुताः ॥ ९० ॥

ヴァーマナが近づくのを見て、霊知の眼を備えた聖仙たちは、彼を主ナーラーヤナと見抜いた。そこで会座の長老たちとともに立ち上がり、敬意をもって迎えた。

Verse 91

एतज्ज्ञात्वा दैत्यगुरुरेकांते बलिमब्रवीत् । स्वसारमविचार्यैव खलाः कार्याणि कुर्वते ॥ ९१ ॥

これを知ったダイティヤ族の師は、ひそかにバリに告げた。「真に益となることを省みず、悪しき者は己が欲するままに行う。」

Verse 92

शुक्र उवाच । भो भो दैत्यपते सौम्य ह्यपहर्ता तव श्रियम् । विष्णुर्वामनरुपेण ह्यदितेः पुत्रातां गतः ॥ ९२ ॥

シュクラは言った。「おお、温和なるダイティヤの主よ。汝の繁栄を奪う者が来た――アディティの子として生まれ、ヴァーマナの姿を取ったヴィシュヌである。」

Verse 93

तवाध्वरं स आयाति त्वया तस्यासुरेश्वर । न किंचिदपि दातव्यं मन्मतं श्रृणु पण्डित ॥ ९३ ॥

彼は汝の供犠の儀へと来る。ゆえに、アスラの王よ、何一つ与えてはならぬ。賢者よ、我が最善と見る言葉を聞け。

Verse 94

आत्मबुद्धिः सुखकरी गुरुबुद्धिर्विशेषतः । परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुध्दिः प्रलयंकरी ॥ ९४ ॥

自らの分別は安楽をもたらし、ことにグル（師）を敬う分別はさらに大いなる安楽をもたらす。だが他人の心に従って生きれば滅びに至り、女への執着に支配されることは命を損なうと説かれる。

Verse 95

शत्रूणां हितकृतद्यस्तु स हन्तव्यो विशेषतः ॥ ९५ ॥

しかし、自らの敵に益をなす者は、とりわけ制止され、あるいは罰せられるべきである。

Verse 96

बलिरुवाच । एवं गुरो न वक्तव्यं धर्ममार्गविरोधतः । यदादत्ते स्वयं विष्णुः किमस्मादधिकं वरम् ॥ ९६ ॥

バリは言った。「おお師よ、そのように語ってはなりません。ダルマの道に背くからです。ヴィシュヌ御自身が供物を受け取られるなら、これに勝る恩寵がどこにありましょうか。」

Verse 97

कुर्वन्ति विदुषो यज्ञान्विष्णुप्रीणनकारणात् । स चेत्साक्षाद्धविर्भोगी मत्तः कोऽभ्यधिको भुवी ॥ ९७ ॥

賢者たちはヴィシュヌを喜ばせるためにヤジュニャ（祭祀）を行う。もし御方が供物を直接に享受されるお方なら、この世で誰が御方に勝り得ようか。

Verse 98

दरिद्रेणापि यत्किंचिद्दीयते विष्णवे गुरो । तदेव परमं दानं दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ९८ ॥

師よ、たとえ貧しい者であっても、わずかなものをヴィシュヌ、あるいは自らのグルに捧げるなら、それこそ最上の布施である。いったん捧げられた功徳は尽きることなく、不滅となる。

Verse 99

स्मृतोऽपि परया भक्त्या पुनाति पुरुषोत्तमः । येन केनाप्यर्चितश्वेद्ददाति परमां गतिम् ॥ ९९ ॥

至上人格プルショーत्तマは、最高のバクティをもって想念されるだけでも人を清める。さらに、いかなる形で礼拝されようとも、必ずや最高の境地――解脱――を授け給う。

Verse 100

हरिर्हरति पापानिदुष्टचित्तैरपि स्मृतः । अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्येव हि पावकः ॥ १०० ॥

ハリは、たとえ心の汚れた者に想起されても、その罪を取り去られる。火が、意図せず触れても必ず燃やすように。

Verse 101

जिह्वाग्रे वसते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । स विष्णुलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १ ॥

舌の先に二音節の御名「ハリ」が常に宿る者は、再び輪廻に戻り難いヴィシュヌの世界に到達する。

Verse 102

गोविंदेति सदा ध्यायेद्यस्तु रागादिवर्जितः । स याति विष्णुभवनमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ २ ॥

執着などを離れ、「ゴーヴィンダ」と常に念じ観想する者は、ヴィシュヌの御住処へ赴くと賢者たちは説く。

Verse 103

अग्नौ वा ब्राह्मणे वापिहूयते यद्वविर्गुरो । हरिभक्त्या महाभाग तेन विष्णुः प्रसीदति ॥ ३ ॥

