Adhyaya 26

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें दुर्योधनका पलायनविषयक पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २५ ॥। अपन ह< बछ। है २ >> षड्विशो<5ध्याय: भीमसेनके द्वारा धृतराष्ट्रके ग्यारह पुत्रोंका और बहुत-सी चतुरंगिणी सेनाका वध संजय उवाच गजानीके हते तस्मिन्‌ पाण्डुपुत्रेण भारत । वध्यमाने बले चैव भीमसेनेन संयुगे

サञ्जयは語った。「バーラタよ、ガジャーニカがパーンドゥの子に討たれ、さらに戦場のただ中でビーマセーナが軍勢を斬り伏せていたとき、戦場の殺戮はいよいよ激しさを増した。」

Verse 2

चरन्तं च तथा दृष्टवा भीमसेनमरिंदमम्‌ | दण्डहस्तं यथा क्रुद्धमन्तकं प्राणहारिणम्‌

サञ्जयは語った。「そのように駆け巡る敵砕きのビーマセーナを見れば、手には棍棒を携え、命を奪う憤怒のアンタカ（死神）のごとくであった。」

Verse 3

समेत्य समरे राजन्‌ हतशेषा: सुतास्तव । अदृश्यमाने कौरव्ये पुत्रे दुर्योधने तव

サञ्जयは語った。「王よ、殺戮ののちにわずかに残った御子らは戦場に集い来た。しかし、あなたのクル族の子ドゥルヨーダナはどこにも見えず、視界から消え失せていた。」

Verse 4

सोदर्या: सहिता भूत्वा भीमसेनमुपाद्रवन्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! भरतनन्दन! पाण्डुपुत्र भीमसेनके द्वारा आपकी गजसेना तथा दूसरी सेनाका भी संहार हो जानेपर जब आपका पुत्र कुरुवंशी दुर्योधन कहीं दिखायी नहीं दिया

サンジャヤは言った。「そのとき兄弟たちは一つに集まり、ビーマセーナに襲いかかった。パーンドゥの子が汝の象軍および他の諸部隊を滅ぼし、しかもドゥルヨーダナの姿がどこにも見えぬとき、死を免れた汝の息子たちは皆ひとところに集結した。戦場を怒りに燃えてさまようビーマを見て—罰の杖を携え死をもたらすヤマのごとく—彼らは一斉に彼へと殺到した。（攻めかかる者たちの名は次段に続く。）」

Verse 5

जयत्सेन: सुजातश्च तथा दुर्विषहोडरिहा । दुर्विमोचननामा च दुष्प्रधर्षस्तथैव च

サンジャヤは言った。「ジャヤツェーナ、スジャータ、ドゥルヴィシャハ、ダーリハー、ドゥルヴィモーチャナと名の者、そして同じくドゥシュプラダルシャ。」—このように彼は『シャリヤ篇』で武人たちの名を次々と挙げ、戦が多くの名ある戦士を巻き込み、全体が滅びへと傾く中でも各々の武勇が数え上げられてゆくことを示している。

Verse 6

श्रुतर्वा च महाबाहु: सर्वे युद्धविशारदा: । इत्येते सहिता भूत्वा तव पुत्रा: समन्‍्तत:

サンジャヤは言った。「そして大腕のシュルタールヴァも。まことに彼らは皆、戦の術に通じていた。かくして汝の息子たちは集結し、四方に陣取って立った。」

Verse 7

भीमसेनमभिद्रुत्य रुरुधु: सर्वतोदिशम्‌ । दुर्मर्षण

サンジャヤは言った。汝の戦巧者なる息子たちはビーマセーナへと突進し、四方から取り囲んであらゆる道を塞いだ—ドゥルマルシャナ、シュルターンタ（またチトラーンガとも呼ばれる）、ジャイトラ、ブーリバラ（ビーマバラ）、ラヴィ、ジャヤツェーナ、スジャータ、ドゥルヴィシャハ（ドゥルヴィガーハ）、シャトルナーシャカ、ドゥルヴィモーチャナ、ドゥシュプラダルシャ（ドゥシュプラダルシャナ）、そして大腕のシュルタールヴァ。すると、王よ、ビーマは再び自らの戦車に乗り込んだ。

