
Sukta 10.98
Devāpi Ārṣṭiṣeṇa (with Ārṣṭiṣeṇa/Devāpi figures prominent in the hymn’s narrative)
Triṣṭubh (probable for RV 10.98; verse length and cadence typical)
This hymn is a rain-invocation framed as a sacred narrative: Devāpi, acting as priest for King Śaṃtanū, receives empowered speech from Bṛhaspati to unlock the coming of Parjanya’s rains. Bṛhaspati is praised as the master of mantra and divine coordination, able to work through allied deities (Mitra, Varuṇa, Pūṣan, Ādityas, Vasus, Maruts) so that waters, fertility, and communal well-being are restored. The closing movement turns to Agni for protection and for the “plenitude of waters” to be released from ocean and heaven.
Mantra 1
बृहस्पते प्रति मे देवतामिहि मित्रो वा यद्वरुणो वासि पूषा । आदित्यैर्वा यद्वसुभिर्मरुत्वान्त्स पर्जन्यं शंतनवे वृषाय ॥
बृहस्पति, मेरे बुलावे का जवाब दे। तू मित्र बन, या वरुण, या पूषा। आदित्य के साथ आ, या वसु के साथ, या मरुत ले के आ। फिर पर्जन्य को जगा, बारिश ला, शंतनु के लिए ग्रोथ ला।
Mantra 2
आ देवो दूतो अजिरश्चिकित्वान्त्वद्देवापे अभि मामगच्छत् । प्रतीचीनः प्रति मामा ववृत्स्व दधामि ते द्युमतीं वाचमासन् ॥
देवा के पास से तेज़ और समझदार दूत मेरे पास आए। मेरा तरफ मुह कर के आ। मैं तेरे लिए चमकदार बात बना रहा हूँ जो अंदर बैठ जाए।
Mantra 3
अस्मे धेहि द्युमतीं वाचमासन्बृहस्पते अनमीवामिषिराम् । यया वृष्टिं शंतनवे वनाव दिवो द्रप्सो मधुमाँ आ विवेश ॥
बृहस्पति से यह प्रार्थना है कि वो हम्मे ऐसी बात दे जो चमकती हो और साफ हो। वो बात हम्मे तकलीफ नहीं देगी, जल्दी चलेगी। इस्से हम्मे बारिश मिलेगी और आगे बढ़ने का मौका मिलेगा। आसमान से मीठा पानी हम्मे मिलता रहे।
Mantra 4
आ नो द्रप्सा मधुमन्तो विशन्त्विन्द्र देह्यधिरथं सहस्रम् । नि षीद होत्रमृतुथा यजस्व देवान्देवापे हविषा सपर्य ॥
आसमान से मीठा पानी हम्मे मिलता रहे। इंद्र से दुआ है कि वो हम्मे ताकत दे, एक से ज़्यादा। पुजारी की जगह बैठ के सही वक़्त पर पूजा करो। भगवान को भोग लगाओ, देवापि, ताकि सब काम सही से हो।
Mantra 5
आर्ष्टिषेणो होत्रमृषिर्निषीदन्देवापिर्देवसुमतिं चिकित्वान् । स उत्तरस्मादधरं समुद्रमपो दिव्या असृजद्वर्ष्या अभि ॥
अर्स्टिशेन रिशि पुजारी की जगह बैठ गया। देवापि भगवान की राह समझता था। ऊपर वाले समुंदर से नीचे वाले समुंदर तक उसने पानी छोड़ा। आसमान से बारिश का पानी नीचे आने लगा।
Mantra 6
अस्मिन्त्समुद्रे अध्युत्तरस्मिन्नापो देवेभिर्निवृता अतिष्ठन् । ता अद्रवन्नार्ष्टिषेणेन सृष्टा देवापिना प्रेषिता मृक्षिणीषु ॥
ऊपर वाले समुंदर में भगवान ने पानी रोक के रखा था। फिर वो पानी बहने लगा। अर्स्टिशेन ने उसे छोड़ा, देवापि ने आगे भेजा। पानी नालियों में गया और सब साफ करने लगा।
Mantra 7
यद्देवापिः शंतनवे पुरोहितो होत्राय वृतः कृपयन्नदीधेत् । देवश्रुतं वृष्टिवनिं रराणो बृहस्पतिर्वाचमस्मा अयच्छत् ॥
देवापि शंतनु के लिए पुजारी बना। उसने दिल से अग्नि जलाई और पूजा की। भगवान की बात सुन के उसने बारिश लाई। बृहस्पति ने उसे वो बात दी जो बोलनी थी, ताकि काम हो सके।
Mantra 8
यं त्वा देवापिः शुशुचानो अग्न आर्ष्टिषेणो मनुष्यः समीधे । विश्वेभिर्देवैरनुमद्यमानः प्र पर्जन्यमीरया वृष्टिमन्तम् ॥