尊き御方よ、供物が火に投じられようと、ブラーフマナに施されようと、ハリへのバクティをもって捧げられるなら、それによってヴィシュヌは歓喜される。

Verse 104

अहं तु हरितुष्यद्यर्थं करोम्यध्वरमुत्तमम् । स्वयमायाति चेद्विष्णुः कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ४ ॥

しかし私は、ただハリをお喜ばせするためにこの最上の祭祀を行っている。もしヴィシュヌが自らここへ来臨されるなら、私は疑いなく成就を得る。

Verse 105

एवं वदति दैत्यन्द्रे विष्णुर्वामनरुपधृक् । प्रविवेशाध्वरस्थानं हुतवह्निमनोरमम् ॥ ५ ॥

ダイティヤの王がそのように語ると、ヴィシュヌはヴァーマナの姿をとり、聖なる火に映えて麗しい祭場へと入っていった。

Verse 106

तं दृष्ट्वा कोटिसूर्याभं योग्यावयवसुन्दरम् । वामनं सहसोत्थाय प्रत्यगृह्णात्कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥

千万の太陽のごとく輝き、均整のとれた肢体すべてが麗しいヴァーマナを見て、彼はただちに立ち上がり、合掌（アンジャリ）して恭しくお迎えした。

Verse 107

दत्त्वासनं च प्रक्षाल्य पादौ वामनरुपिणम् । सकुटुंबो वहन्मूर्ध्ना परमां मुदमाप्तवान् ॥ ७ ॥

ヴァーマナの御姿をお取りになった主に座を捧げ、御足を洗い奉ったのち、彼は家族とともに主を頭上に頂き、至上の歓喜を得た。

Verse 108

विष्णवेऽस्मै जगद्धान्मे दत्त्वार्घ्यं विधिवद्कलिः । रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा हर्षाश्रुनयनोऽब्रवीत् । बलिरुवाच ॥ ८ ॥

宇宙の依り処たるこのヴィシュヌに、規定の作法に従ってアルギャ（敬供）を捧げると、カーリーは身に粟立ち、歓喜の涙で目を潤ませて語り出した。そこでバリが言った。

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलो मरवः । जीवितं सफलं मेऽद्य कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ९ ॥

今日、我が誕生は実りを得た。今日、我が命そのものも実りを得た。今日、我が生は成就した——疑いなく、我は目的を果たした。

Verse 110

अमोघामृतवृष्टिर्मे समायातातिदुर्लभा । त्वदागमनमात्रेण ह्यनायासो महोत्सवः ॥ ११० ॥

我にとって、得難き不滅の甘露の雨が今まさに降り来た。あなたが来臨された、そのただ一点によって、労せずして大いなる祭儀（マホーツァヴァ）が起こった。

Verse 111

एते च ऋषयः सर्वे कृतार्थां नात्र संशयः । यैः पूर्वं हि तपस्तप्तं तदद्य सफलं प्रभो ॥ ११ ॥

主よ、これらすべての聖仙はまことに目的を成就しました。疑いはありません。かつて修した苦行が、今日ついに実を結んだのです。

Verse 112

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । तस्मात्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १२ ॥

私は目的を成就しました—成就しました—成就しました。疑いはありません。ゆえにあなたに礼拝します、あなたに礼拝します、あなたに礼拝します、あなたに礼拝します——重ねて重ねて、ナモー・ナマハ。

Verse 113

त्वदाज्ञया त्वन्नियोगं साधयामीति मन्मनः । अत्युत्साहसमायुक्तं समाज्ञापय मां प्रभो ॥ १३ ॥

「あなたの御命令により、あなたの御任務を成し遂げます」—この決意を胸に、強い熱意に満ちております。主よ、どうか私に余すところなくお命じください。

Verse 114

एवमुर्को दीक्षितेन प्रहसन्वामनोऽब्रवीत् । देहि मे तपसि स्थातुं भूमिं त्रिपदसंमिताम् ॥ १४ ॥

このように灌頂を受けた祭主に告げられると、矮小の婆羅門ヴァーマナは微笑んで言った。「私が苦行に立つため、三歩分に量られた土地をお与えください。」

Verse 115

एतच्छॄत्वा बलिः प्राह राज्यं याचितवान्नहि । ग्रामं वा नगरं चापि धनं वा किं कृतं त्वया ॥ १५ ॥