Verse 8

मुमोच निशितान्‌ बाणान्‌ पुत्राणां तव मर्मसु । महाराज! तब भीम पुनः अपने रथपर आरूढ़ हो आपके पुत्रोंके मर्मस्थानोंमें तीखे बाणोंका प्रहार करने लगे ।। ते कीर्यमाणा भीमेन पुत्रास्तव महारणे

サンジャヤは言った。「彼は汝の息子たちの急所へ、鋭い矢を放った。大王よ、ビーマは再び自らの戦車に乗り、貫く矢で汝の息子たちの隙を繰り返し射抜いた。かくしてその大合戦において、汝の息子たちはビーマによって切り崩され、散り散りとなっていった。」

Verse 9

ततः क्रुद्धो रणे भीम: शिरो दुर्मर्षणस्य ह

サンジャヤは言った。「そのとき戦場にて、怒りに燃えたビーマはドゥルマルシャナの首を討ち落とした——これぞ戦の苛烈な理、憤怒と復讐が人をして決然たる、取り返しのつかぬ行いへと駆り立てるのである。」

Verse 10

क्षुरप्रेण प्रमथ्याशु पातयामास भूतले । तब रणभूमिमें क्रुद्ध हुए भीमसेनने एक क्षुरप्रसे दुर्मरषणका मस्तक शीघ्रतापूर्वक पृथ्वीपर काट गिराया ।। ततो<5परेण भल्लेन सर्वावरणभेदिना

サンジャヤは言った。「剃刀のごとく鋭い鏃の矢で、彼はたちまち打ち据えて地に倒した。さらに、あらゆる鎧を貫く広刃の矢をもって攻めを継いだ。そこにあるのは、怒りと武の技が常の抑制を踏みにじり、命が一瞬で断たれる、戦場の容赦なき暴力である。」

Verse 12

स पपात रथादू राजन्‌ भूमौ तूर्ण ममार च,राजन! जयत्सेन रथसे पृथ्वीपर गिरा और तुरंत मर गया। मान्यवर नरेश! तदनन्तर क्रोधमें भरे हुए श्रुतर्वाने गीधकी पाँख और झुकी हुई गाँठवाले सौ बाणोंसे भीमसेनको बींध डाला

サンジャヤは言った。「王よ、彼は戦車から地に落ち、ただちに息絶えた。」この語りは、戦場の暴力がもたらす迅速で取り返しのつかぬ帰結を示す。武勇も命も一瞬にして尽き、戦の止まぬ奔流に潜む道義の重みをいっそう際立たせる。

Verse 13

जयत्सेनं ततो विद्धवा नाराचेन हसन्निव

サンジャヤは言った。「ついで彼は、まるで笑うかのように、ナーラーチャの矢でジャヤツェーナを射抜き、これを倒した。その後、尊き王よ、怒りに燃えたシュルタールヴァが、禿鷲の翼のごとき羽を備え、節の曲がった百本の矢でビーマセーナを貫いた。ここには戦の陰鬱な勢いがある。武の冴えと憤怒が即座の報復を駆り立て、暴力の倫理的重みは、絶え間ない打ち合いの底に黙して潜む。」

Verse 14

ततः क्रुद्धो रणे भीमो जैत्रं भूरिबलं रविम्‌ । त्रीनेतांस्त्रिभिरानर्च्छद्‌ विषाग्निप्रतिमै: शरै:

サンジャヤは言った。「ついに戦場で怒りに燃えたビーマは、ジャイトラ、ブーリバラ、ラヴィ——その三人を、毒と火のごとく恐るべき三本の矢で射た。」この偈は、戦におけるビーマの烈しい決意を示す。憤怒は断乎たる行動となり、同時に複数の敵へ向けられ、クルクシェートラの戦いが容赦なく激化してゆくさまを映し出す。

Verse 15

ते हता न्‍्यपतन्‌ भूमौ स्वन्दनेभ्यो महारथा: । वसन्ते पुष्पशबला निकृत्ता इव किंशुका:

サンジャヤは言った。「矢に討たれたあの大車戦の勇士たちは、自らの戦車から地に落ちた。春の花に彩られたキṃśuka（パラーシャ）の木が伐り倒されるように。」

Verse 16

ततो5परेण भल्‍्लेन तीक्ष्णेन च परंतप: । दुर्विमोचनमाहत्य प्रेषषयामास मृत्यवे,इसके बाद शत्रुओंको संताप देनेवाले भीमसेनने दूसरे तीखे भल्लसे दुर्विमोचनको मारकर मृत्युके लोकमें भेज दिया