देवी रिशि देवापि ने अग्नि को जलाया है। वो इंसान है, अरिष्टिसेनि के बेटा। सारे देवता उससे खुश हैं। अब अग्नि, तुम पर्जन्य को हिला दो। बारिश लाये वाला देवता है वो। दुनिया के लिए पानी भेजो।
Mantra 9
त्वां पूर्व ऋषयो गीर्भिरायन्त्वामध्वरेषु पुरुहूत विश्वे । सहस्राण्यधिरथान्यस्मे आ नो यज्ञं रोहिदश्वोप याहि ॥
पुराने रिशि तुम्हारे पास गाके आये थे। यज्ञ में सब लोग तुम्हे पुकारते थे, क्योंकि तुम्हारा नाम बहुत लोग लेते हैं। हज़ारों रथ लाओ हमारे लिए। अग्नि, तुम्हारे घोड़े लाल हैं, जल्दी आओ हमारे यज्ञ में।
Mantra 10
एतान्यग्ने नवतिर्नव त्वे आहुतान्यधिरथा सहस्रा । तेभिर्वर्धस्व तन्वः शूर पूर्वीर्दिवो नो वृष्टिमिषितो रिरीहि ॥
अग्नि, नवानवे हज़ार बार तुम्हमें आहुति दी गयी है। यह सब तुम्हारे लिए है। तुम शक्ति से बड़े हो जाओ। आसमान से बारिश भेजो हमारे लिए। जो पानी रुका हुआ है, उसको छोड़ दो।
Mantra 11
एतान्यग्ने नवतिं सहस्रा सं प्र यच्छ वृष्ण इन्द्राय भागम् । विद्वान्पथ ऋतुशो देवयानानप्यौलानं दिवि देवेषु धेहि ॥
अग्नि, नब्बे हज़ार शक्तियाँ तुम्हारे पास हैं। इनको लेके इंद्र के लिए हिस्सा बनाओ। तुम रास्ता जानते हो, ऋतु के हिसाब से कौनसा रास्ता है। देवताओं की तरफ का रास्ता भी जानते हो। हमारी पूजा आसमान में देवताओं के पास पहुँचा दो।
Mantra 12
अग्ने बाधस्व वि मृधो वि दुर्गहापामीवामप रक्षांसि सेध । अस्मात्समुद्राद्बृहतो दिवो नोऽपां भूमानमुप नः सृजेह ॥
अग्नि, दुश्मनों को भगाओ। मुश्किलों को दूर कर दो। बुरी शक्तियों को हटा दो। बड़े समुंदर से, आसमान से, हमारे लिए पानी का भंडार भेजो। यहाँ हमारे पास पानी आने दो।
Bṛhaspati is summoned as the decisive divine power, capable of operating through multiple deity-forms, with the explicit aim: awaken Parjanya to pour rain and increase.
The hymn moves from invocation to narrative legitimation: Devāpi’s compassionate priesthood for Śaṃtanū and the gift of rain-winning speech from Bṛhaspati, showing how mantra becomes effective action.
Bṛhaspati’s granting of vāc (the ‘deva-heard’ rain-winning word) marks the turning point—speech becomes the lever that releases the rains.
The closing petitions turn protective and elemental: Agni is asked to drive away harms and to release the abundance of waters from the great ocean and wide heaven into immediate reach.
बृहस्पते प्रति मे देवतामिहि मित्रो वा यद्वरुणो वासि पूषा । आदित्यैर्वा यद्वसुभिर्मरुत्वान्त्स पर्जन्यं शंतनवे वृषाय ॥devaśrutaṃ vṛṣṭivaniṃ
apām bhūmānam
It is a hymn for restoring rain and prosperity. Bṛhaspati is invoked to empower the priest Devāpi’s speech so that Parjanya’s rainfall is awakened and drought ends.
Bṛhaspati represents the power of correct mantra and priestly speech (vāc). The hymn treats rain as something released when sacred speech aligns the gods and the cosmic order.
Devāpi appears as the chosen priest (purohita) for King Śaṃtanū. The hymn recalls how Devāpi kindled the rite and received rain-winning speech from Bṛhaspati for the kingdom’s welfare.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.