これを聞いてバリは言った。「お前は王国を求めたのでもなく、村や都を求めたのでもなく、財宝を求めたのでもない。ではいったい、何をなそうとしているのだ？」

Verse 116

तन्निशम्य बलिं प्राह विष्णुः सर्वशरीरभृत् । आसन्नभ्रष्टराज्यस्य वैराग्यं जनयन्निवा ॥ १६ ॥

それを聞いて、すべての有身の衆生を支える維持者ヴィシュヌは、まもなく王国を失わんとするバリに向かい、あたかも離欲（ヴァイラーギャ）を呼び覚ますかのように語りかけた。

Verse 117

श्रीभगवानुवाचा । श्रृणु दैत्यन्द्र वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतमं परम् । सर्वसंगविहीनानां किमर्थैः साध्यतेवद ॥ १७ ॥

至福なる主は仰せになった。「聞け、ダイティヤの王よ。われは汝に、秘中の秘たる最上の教えを説こう。いっさいの執着を離れた者にとって、世の目的や財宝によって何が真に成し遂げられようか。」

Verse 118

अहं तु सर्वभूतानामन्तर्यामीति भावय । मयि सर्वमिदं दैत्य किमन्यैः साध्यते वद ॥ १८ ॥

かく観想せよ。「われは一切の衆生の内に住まうアンタリヤーミン（内なる統御者）である」と。おおダイティヤよ、すべてがわれに依って成り立つなら、他の何によって何を成就できようか。言ってみよ。

Verse 119

रागद्वेषविहीनानां शान्तानां त्यक्तमायिनाम् । नित्यानंदस्वरुपाणां किमन्यैः साध्यते धनैः ॥ १९ ॥

貪（らーが）と瞋（どゥヴェーシャ）を離れ、寂静にして、マーヤーの幻の誇示を捨て、その本性が常住の歓喜である者にとって、他の財によって何が成し遂げられようか。

Verse 120

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यतां शान्तचेतसाम् । अभिन्नमात्मनः सर्वं को दाता दीयते च किम् ॥ १२० ॥

静かな心で一切の衆生を自らのアートマンとして観る者にとって、すべては自己と不二である。されば、与える者とは誰か、そして真に与え得るものとは何か。

Verse 121

पृथ्वीयं क्षत्रियवशा इति शास्त्रेषु निश्चितम् । तदाज्ञायां स्थिताः सर्वे लभन्ते परमं सुखम् ॥ २१ ॥

この大地はクシャトリヤの権威のもとにあると、シャーストラに確定されている。彼らの正当なる命令にとどまる者は皆、至上の安楽を得る。

Verse 122

दातव्यो मुनिभिश्चापि षष्टांशो भूभुजे बले । महीयं ब्राह्मणानां तु दातव्या सर्व यत्नतः ॥ २२ ॥

たとえムニであっても、王が強く守護し統治し得るときには、地上の王に六分の一を納めるべきである。だが土地は、あらゆる努力を尽くして、婆羅門に慎重に布施すべきである。

Verse 123

भूमिदानस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । परं निर्वाणमाप्नोति भूमिदो नात्र संशयः ॥ २३ ॥

土地の布施の偉大さは、過去にも比類なく、未来にも比類なきであろう。土地を施す者は至上の解脱に至る—ここに疑いはない。

Verse 124

स्वल्पामपि महीं दत्त्वा श्रोत्रियायाहिताग्नये । ब्रह्मलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २४ ॥

たとえわずかな土地であっても、ヴェーダに通じ（śrotriya）、聖火を守る婆羅門に施せば、再び輪廻へ戻ることの難しいブラフマローカに到達する。

Verse 125

भूमिदः सर्वदः प्रोक्तो भूमिदो मोक्षभाग्भवेत् । अतिदानं तु तज्ज्ञेयं सर्वपापप्राणाशनम् ॥ २५ ॥

土地を施す者は「すべてを施す者」と説かれ、土地の布施者は解脱（mokṣa）に与る。これを至上の布施と知れ—それは一切の罪の命の息を断つ。

Verse 126

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । दशहस्तां महीं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २६ ॥

大罪に染まろうとも、あらゆる罪過を負おうとも、十ハスタの地を施せば、すべての罪より解き放たれる。

Verse 127

सत्पात्रे भूमिदाता यः सर्वदानफलं लभेत् । भूमिदानसमं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥

ふさわしい受者に土地を施す者は、あらゆる布施の果報を得る。三界において、土地の布施に等しいものはない。

Verse 128

द्विजाय वृत्तिहीनाय यः प्रदद्यान्महीं बले । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न क्षमोऽब्दशतैरहम् ॥ २८ ॥