ついで敵を苦しめるその勇士は、さらに鋭いバッラ（bhalla）の矢を放ち、ドゥルヴィモーチャナを討ち倒して死の国へ送り込んだ。

Verse 17

स हत: प्रापतद्‌ भूमौ स्वरथाद्‌ रथिनां वर: । गिरेस्तु कूटजो भग्नो मारुतेनेव पादप:

サンジャヤは言った。「討たれたその車戦の第一人者は、自らの戦車から地に落ちた。山頂に生えた木が烈風に折られて倒れるように。」

Verse 18

दुष्प्रधर्ष ततश्वैव सुजातं च सुतं तव । एकैकं न्यहनत्‌ संख्ये द्वाभ्यां द्वाभ्यां चमूमुखे,तदनन्तर भीमसेनने आपके पुत्र दुष्प्रधर्ष और सुजातको रणक्षेत्रमें सेनाके मुहानेपर दो-दो बाणोंसे मार गिराया

サンジャヤは言った。「ついでビーマセーナは戦場で軍勢の先頭にて、汝の子ドゥシュプラダルシャとスジャータを一人ずつ、各々二本の矢で射倒した。」

Verse 19

तौ शिलीमुखविद्धाजडौ पेततू रथसत्तमौ | ततः पतन्‍न्तं समरे अभिवीक्ष्य सुतं तव

サンジャヤは言った。「その二人の最上の勇士は、鋭い矢に全身を貫かれて痺れ、戦車から落ちた。さらに汝の子ドゥルヴィシャハが戦場へ突進するのを見るや、ビーマセーナは幅広い穂先のバッラ（bhalla）でこれを討ち、あらゆる弓手の眼前でドゥルヴィシャハは戦車から地へと落ちた。」

Verse 20

भल्लेन पातयामास भीमो दुर्विषहं रणे । स पपात हतो वाहात्‌ पश्यतां सर्वधन्विनाम्‌

サンジャヤは言った。戦のただ中で、ビーマは「バッラ（bhalla）」の矢でドゥルヴィシャハを射倒した。その一撃に傷ついたドゥルヴィシャハは、弓兵たちの見守る前で、乗り物／戦車から落ちた。この光景は、クシャトリヤの戦がもつ容赦なさと、公衆の面前で下される決着の厳しさを示している。勇と報いは、集う戦士たちの眼前で明らかとなるのだ。

Verse 21

दृष्टवा तु निहतान्‌ भ्रातृन्‌ बहूनेकेन संयुगे । अमर्षवशमापन्न: श्रुतर्वा भीममभ्ययात्‌

サンジャヤは言った。戦場で、ビーマただ一人によって多くの兄弟が討たれたのを見て、シュルタルヴァは耐えがたい憤怒に呑まれ、ビーマセーナに対決すべく進み出た。この偈は戦の倫理に潜む常なる緊張を示す――悲嘆と怒りが判断を狭め、武人を報復の一騎討ちへと駆り立てるのである。

Verse 22

विक्षिपन्‌ सुमहच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्‌ । विसृजन्‌ सायकांश्वैव विषाग्निप्रतिमान्‌ बहून्‌ू

サンジャヤは言った。黄金で飾られた巨大な弓を振るい、引き絞り、彼は毒と火にも似て恐るべき無数の矢を、次々と斉射して戦場に降らせた。怒りに駆られた武の技は、節制ではなく破壊の力となることを、この場面は示している。

Verse 23

सतु राजन्‌ धनुश्कछित्त्वा पाण्डवस्य महामृथे । अथीैनं छिन्नथन्वानं विंशत्या समवाकिरत्‌,राजन्‌! उसने उस महासमरमें पाण्डुपुत्रके धनुषको काटकर कटे हुए धनुषवाले भीमसेनको बीस बाणोंसे घायल कर दिया

サンジャヤは言った。王よ、その大いなる激突の中で、彼はパーンダヴァの弓を断ち切った。さらに、弓を断たれたビーマセーナを見るや、二十本の矢を浴びせて傷を負わせた。ここには、クシャトリヤの戦の掟において相手の武器を無力化することが決定的な戦術でありながら、なお戦いは容赦なく、戦場の技と規範のうちに続いてゆくことが示されている。

