Prakarana 14

Verse 266 (चौपाई)

काम कोह मद मान न मोहा। लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।। जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया। तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।। सब के प्रिय सब के हितकारी। दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।। कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी। जागत सोवत सरन तुम्हारी।। तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं। राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।। जननी सम जानहिं परनारी। धनु पराव बिष तें बिष भारी।। जे हरषहिं पर संपति देखी। दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।। जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे। तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।

Di dalam diri siapa tidak ada nafsu, tidak ada kemarahan, tidak ada kesombongan, tidak ada kesia-siaan, tidak ada kebingungan, tidak ada keserakahan, tidak ada ketakutan, tidak ada kemelekatan, tidak ada permusuhan, di dalam hati siapa tidak ada penipuan, tidak ada kemunafikan, tidak ada ilusi, di dalam hati mereka bersemayam, wahai Tuhan Wangsa Raghu.

Verse 267 (दोहा/सोरठा)

स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात। मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।

Di dalam mata siapa tuan, sahabat, ayah, ibu, dan guru semuanya adalah Engkau semata, wahai Tuhan, di dalam bait hati mereka semoga Engkau berdua bersemayam, Sita dan saudara-Mu.

Verse 268 (चौपाई)

अवगुन तजि सब के गुन गहहीं। बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।। नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका। घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।। गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा। जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।। राम भगत प्रिय लागहिं जेही। तेहि उर बसहु सहित बैदेही।। जाति पाँति धनु धरम बड़ाई। प्रिय परिवार सदन सुखदाई।। सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई। तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।। सरगु नरकु अपबरगु समाना। जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।। करम बचन मन राउर चेरा। राम करहु तेहि कें उर डेरा।।

Yang meninggalkan kesalahan orang lain dan memegang kebajikan mereka, yang menanggung penderitaan demi seorang Brahmin, seekor sapi, atau kebaikan, yang mahir dalam kebijaksanaan dan menempuh jalan dunia, yang hatinya selalu tertuju pada rumah-Mu, wahai Tuhan, yang mengambil kebajikan-Mu atas diri mereka sendiri dan menganggap milik mereka sendiri sebagai tiada, yang dengan segala cara menaruh kepercayaan kepada-Mu.

Verse 269 (दोहा/सोरठा)

जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु। बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।

Yang tidak pernah menginginkan sesuatu apapun dari-Mu, tetapi mencintai-Mu dengan kasih yang alami dan spontan, di dalam hati mereka semoga Engkau selalu bersemayam, menjadikan hati itu sebagai rumah-Mu sendiri.

Verse 270 (चौपाई)

एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए। बचन सप्रेम राम मन भाए।। कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक। आश्रम कहउँ समय सुखदायक।। चित्रकूट गिरि करहु निवासू। तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।। सैलु सुहावन कानन चारू। करि केहरि मृग बिहग बिहारू।। नदी पुनीत पुरान बखानी। अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।। सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि। जो सब पातक पोतक डाकिनि।। अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं। करहिं जोग जप तप तन कसहीं।। चलहु सफल श्रम सब कर करहू। राम देहु गौरव गिरिबरहू।।

Dengan demikian orang suci itu menunjukkan tempat tinggalnya kepada mereka; kata-katanya penuh kasih dan menyenangkan hati Rama. Orang suci itu berkata, "Dengarlah, wahai Tuhan Wangsa Surya; aku akan menceritakan kepadamu sebuah pertapaan yang indah untuk ditinggali pada musim ini. Buatlah tempat tinggalmu di Bukit Chitrakuta; di sana segalanya akan baik bagimu dalam segala hal. Gunung itu indah, hutannya memikat, penuh dengan gajah, singa, rusa dan burung yang bermain. Sungai itu suci, sebagaimana dinyatakan dalam kitab-kitab kuno; Kekasih Atri membawanya ke sini dengan kekuatan tapanya. Alirannya bernama Mandakini, yang menghancurkan segala dosa dan kekotoran. Atri dan orang-orang suci agung lainnya tinggal di sana dalam jumlah banyak, mempraktikkan yoga, japa dan tapa yang melatih tubuh. Marilah, semoga segala usahamu terpenuhi; wahai Rama, berilah kehormatan kepada gunung yang mulia ini."

Verse 271 (दोहा/सोरठा)

चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ। आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।

Orang suci agung itu menyanyikan kemuliaan Chitrakuta yang tak terbatas. Mereka datang dan mandi di sungai yang mulia, Sita dan kedua saudara bersama-sama.