力と資財に応じて、生計なき二度生まれ（ブラーフマナ）に土地を施す者——その布施より生ずる功徳を、我は百年を重ねても語り尽くすことができない。

Verse 129

सक्ताय देवपूजासु वृत्तिहीनाय दैत्यप । स्वल्पामपि महीं दद्याद्यः स विष्णुर्न संशयः ॥ २९ ॥

ダイティヤの主よ。神々の礼拝に励みながら生計なき者に、たとえわずかな地であっても施す者——その人は疑いなくヴィシュヌそのものである。

Verse 130

इक्षुगोधूम तुवरीपूगवृक्षादिसंयुता । पृथ्वी प्रदीयते येन स विष्णुर्नात्र संशयः ॥ १३० ॥

甘蔗・小麦・豆類・檳榔樹など諸樹に恵まれた大地を施す者——その人はまさしくヴィシュヌである。ここに疑いはない。

Verse 131

वृत्तिहीनाय विप्राय दरिद्राय कुटुम्बिने । स्वल्पामपि महींदत्त्वा विष्णुसायुज्यमान्पुयात् ॥ ३१ ॥

生計なく貧しく、家族を養うバラモンに、たとえわずかな土地でも施す者は、ヴィシュヌとのサーユジュヤ（合一）を得る。

Verse 132

सक्ताय देवपूजासु विप्रायाढकिकां महीम् । दत्त्वा लभेत गङ्गायां त्रिरात्रस्नानजं फलम् ॥ ३२ ॥

神々の礼拝に励むバラモンに、アーダカ（āḍhaka）一量の土地を施せば、ガンガーで三夜沐浴する功徳を得る。

Verse 133

विप्राय वृत्तिहीनाय सदाचाररताय च । द्रोणिकां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलं लभते श्रृणु ॥ ३३ ॥

聞け。生計なく、善き行いに励むバラモンに、ドローニカー（droṇikā）一量の土地を施すと、いかなる功徳を得るか。

Verse 134

गङ्गातीर्थाश्वमेधानां शतानि विधिवन्नरः । कृत्वा यत्फलमाप्वोति तदाप्नोति स पुष्कलम् ॥ ३४ ॥

ガンガーの聖地巡礼とアシュヴァメーダ（馬祭）を、法にかなって幾百も行って得るいかなる果報も、同じ豊かな功徳として彼は得る（ここで讃えられる行によって）。

Verse 135

ददाति खारिकां भूमिं दरिद्राय द्विजाय यः । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि वदतो मे निशामय ॥ ३५ ॥

貧しいバラモンに、カーリカー（khārikā）一量の土地を施す者について、その者に積もる霊妙なる功徳を、我が語るゆえ聞け。

Verse 136

अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । विधाय जाह्नवीतीरे यत्फलं तल्लभेद्धुवम् ॥ ३६ ॥

ジャーフナヴィ（ガンガー）の岸辺で礼拝と戒行を修する者は、千のアシュヴァメーダ祭と百のヴァージャペーヤ儀礼に等しい功徳を必ず得る。

Verse 137

भूमिदानं महादानमतिदानं प्रकीर्त्तितम् । सर्वपापप्रशमनमपवर्गफलप्रदम् ॥ ३७ ॥

土地の布施は大施と称えられ、まことに比類なき施しである。あらゆる罪を鎮め、解脱（モークシャ）の果を授ける。

Verse 138

अत्रोतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु दैत्यकुलेश्वर । यच्छुत्वा श्रद्धया युक्तो भूमिदानफलं लभेत् ॥ ३८ ॥

ここに古の物語を語ろう。聞け、ダイティヤ族の主よ。信をもってこれを聞く者は、土地布施の功徳を得る。

Verse 139

आसीत्पुरा द्विजवरो ब्राह्मकल्पे महामतिः । दरिद्रो वृत्तिहीनश्च नाम्ना भद्रमतिर्बले ॥ ३९ ॥

いにしえ、ブラフマー・カルパの時代に、すぐれた二度生まれのバラモンがいた。志高く賢明であったが、貧しく生業もなく、バラの国に住む名をバドラマティという者であった。

Verse 140

श्रुतानि सर्वशास्त्राणि तेन वेददिवानिशम् । श्रुतानि च पुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥ १४० ॥

彼はあらゆるシャーストラを聞き学び、昼夜を分かたずヴェーダを修学した。またプラーナと諸々のダルマ・シャーストラも、ことごとく聴聞していた。

Verse 141

अभवंस्तस्य षट्पत्न्यः श्रुतिः सिन्धुर्यशोवती । कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः ॥ ४१ ॥