Verse 24

ततो<न्यद्‌ धनुरादाय भीमसेनो महाबल: । अवाकिरत्‌ तव सुतं तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्‌,तब महाबली भीमसेन दूसरा धनुष लेकर आपके पुत्रपर बाणोंकी वर्षा करने लगे और बोले--'खड़ा रह, खड़ा रह”

サンジャヤは言った。すると大力のビーマセーナは別の弓を取り、汝の子に矢の雨を浴びせつつ、「立て、立て！」と叫んだ。戦場の義務という苛烈な掟において、この挑発は単なる残虐ではない。相手の胆力を砕き、決着の対決へと引きずり出すための、武人の呼びかけなのである。

Verse 25

महदासीतू तयोर्युद्धे चित्ररूपं भयानकम्‌ | यादृशं समरे पूर्व जम्भवासवयोर्युधि

サンジャヤは言った。「その二人の間に大いなる戦いが起こった。形は奇怪で、見る者を震え上がらせるほど恐ろしい。かつて戦場でジャンバとヴァーサヴァ（インドラ）が戦った古の合戦のごとく、今この二勇士の衝突もまたそのようであった。」

Verse 26

तयोस्तत्र शितैमुक्तिर्यमदण्डनि भै: शरै: । समाच्छन्ना धरा सर्वा खं दिशो विदिशस्तथा

サンジャヤは言った。「そこでは二人が放った矢の雨が—ヤマの懲罰の杖のごとく鋭い矢が—あまりに密であったため、大地も天空も、八方とその間の方角までもが、矢に覆われて霞んだかのようであった。」

Verse 27

ततः श्रुतर्वा संक्रुद्धो धनुरादाय सायकै: । भीमसेनं रणे राजन्‌ बाह्दोरुरसि चार्पयत्‌

サンジャヤは言った。「そのとき怒りに燃えたシュルタールヴァは弓を取り、矢をもって戦場のビーマセーナを射た。王よ、彼の両腕と胸を貫いたのである。」

Verse 28

सो5तिविद्धो महाराज तव पुत्रेण धन्विना । भीम: संचुक्षुभे क्रुद्धः पर्वणीव महोदधि:

サンジャヤは言った。「大王よ、弓を操る汝の子の矢に深く貫かれながらも、ビーマの怒りは燃え上がった。満月の潮にふくらむ大海のように、彼は憤怒にうねり、激しく揺れ動いた。」

Verse 29

ततो भीमो रुषाविष्ट: पुत्रस्य तव मारिष | सारथिं चतुरश्चाश्वान्‌ शरैर्निन्ये यमक्षयम्‌,आर्य! फिर रोषसे आविष्ट हुए भीमसेनने अपने बाणोंद्वारा आपके पुत्रके सारथि और चारों घोड़ोंको यमलोक पहुँचा दिया

サンジャヤは言った。「それからビーマは怒りに取り憑かれ、尊き御方よ、矢をもって汝の子の御者と四頭の馬とをヤマの住処へ送り去った。」

Verse 30

विरथं तं समालक्ष्य विशिखैलोंमवाहिभि: । अवाकिरदमेयात्मा दर्शयन्‌ पाणिलाघवम्‌

サンジャヤは言った。戦車を失ったのを見て、測り知れぬ勇士は—手さばきの速さを示しつつ—鳥の羽で矢羽を飾った矢を雨のごとく浴びせかけた。

Verse 31

श्रुतर्वा विरथो राजन्नाददे खड़्गचर्मणी । अथास्याददत: खड्गं शतचन्द्रं च भानुमत्‌

サンジャヤは言った。王よ、戦車を失ったシュルタールヴァは剣と盾を取った。さらに武装を整えるさなか、百の月の紋を刻んだ、光り輝く剣を授けられた。

Verse 32

छिन्नोत्तमाड्स्य तत: क्षुरप्रेण महात्मना

サンジャヤは言った。するとその大勇士は、剃刀の刃のように鋭い矢で打ち、敵の首を断ち落とした。

Verse 33

तस्मिन्‌ निपतिते वीरे तावका भयमोहिता:

サンジャヤは言った。その勇士が倒れると、そなたの軍勢は恐怖と迷妄にとらわれた。

Verse 34

तानापतत एवाशु हतशेषाद्‌ बलार्णवात्‌

サンジャヤは言った。その戦士たちはたちまち一斉に突進し、海のように広大だった軍勢—今や殺戮ののち残滓となった軍—から湧き出て、荒廃のただ中でもなお押し進んだ。

Verse 35

ते तु तं वै समासाद्य परिवद्रु: समन्‍्ततः

サञ्जयは言った。「その戦士たちはビーマセーナのもとに到り、四方から彼を取り囲んで立った。すると戦場で包囲されたビーマセーナは、鋭い矢をもって汝の軍勢すべてを苦しめ打ち砕き始めた――インドラがアスラを滅ぼすがごとく。」