Verse 272 (चौपाई)

रघुबर कहेउ लखन भल घाटू। करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।। लखन दीख पय उतर करारा। चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।। नदी पनच सर सम दम दाना। सकल कलुष कलि साउज नाना।। चित्रकूट जनु अचल अहेरी। चुकइ न घात मार मुठभेरी।। अस कहि लखन ठाउँ देखरावा। थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।। रमेउ राम मनु देवन्ह जाना। चले सहित सुर थपति प्रधाना।। कोल किरात बेष सब आए। रचे परन तृन सदन सुहाए।। बरनि न जाहि मंजु दुइ साला। एक ललित लघु एक बिसाला।।

Rama berkata kepada Lakshmana, "Ini adalah tempat pendaratan yang baik; marilah kita menetap di suatu tempat di sini dengan nyaman." Lakshmana melihat sekeliling dan memilih tempat yang baik; ia bergerak ke segala arah seperti pelangi di sekeliling busur. Sungai, kolam-kolam, naungan pohon-pohon, air dan hutan semuanya menyenangkan, menghilangkan setiap noda zaman Kali. Chitrakuta tampak seperti pemburu yang tak bergerak, tidak pernah gagal dalam sasarannya, menghancurkan kesedihan dan penderitaan. Demikian berkata, Lakshmana menunjukkan tempat itu kepadanya; melihat tanah itu, Rama menemukan ketenangan. Rama bersukacita dalam hatinya; para dewa mengetahuinya dan pergi, dengan pemimpin para dewa di kepala mereka. Orang-orang Kol dan Kirata dengan rupa mereka semua datang; mereka membangun gubuk-gubuk daun yang indah. Seseorang tidak dapat menggambarkan dua aula yang cantik; satu kecil dan menawan, yang lain luas.

Verse 273 (दोहा/सोरठा)

लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत। सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।

Dengan Lakshmana dan Janaki, Tuhan bersinar di tempat tinggal yang indah itu; ia tampak seperti Dewa Cinta sendiri dalam rupa orang suci, dengan Rati dan raja musim di sisinya.

Verse 274 (चौपाई)

अमर नाग किंनर दिसिपाला। चित्रकूट आए तेहि काला।। राम प्रनामु कीन्ह सब काहू। मुदित देव लहि लोचन लाहू।। बरषि सुमन कह देव समाजू। नाथ सनाथ भए हम आजू।। करि बिनती दुख दुसह सुनाए। हरषित निज निज सदन सिधाए।। चित्रकूट रघुनंदनु छाए। समाचार सुनि सुनि मुनि आए।। आवत देखि मुदित मुनिबृंदा। कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।। मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं। सुफल होन हित आसिष देहीं।। सिय सौमित्र राम छबि देखहिं। साधन सकल सफल करि लेखहिं।।

Para dewa, Naga, Kinnara dan penjaga penjuru mata angin datang ke Chitrakuta pada waktu itu. Semua memberikan penghormatan kepada Rama; para dewa yang gembira menerima harta penglihatan-Nya. Menyiramkan bunga, perkumpulan para dewa berkata, "Wahai Tuhan, hari ini kami telah menjadi yang diberkati." Setelah membuat doa mereka dan menceritakan duka mereka yang tak tertahankan, mereka kembali dengan gembira ke tempat tinggal mereka sendiri. Ketika Rama, kebahagiaan Wangsa Raghu, menetap di Chitrakuta, orang-orang suci datang mendengar kabar satu demi satu. Melihat mereka mendekat, perkumpulan orang-orang suci bersukacita dan membuat sujud penuh kepada bulan Wangsa Raghu. Orang-orang suci itu memeluk Rama ke hati mereka dan memberikan berkat agar segala usaha mereka berbuah. Melihat keindahan Sita, Lakshmana dan Rama, mereka menganggap segala praktik spiritual mereka sebagai terpenuhi.

Verse 275 (दोहा/सोरठा)

जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद। करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।

Tuhan memberikan penghormatan yang layak kepada perkumpulan orang-orang suci dan mengucapkan selamat tinggal kepada mereka. Mereka kembali ke pertapaan mereka sendiri, gembira di hati, untuk mempraktikkan yoga, japa, berjaga malam dan tapa.