彼には六人の妃がいた。すなわちシュルティ（Śruti）、シンドゥ（Sindhu）、ヤショーヴァティー（Yaśovatī）、カーミニー（Kāminī）、マーリニー（Mālinī）、ショーバー（Śobhā）であり、伝統によりこのように列挙される。

Verse 142

आसु पत्नीषु तस्यासञ्चत्वरिंशच्छतद्वयम् । पुत्राणामसुरश्रेष्ट सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः ॥ ४२ ॥

その妃たちから、ああアスラの中の最勝者よ、彼には二百四十二人の息子が生まれた。しかも彼らは皆、常に飢えにさいなまれていた。

Verse 143

अकिञ्चनो भद्रमतिः क्षुधार्त्तानात्मजान्प्रियाः । पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४३ ॥

無一物のバドラマティは、愛する子らが飢えに苦しむのを見た。自らも飢えに責められ、感官は乱れ定まらず、嘆き悲しんだ。

Verse 144

धिग्जन्म भाग्यरहितं धिग्जन्म धनवर्जितम् । धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम् ॥ ४४ ॥

ああ、幸運なき生は嘆かわしい。ああ、財なき生は嘆かわしい。ああ、ダルマなき生は嘆かわしい。ああ、良き名声なき生は嘆かわしい。

Verse 145

नरस्य बह्वपत्यस्य धिग्जन्मैश्वर्यवार्जितम् । अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले ॥ ४५ ॥

子が多くとも、高き家柄と繁栄を欠く人の生は恥ずべきもの。ああ、徳のなんと尊いことか—温和さ、学識、そして良き家に生まれること。

Verse 146

दारिद्याम्बुधिमग्नस्य सर्वमेतन्न शोभते । प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा ॥ ४६ ॥

貧窮の大海に沈んだ者には、これらは何一つふさわしく見えない――愛しき者も、子や孫も、親族も、さらには兄弟でさえも。

Verse 147

शिष्याश्च सर्वमनुजास्त्यजन्त्यैश्वर्यवार्जितम् । चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते ॥ ४७ ॥

弟子たち、そしてまことに人々は皆、繁栄を失った者を捨て去る。チャンダーラであれ二度生まれであれ、敬われるのは福運ある者のみである。

Verse 148

दरिद्रः पुरुषो लोके शववल्लोकनिन्दितः । अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः ॥ ४८ ॥

この世では、貧しい男は人々に屍のように蔑まれる。ああ、しかし財に恵まれると、たとえ苛烈でも苛烈でないかのように見なされ、過ちは赦される。

Verse 149

गुणहीनोऽपि गुणवान्मूर्खो वाप्यथ पण्डितः । ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः ॥ ४९ ॥

徳がなくとも徳があっても、愚かであっても学識があっても、繁栄と認められた資質を備えるなら、その人は必ず敬われる。疑いはない。

Verse 150

अहो दरिद्रता दुःखं तत्राप्याशातिदुःखदा । आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवतेऽक्षयम् ॥ १५० ॥

ああ、貧しさは苦しみである。しかもその中で、希望そのものがさらに大きな痛みをもたらす。希望に圧される人は、尽きぬ悲しみを味わう。

Verse 151

आशयादासा ये दासास्ते सर्वलोकस्य । आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः ॥ ५१ ॥

「希望」に縛られて奴となる者は、まことに全世界の僕となる。だが希望そのものを僕とする者には、世界がその僕となる。

Verse 152

मानो हि महतां लोके धनमक्षयमुच्यते । तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता ॥ ५२ ॥

この世において、名誉（善き評判）は偉大なる者の尽きぬ財と説かれる。だが「希望／期待」という敵があり、名誉が失われれば貧しさが後に続く。

Verse 153

सर्वशास्त्रार्थवेत्तापि दरिद्रो भाति मूर्खवत् । नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचकः ॥ ५३ ॥

たとえ一切のシャーストラの義を知る者でも、貧しければ愚者のように見える。「完全なる無所有（naiṣkiñcanya）」という大鰐に掴まれた者を、誰が解き放てようか。

Verse 154

अहो दुःखमहो दुःखमहो दुःखं दरिद्रता । तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम् ॥ ५४ ॥

ああ、苦しみだ、苦しみだ、苦しみだ——貧しさとは。しかもその上、多くの息子と妻を抱える重荷は、さらに大いなる悲しみを招く。

Verse 155

एवमुक्त्वा भद्रमतिः सर्वशास्त्रार्थपारगः । अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाऽचिन्तयत्तदा ॥ ५५ ॥