Verse 36

ततस्तु संवृतो भीमस्तावकान्‌ निशितै: शरैः । पीडयामास तान्‌ सर्वान्‌ सहस्राक्ष इवासुरान्‌

サञ्जयは言った。「ついでビーマは、包囲されながらも、鋭い矢をもって汝の軍勢すべてを苦しめ打ち砕いた――千眼者サハスラークシャ（インドラ）がアスラを圧するがごとく。」

Verse 37

ततः: पञ्चशतान्‌ हत्वा सवरूथान्‌ महारथान्‌ । जघान कुज्जरानीकं पुन: सप्तशतं युधि

サञ्जयは言った。「それからビーマセーナは、車具もろとも大車戦士五百を討ち、さらに戦のただ中で七百の戦象の隊を再び打ち倒した。」

Verse 38

हत्वा शतसहस््राणि पत्तीनां परमेषुभि: । वाजिनां च शतान्यष्टौ पाण्डव: सम विराजते

サञ्जयは言った。「さらに彼は最上の矢で数十万の歩兵を討ち、また八百の馬をも屠った。かくしてパーンダヴァ（ビーマセーナ）は戦場において輝きわたった。」

Verse 39

भीमसेनस्तु कौन्तेयो हत्वा युद्धे सुतांस्तव । मेने कृतार्थमात्मानं सफलं जन्म च प्रभो,प्रभो! इस प्रकार कुन्तीपुत्र भीमसेनने युद्धमें आपके पुत्रोंका विनाश करके अपने- आपको कृतार्थ और जन्मको सफल हुआ समझा

サञ्जयは言った。「大王よ、クンティーの子ビーマセーナは、戦において汝の子らを討ち果たしたのち、自らを成就した者とみなした。目的は果たされ、生まれもまた実りあるものとなった、と。」

Verse 40

तं॑ तथा युद्धयमानं च विनिध्नन्तं च तावकान्‌ । ईक्षितुं नोत्सहन्ते सम तव सैन्या नराधिप,नरेश्वर! इस तरह युद्ध और आपके पुत्रोंका वध करते हुए भीमसेनको आपके सैनिक देखनेका भी साहस नहीं कर पाते थे

サンジャヤは言った。「ビーマセーナがそのように戦い続け、汝の兵を次々と討ち倒してゆくと、汝の軍勢は—王よ、人々の主よ—もはや彼を見つめる勇気すら失った。容赦なき武威の光景が彼らの決意を砕き、恐怖が立ち止まって見届けようとする意志を呑み込んだ。」

Verse 41

विद्राव्य च कुरून्‌ सर्वास्तांश्व हत्वा पदानुगान्‌ | दोर्भ्या शब्दं ततश्नक्रे त्रासयानो महाद्विपान्‌

サンジャヤは言った。「クル族の軍をことごとく潰走させ、後を追う従兵を討ち果たしたのち、ビーマセーナは両腕で轟くような音を打ち鳴らし、巨大な戦象すら恐れおののかせた。」

Verse 42

हतभूयिष्ठयोधा तु तव सेना विशाम्पते । किंचिच्छेषा महाराज कृपणं समपद्यत,प्रजानाथ! महाराज! आपकी सेनाके अधिकांश योद्धा मारे गये और बहुत थोड़े सैनिक शेष रह गये; अतः वह सेना अत्यन्त दीन हो गयी थी

サンジャヤは言った。「民の主よ、汝の軍は—戦士の大半が討たれ—わずかな残兵を残すのみとなった、偉大なる王よ。ゆえにその軍は、哀れむべきほどに打ち砕かれ、崩れ落ちた。」

Verse 83

भीमसेनमपाकर्षन्‌ प्रवणादिव कुड्जरम्‌ । उस महासमरमें जब भीमसेन आपके पुत्रोंपर बाणोंका प्रहार करने लगे, तब वे भीमसेनको उसी प्रकार दूरतक खींच ले गये, जैसे शिकारी नीचे स्थानसे हाथीको खींचते हैं