Verse 276 (चौपाई)

यह सुधि कोल किरातन्ह पाई। हरषे जनु नव निधि घर आई।। कंद मूल फल भरि भरि दोना। चले रंक जनु लूटन सोना।। तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता। अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।। कहत सुनत रघुबीर निकाई। आइ सबन्हि देखे रघुराई।। करहिं जोहारु भेंट धरि आगे। प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।। चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े। पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।। राम सनेह मगन सब जाने। कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।। प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी। बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।

Suku Kol dan Kirata menerima kabar ini, dan mereka bergembira bagaikan harta baru telah datang ke rumah mereka. Mereka mengisi keranjang-keranjang mereka dengan umbi-umbian, buah-buahan dan akar-akaran, lalu berangkat bagaikan orang-orang miskin untuk mengumpulkan emas. Di antara mereka, mereka yang melihat kedua bersaudara itu bertanya jalan kepada mereka saat berjalan. Mendengar dan berbicara tentang Tuhan para Raghu, mereka datang dan semua memandang Rama. Mereka menyalutkan tangan dan membungkok di hadapan-Nya; mereka memandang Tuhan dengan kasih yang mendalam. Mereka berdiri diam di sana-sini bagaikan patung yang dilukis; tubuh mereka bergetar sukacita dan air mata memenuhi mata mereka. Semua tenggelam dalam kasih kepada Rama; Beliau berbicara kata-kata penuh anugerah dan menghormati mereka semua. Berulang kali mereka memberi salam kepada Tuhan, dan dengan tangan terlipat berbicara kata-kata yang rendah hati.

Verse 277 (दोहा/सोरठा)

अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय। भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।

Sekarang, wahai Tuhan, kita semua telah menemukan seorang guru dengan memandang kaki-Mu. Kedatangan kami di sini, wahai Raja Kosala, telah terbukti paling beruntung.

Verse 278 (चौपाई)

धन्य भूमि बन पंथ पहारा। जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।। धन्य बिहग मृग काननचारी। सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।। हम सब धन्य सहित परिवारा। दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।। कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी। इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।। हम सब भाँति करब सेवकाई। करि केहरि अहि बाघ बराई।। बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा। सब हमार प्रभु पग पग जोहा।। तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब। सर निरझर जलठाउँ देखाउब।। हम सेवक परिवार समेता। नाथ न सकुचब आयसु देता।।

Diberkatilah bumi, jalan hutan dan gunung, di mana pun Engkau telah melangkahkan kaki-Mu, wahai Tuhan. Diberkatilah burung-burung dan rusa-rusa yang berkeliaran di hutan; kelahiran mereka menjadi sempurna dengan memandang-Mu. Kami semua diberkati, bersama keluarga kami, setelah melihat wujud-Mu dan memenuhi mata kami dengan penglihatan itu. Kami telah menemukan tempat tinggal yang baik setelah pertimbangan yang matang; di sini kami akan tetap merasa puas di setiap musim. Kami akan melayani-Mu dengan segala cara, menjadikan singa, ular dan harimau sebagai buruan kami. Hutan, semak belukar, gunung-gunung dan gua-gua adalah milik kami; kami memberi salam kepada kaki-Mu di setiap langkah, wahai Tuhan. Di sana dan di sana kami akan membawa-Mu berburu; kami akan menunjukkan danau, air terjun dan tempat-tempat berair kepada-Mu. Kami adalah hamba-Mu bersama seluruh keluarga kami; wahai Tuhan, jangan ragu untuk memberikan perintah-Mu kepada kami.

Verse 279 (दोहा/सोरठा)

बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन। बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।

Kasih sayang Tuhan adalah inti sejati dari kata-kata Weda, yang tak dapat dicapai bahkan oleh pikiran para resi. Mendengarkan kata-kata orang-orang Kirata, Beliau merasa senang, bagaikan seorang ayah mendengar anaknya berbicara.

Verse 280 (चौपाई)

रामहि केवल प्रेमु पिआरा। जानि लेउ जो जाननिहारा।। राम सकल बनचर तब तोषे। कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।। बिदा किए सिर नाइ सिधाए। प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।। एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई। बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।। जब ते आइ रहे रघुनायकु। तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।। फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना। मंजु बलित बर बेलि बिताना।। सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए। मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।। गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी। त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।

Ketahuilah bahwa Rama hanya dikasihi oleh cinta; biarlah mereka yang mengetahui hal ini mengambilnya ke dalam hati. Kemudian Rama menyenangkan semua penghuni hutan, berbicara kata-kata lembut dan memelihara mereka dengan kasih. Beliau mengambil cuti, membungkok kepala, dan berangkat; melantunkan dan mendengarkan kebajikan Tuhan, Beliau pulang ke rumah. Dengan cara ini, kedua bersaudara, bersama dengan Sita, tinggal di hutan, membawa kegembiraan kepada para dewa dan resi. Sejak Tuhan para Raghu datang dan tinggal di sana, hutan itu menjadi pembawa keberuntungan. Pohon-pohon berbunga dan berbuah dengan cara yang ajaib; tanaman rambat yang indah menyebarkan kanopi yang cantik. Pohon-pohon surgawi cantik dengan sifat alami mereka, seolah-olah para dewa telah keluar meninggalkan kebun mereka sendiri. Hutan demi hutan, lebih indah dari yang lain, dengan barisan lebah; tiga jenis angin bertiup, membawa kenyamanan.