かく語り終えて、あらゆるシャーストラの義の彼岸に達したバドラマティは、そのとき心中に、aiśvarya（威徳と繁栄）を授ける別のダルマを思惟した。

Verse 156

भूमिदानं विनिश्चित्य सर्वदानोत्तमोत्तमम् । दानेन योऽनुमंताति स एव कृतवान्पुरा ॥ ५६ ॥

大地の施し（ブー・ダーナ）があらゆる施与の中で最上であると確定したうえで、その施しを同意し随喜して認可する者は、昔すでに自らその施しを行った者と見なされる。

Verse 157

प्रापकं परमं धर्मं सर्वकामफलप्रदम् । दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

最高のダルマへと導き、あらゆる正しき願いの果を授けるその施し—諸々の布施の中で、最上の布施は土地の施与（ブー・ダーナ）であると称えられる。

Verse 158

यद्दत्त्वा समवान्पोति यद्यदिष्टतमं नरः । इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले ॥ ५८ ॥

「これを施せば人は栄え、最も望むものを得る」と確信したなら、賢く揺るがぬ者—吉祥なる理解を備えた人—は、決意の力をもってそのとおりに行ずる。

Verse 159

कौशाम्बींनाम नगरीं कलत्रापत्ययुग्ययौ । सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्एविलितम् ॥ ५९ ॥

カウシャーンビーという都には、スゴーシャと名づける第一のバラモンが、妻子とともに住み、あらゆる繁栄に恵まれていた。

Verse 160

गत्वा याचितवान्भूमिं पञ्चहस्तायतां बले । सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम् ॥ १६० ॥

そこへ赴き、五肘ほどの土地を乞い求めた。ダルマに励むスゴーシャは、その家長と家族の事情をよく見定めた。

Verse 161

मनसा प्रीयमाणेन समभ्यर्च्येदमब्रवीत् । कृतार्थोऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च ॥ ६१ ॥

心より喜びつつ、しかるべく礼拝して後に言った。「おお、気高き心の方よ、私は成就した。わが生もまた実りあるものとなった。」

Verse 162

मत्कुल पावनं जातं त्वदनुग्रहतो द्विज । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः ॥ ६२ ॥

「おお、ドヴィジャ（再生の者）よ、あなたの恩寵によって我が家系は清められました。」そう言って、法に篤いスゴーシャは敬虔に礼拝した。

Verse 163

पञ्चहस्तमितां भूमिं ददौ तस्मै महामतिः । पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता ॥ ६३ ॥

大いなる知恵の人は、五ハスタほどの土地を彼に与えた。大地は清浄にしてヴァイシュナヴァの性をもち、ヴィシュヌによって守られ支えられているからである。

Verse 164

पृथिव्यास्तु प्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम् ॥ ६४ ॥

「この大地を施すことによって、ジャナールダナが我に満悦されますように。」おお、ダイティヤの主よ、この真言をもってスゴーシャはその最勝のバラモンに告げた。

Verse 165

विष्णुबुद्ध्या समभ्यर्च्य तावतीं पृथिवीं ददौ । सोऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम् ॥ ६५ ॥

受け取る者をまさしくヴィシュヌと観じて礼拝し、その分の土地を施した。さらにバラモンのバドラマティも、賢者に請われると求められた土地を与えた。

Verse 166

दत्तवान्हरिभक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः ॥ ६६ ॥

スゴーシャは、ハリ（主）の信奉者でありヴェーダに通じた家住者に土地を布施した。その地施の功徳により、彼は一千万代に及ぶ家系を具えた。

Verse 167

प्रपेदे विष्णुभवनं यत्र गत्वा न शोचति । बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम् ॥ ६७ ॥

彼はヴィシュヌの御住処に到達した。そこへ至れば、もはや嘆きはない。またバドラマティも、幼子でありながら、祈り求めたゆえに繁栄（シュリー）を得た。

Verse 168

स्थितवान्विष्णुभवने सकुटुम्बो युगायुतम् । तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम् ॥ ६८ ॥

彼は家族とともにヴィシュヌの御住処に一万ユガ住し、同じくブラフマーの殿堂に留まって一千万ユガそこに在った。

Verse 169

ऐन्द्रं पदं समासाद्य स्थितवान्कल्पपञ्चकम् । ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः ॥ ६९ ॥

インドラの位に就いて五カルパのあいだ留まり、その後地上に至って、あらゆる主権と繁栄を具えた。

Verse 170

जातिस्मरो महाभागो बुभुजे भोगमुत्तमम् । ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः ॥ १७० ॥