サンジャヤは言った。「その大合戦において、ビーマセーナが汝の子らに矢を浴びせ始めると、彼らはビーマセーナを遠くへ引き離した。まるで猟師が斜面から象を引きずり下ろすように。」

Verse 103

श्रुतान्तमवधीद्‌ भीमस्तव पुत्र महारथ: । तत्पश्चात्‌ समस्त आवरणोंका भेदन करनेवाले दूसरे भल्लके द्वारा महारथी भीमसेनने आपके पुत्र श्रुतान्तका अन्त कर दिया

サンジャヤは言った。「ビーマは大車戦士として、汝の子シュルターンタを討ち取った。さらにその後、あらゆる防護を貫く第二のバッラカ矢によって、マハーラティたるビーマセーナはシュルターンタの命を断ち切った。」

Verse 116

पातयामास कौरव्यं रथोपस्थादरिंदम: । फिर हँसते-हँसते उन शत्रुदमन वीरने कुरुवंशी जयत्सेनको नाराचसे घायल करके उसे रथकी बैठकसे नीचे गिरा दिया

サンジャヤは語った。敵を屈するその勇士はクル族の戦士を打ち倒し、戦車の座から落とした。この光景は、戦いの容赦ない奔流を示す。武勇と戦術の精確さが一瞬で生死を決し、同族相争う戦の道義的重みのただ中で、武の卓越が休みなく示されるのである。

Verse 313

क्षुरप्रेण शिर: कायात्‌ पातयामास पाण्डव: । राजन! रथहीन हुए श्रुतर्वाने अपने हाथोंमें ढाल और तलवार ले ली। वह सौ चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त ढाल तथा अपनी प्रभासे चमकती हुई तलवार ले ही रहा था कि पाण्थुपुत्र भीमसेनने एक क्षुरप्रद्वारा उसके मस्तकको धड़से काट गिराया

パーンダヴァは剃刀のごとく鋭い矢で、その首を胴から落とした。王よ、戦車を失ったシュルタラヴァーナは、手に盾と剣を取った。百の三日月の印を帯びた盾と、自らの光で輝く剣を握ろうとしたその刹那、パーンドゥの子ビーマセーナが鋭い矢を放ち、首を胴から断ち切って地に落とした。

Verse 326

पपात काय: स रथाद्‌ वसुधामनुनादयन्‌ । महामनस्वी भीमसेनके क्षुरप्रसे मस्तक कट जानेपर उसका धड़ वसुधाको प्रतिध्वनित करता हुआ रथसे नीचे गिर पड़ा

サンジャヤは語った。ビーマセーナの剃刀のように鋭い矢によって首が断たれると、その大いなる魂を持つ戦士の胴は戦車から大地へ落ち、轟く音を立てて地を打った。かくして戦の容赦ない裁きのもと、誇りも武勇も等しく倒れ、戦場は暴力の迅速で取り返しのつかぬ帰結を証し立てる。

Verse 333

अभ्यद्रवन्त संग्रामे भीमसेनं युयुत्सव: । उस वीरके गिरते ही आपके सैनिक भयसे व्याकुल होनेपर भी संग्राममें जूझनेकी इच्छासे भीमसेनकी ओर दौड़े

サンジャヤは語った。戦わんとする者たちは戦場でビーマセーナへと駆け寄った。あの勇士が倒れ、あなたの軍勢が恐怖に揺らいでいながらも、交戦への意志が彼らをビーマへと押し出した—戦においては決意が一時、恐慌と悲嘆を凌ぐことを示している。

Verse 343

दंशितान्‌ प्रतिजग्राह भीमसेन: प्रतापवान्‌ । मरनेसे बचे हुए सैन्यसमूहसे निकलकर शीघ्रतापूर्वक अपने ऊपर आक्रमण करते हुए उन कवचधारी योद्धाओंको प्रतापी भीमसेनने आगे बढ़नेसे रोक दिया

サンジャヤは語った。武威あるビーマセーナは、鎧をまとった戦士たちを迎え撃った。虐殺を生き延びた者どもが残兵の中から飛び出し、たちまち彼を討たんと駆け寄ると、勇猛なるビーマはその進撃を押しとどめ、前へ出させなかった。この場面は、戦場の務めという陰惨な掟—絶え間ない報復の襲撃の中で、勇気をもって味方を守ること—を浮き彫りにする。