Verse 281 (दोहा/सोरठा)

नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर। भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।

Yang berleher biru, kalakantha, burung beo, chataka, chakwa, dan chakora; dengan berbagai cara burung-burung bernyanyi, membawa kegembiraan ke telinga dan mencuri hati.

Verse 282 (चौपाई)

केरि केहरि कपि कोल कुरंगा। बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।। फिरत अहेर राम छबि देखी। होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।। बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं। देखि राम बनु सकल सिहाहीं।। सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या। मेकलसुता गोदावरि धन्या।। सब सर सिंधु नदी नद नाना। मंदाकिनि कर करहिं बखाना।। उदय अस्त गिरि अरु कैलासू। मंदर मेरु सकल सुरबासू।। सैल हिमाचल आदिक जेते। चित्रकूट जसु गावहिं तेते।। बिंधि मुदित मन सुखु न समाई। श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।

Merak, harimau, monyet, babi hutan, dan rusa, bebas dari permusuhan, semuanya berkeliaran bersama. Saat berkeliaran dan memandang keindahan Rama, kawanan rusa menjadi sangat gembira. Di mana pun ada hutan ilahi di dunia, setelah melihat Rama, semua menjadi gembira. Sungai Gangga, Yamuna, putri Matahari, putri Gunung Meru, dan Godavari adalah yang diberkati. Semua danau, samudra, sungai, dan aliran air dari berbagai jenis memuji Mandakini. Gunung-gunung matahari terbit dan terbenam, Kailasa, Mandara, Meru, dan semua tempat tinggal para dewa; Himalaya dan semua gunung lainnya menyanyikan kemuliaan Chitrakoot. Vidhi, dengan hati yang gembira dan sukacita yang tak terbatas, memperoleh kemuliaan besar tanpa usaha.

Verse 283 (दोहा/सोरठा)

चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति। पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।

Burung-burung, rusa, tanaman rambat, pohon, dan rumput Chitrakoot, semuanya berkata siang dan malam: tumpukan merit, semua benar-benar diberkati.

Verse 284 (चौपाई)

नयनवंत रघुबरहि बिलोकी। पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।। परसि चरन रज अचर सुखारी। भए परम पद के अधिकारी।। सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन। मंगलमय अति पावन पावन।। महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू। सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।। पय पयोधि तजि अवध बिहाई। जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।। कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन। जौं सत सहस होंहिं सहसानन।। सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं। डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।। सेवहिं लखनु करम मन बानी। जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।

Mereka yang memiliki mata, setelah memandang yang terbaik dari para Raghu, memperoleh buah kelahiran dan menjadi bebas dari kesedihan. Menyentuh debu kaki-Nya, makhluk-makhluk tak bergerak menemukan kegembiraan; mereka menjadi berhak atas keadaan tertinggi. Hutan dan gunung itu indah secara alami, penuh dengan keberuntungan, paling suci dari yang suci. Bagaimana seseorang dapat menggambarkan kemuliaannya? Di sana Samudra Kebahagiaan menjadikan tempat tinggal-Nya. Meninggalkan Ayodhya dan meninggalkan samudra susu, di mana Sita, Lakshmana, dan Rama datang untuk tinggal. Keindahan hutan itu tidak dapat diceritakan, bahkan jika ada seribu makhluk bermuka empat. Bagaimana maka aku dapat menggambarkannya? Apakah aku mengambil kura-kura atau Gunung Mandara. Lakshmana melayani-Nya dengan tubuh, pikiran, dan ucapan; karakter dan kasihnya tidak dapat dijelaskan.

Verse 285 (दोहा/सोरठा)

छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु। करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।

Setiap saat ia memandang Sita dan kaki Rama, mengetahui kasihnya kepada mereka sebagai miliknya sendiri; Lakshmana tidak pernah memikirkan dirinya sendiri, bahkan dalam mimpi, hatinya, orang tuanya, atau rumahnya.