前生を憶える大いなる幸運の者は、最上の世の享楽を味わった。その後、ダイティヤのバドラマティは欲を離れ、ただヴィシュヌに専心する者となった。

Verse 171

पृथिवीं वृत्तिहीनेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा तत्त्वैश्वर्यमनुत्तमम् ॥ ७१ ॥

彼は生業を失ったバラモンたちに、大地――土地と糧――を施した。主ヴィシュヌは心より歓喜し、真理の原理（タットヴァ）に基づく比類なき王権を彼に授けた。

Verse 172

कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् । तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण ॥ ७२ ॥

彼は、ただ一人に対してさえ、その無数（クロール）に及ぶ一族とともに、無上の解脱（モークシャ）を授けた。ゆえに、ダイティヤの主よ、あらゆるダルマに帰依する者よ――その同じ恩寵を私にもお与えください。

Verse 173

तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् । वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम् ॥ ७३ ॥

「解脱のために苦行を修します。どうか三歩の地をお授けください。」そのとき、ヴィローチャナの子バリは、水で満たした壺を手にし、布施の儀礼に備えているのが見えた。

Verse 174

आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय । विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम् ॥ ७४ ॥

輝けるヴァーマナに大地を施そうとして、バリは布施の作法に取りかかった。だが遍在の主ヴィシュヌは、灌水（ダーラー）の流れを妨げる者を見抜いた。

Verse 175

काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् । दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७५ ॥

カーヴィヤは手にしていたダルバ草の先端を、その矢に当てた。するとダルバの先に、千万の太陽にも等しい光を放つ大いなる武器が現れた。

Verse 176

अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् । आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा ॥ ७६ ॥

外れなき至烈のブラフマーの武器は、カーヴィヤ（シュクラ）の眼を呑まんと貪り、ただ一つの眼をもって、バールガヴァ（シュクラ）と諸天・阿修羅に向けて疾く放たれた。

Verse 177

पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् । बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम् ॥ ७७ ॥

「見よ」と言って、武器のごとく鋭いダルバ草の先端を示した。ついでバリは、三歩にて量られる大地をマハーヴィシュヌに献じた。

Verse 178

ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा । अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः ॥ ७८ ॥

そのとき宇宙のアートマンは拡がり、ブラフマー界に至るまで諸世界を遍満した。全宇宙を身とするハリは、ただ二歩にて大地を量った。

Verse 179

स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः । पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा ॥ ७९ ॥

その光輝ある御足跡は、ブラフマーの宇宙の「大釜」の極限にまで及んだ。御足の親指の先にてブラフマーンダ（宇宙卵）を穿ち、二つに裂かれた。

Verse 180

तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् । धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम् ॥ १८० ॥

その裂け目より外なる水が多くの流れとなって集まり来た――それはヴィシュヌの御足を洗いし水、清らかにして諸世界を浄める。

Verse 181

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

梵天の卵（宇宙の球界）の外に住し、それは絶え間ない流れとなって湧き出た。その水は至上に清浄で、梵天をはじめ諸天をも浄めた。

Verse 182

सत्पर्षिसेवितं चैव न्यपतन्मेरुमूर्द्धनि ॥ ८२ ॥

そしてそれは、尊き仙人たちがしばしば訪れ敬う、メール山（須弥山）の頂に降り注いだ。

Verse 183

एतद्दष्ट्वाद्भुतं कर्म ब्रह्माद्या देवतागणाः । ऋषयो मनवश्चैव ह्यस्तुवन्हर्षविह्वलाः ॥ ८३ ॥

この驚くべき御業を見て、梵天と諸天の群れ、さらに仙人たちとマヌたちも、歓喜に打たれて称賛した。

Verse 184

देव ऊचुः । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परायापररुपधारिणे । ब्रह्मात्मने ब्रह्मरतात्मबुद्धये नमोऽस्तु तेऽव्याहतकर्मशीलिने ॥ ८४ ॥

諸天は言った。「至上主に帰命し奉る。御本性は至上我。さらに“彼岸の彼岸”をも超えつつ、なお顕現の御姿をも取られる御方に帰命し奉る。梵（ブラフマン）を本質とし、内なる覚知が梵に没入する御方に帰命し奉る。御業と御行がいかなる妨げにも触れぬ御方に帰命し奉る。」

Verse 185

परेश परमानन्द परमात्मन्परात्पर । सर्वात्मने जगन्मूर्त्ते प्रमाणातीत ते नमः ॥ ८५ ॥

帰命し奉る、至上主よ、至上の歓喜よ、至上我よ、“彼岸の彼岸”をも超える御方よ。万有の我にして、宇宙を御身の相とし、あらゆる証明手段を超越する御方に帰命し奉る。

Verse 186

विश्वतश्चक्षुषे तुभ्यं विश्वतो बाहवे नमः । विश्वतः शिरसे चैव विश्वतो गतये नमः ॥ ८६ ॥

遍くに眼を具えたまう御方よ、汝に礼拝す。遍くに御腕を伸べたまう御方よ、汝に礼拝す。遍くに御首（みこうべ）在します御方よ、汝に礼拝す。遍くに御歩みと御道が満ちる御方よ、汝に礼拝す。

Verse 187

एवं स्तुतो महाविष्णुर्ब्रह्याद्यैः स्वर्द्दवौकसाम् । दत्त्वाभयं च मुमुदे देवदेवः सनातनः ॥ ८७ ॥

かくして梵天ならびに天界の諸神に讃えられた大ヴィシュヌは、神々の神にして常住の御方として、彼らに無畏を授け、御心に喜びを満たされた。

Verse 188

विरोचनात्मजं दैत्यं पदैकार्थं बबन्ध ह । ततः प्रपन्नं तु बलिं ज्ञात्वा चास्मै रसातलम् । ददौ तद्वारपालश्च भक्तवश्यो बभूव ह ॥ ८८ ॥

彼はヴィローチャナの子なるダイティヤ、バリを、ただ一歩の威力によって縛した。ついでバリが帰依して身を委ねた者であると知り、ラサータラを授けた。さらに भक्तवश्य（信愛に従う御方）となり、みずからその地の門衛として立たれた。

Verse 189

नारद उवाच । रसातले महाविष्णुर्विरोचनसुतस्य वै । किं भोज्यं कल्पयामास घोरे सर्पभयाकुले ॥ ८९ ॥

ナーラダは言った。「ラサータラにおいて、蛇の恐怖に満ちたその凄まじき地で、マハーヴィシュヌはヴィローチャナの子のために、いかなる食を整えられたのか。」

Verse 190

सनक उवाच । अमन्त्रितं हविर्यत्तु हूयते जातवेदसि । अपात्रे दीयते यच्च तद्धोरं भोगसाधनम् ॥ १९० ॥

サナカは言った。「正しき真言なくしてジャータヴェーダス（アグニ）に注がれる供物（ハヴィス）も、また器に非ざる者へ与えられる布施も、いずれも恐るべきものとなり、ただ世俗の享楽と束縛を成就する手段となって、真の功徳とはならぬ。」

Verse 191

हुतं हविरशुचिना दृत्तं सत्कर्म यत्कृतम् । तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम् ॥ ९१ ॥

不浄なる供物によって捧げられた供犠、また不浄の仕方で行われた所谓の善行——その一切は下界においてのみ「享受」されるにふさわしく、堕落という下降の果を結ぶ。

Verse 192

एवं रसातलं विष्णुर्बलये सासुराय तु । दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ ॥ ९२ ॥

かくしてヴィシュヌは、バリをそのアスラの軍勢とともにラサータラへと退け、さらに諸天すべてに無畏を授けて、彼らにトリディヴァ（天界）を返し与えた。

Verse 193

पूज्यमानोऽमरगणैः स्तूयमानो महर्षिभिः । गंधर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः ॥ ९३ ॥

天の群れに礼拝され、大聖仙に讃えられ、ガンダルヴァに歌われつつ、彼は再びヴァーマナの姿へと帰した。

Verse 194

एतद्दृष्ट्वा महत्कर्ममुनयो ब्रह्मवादिनः । परस्परं स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम् ॥ ९४ ॥

この大いなる御業を見て、ブラフマンを説く牟尼たちは互いに微笑み合い、至上の御方プルショーत्तマ（至高の人格）に恭しく礼拝した。

Verse 195

सर्वभूतात्मको विष्णुर्वामनत्वमुपागतः । मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ९५ ॥

万有のアートマンたるヴィシュヌはヴァーマナの姿を取り、全世界を惑わせつつ、苦行（タパス）を修するため森へと赴いた。

Verse 196

एवं प्रभावा सा देवी गङ्गा विष्णुपदोद्भवा । यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ९६ ॥

かくも女神ガンガーは偉大である。ヴィシュヌの御足より生じ、ただその御名を憶念するだけで、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 197

इदं तु गङ्गामाहात्म्यं यः पठेच्छृणुयादपि । देवालये नदीतीरे सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९७ ॥

このガンガーの大功徳を、寺院にて、または河岸にて、誦し、あるいはただ聴聞する者は、アシュヴァメーダ（馬祀）の果報を得る。