Opening the text

Sukta 10.98
Devāpi Ārṣṭiṣeṇa (with Ārṣṭiṣeṇa/Devāpi figures prominent in the hymn’s narrative)
Bṛhaspati as the invoked power; allied forms named: Mitra, Varuṇa, Pūṣan, Ādityas, Vasus, Maruts; rain-force Parjanya is the boon/action requested
Triṣṭubh (probable for RV 10.98; verse length and cadence typical)
આ સૂક્ત વરસાદના આવાહનરૂપે છે અને પવિત્ર કથાનકની રચનામાં ગોઠવાયેલું છે. રાજા શંતનૂના પુરોહિત તરીકે દેવાપિ, બૃહસ્પતિ પાસેથી શક્તિમય વાણી પ્રાપ્ત કરીને પર્જન્યના વરસાદના આગમનનો માર્ગ ખોલે છે. મંત્રોના અધિપતિ અને દેવસમન્વયકર્તા તરીકે બૃહસ્પતિની સ્તુતિ થાય છે—મિત્ર, વરુણ, પૂષન, આદિત્યો, વસુઓ, મરુતો જેવા સહદેવતાઓ દ્વારા કાર્ય સિદ્ધ કરીને જળ, ફળદ્રુપતા અને સમુદાયનું કલ્યાણ ફરી સ્થાપિત થાય એવી પ્રાર્થના છે. અંતે અગ્નિને રક્ષણ માટે આવાહન કરી, સમુદ્ર અને સ્વર્ગમાંથી “જળસમૃદ્ધિ” મુક્ત થવા દેવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
बृहस्पते प्रति मे देवतामिहि मित्रो वा यद्वरुणो वासि पूषा । आदित्यैर्वा यद्वसुभिर्मरुत्वान्त्स पर्जन्यं शंतनवे वृषाय ॥
હે બૃહસ્પતે, મારી આહ્વાન સામે આવી અહીં દેવશક્તિ ધારણ કર; તું મિત્રણ બને કે વરુણ, કે પૂષન—અથવા આદિત્યો સાથે, વસુઓ સાથે, કે મરુતધારી રૂપે—ત્યારે શંતનુના વિકાસાર્થે અને આત્માના કલ્યાણાર્થે પારજન્યને જાગૃત કર, જેથી તે ફળદાયી વરસાદ વરસાવે.
Mantra 2
आ देवो दूतो अजिरश्चिकित्वान्त्वद्देवापे अभि मामगच्छत् । प्रतीचीनः प्रति मामा ववृत्स्व दधामि ते द्युमतीं वाचमासन् ॥
દેવાપે, તારા તરફથી દેવદૂત—ઝડપી અને વિવેકી—મારી પાસે આવે. મારી તરફ પાછો વળ, મને સામેથી જોતા આવી; હું તને તેજસ્વી વાણી સ્થાપું છું, જે અંદર સ્થિર આસન લે—જેથી આંતરિક યજ્ઞવિધિ યોગ્ય રીતે માર્ગ પામે.
Mantra 3
अस्मे धेहि द्युमतीं वाचमासन्बृहस्पते अनमीवामिषिराम् । यया वृष्टिं शंतनवे वनाव दिवो द्रप्सो मधुमाँ आ विवेश ॥
હે બૃહસ્પતે, અમામાં તે તેજસ્વી વાણી સ્થાપ, જે અંદર સ્થિર આસન ધરાવે, અઘાતરહિત અને પ્રેરણામાં તીવ્ર હોય—જે દ્વારા અમે શંતનુ માટે વૃદ્ધિદાયી વરસાદ જીતીએ; અને સ્વર્ગનો મધુમય બિંદુ અમારા અસ્તિત્વમાં પ્રવેશે.
Mantra 4
आ नो द्रप्सा मधुमन्तो विशन्त्विन्द्र देह्यधिरथं सहस्रम् । नि षीद होत्रमृतुथा यजस्व देवान्देवापे हविषा सपर्य ॥
મધુમય બિંદુઓ અમામાં પ્રવેશો. હે ઇન્દ્ર, સહસ્રગুণ બળવંતો રથ અમને અર્પણ કર. હોતૃ-આસને બેસ; ઋતુ પ્રમાણે, ઋતના લયમાં યજ્ઞ કર; હે દેવાપિ, હવિષા વડે દેવોને ઉપાસ—જેથી દેવશક્તિઓ સુસેવીત થાય અને અવતરણ સુસ્થિર બને.
Mantra 5
आर्ष्टिषेणो होत्रमृषिर्निषीदन्देवापिर्देवसुमतिं चिकित्वान् । स उत्तरस्मादधरं समुद्रमपो दिव्या असृजद्वर्ष्या अभि ॥
આર્ષ્ટિષેણ ઋષિ હોતૃ-આસને બેસ્યા—દેવાપિ, દેવસુમતિને જાણનાર, દેવમુખી સદ્બુદ્ધિને ઓળખનાર. ઉપરના સમુદ્રથી નીચેના સમુદ્ર સુધી તેમણે દિવ્ય જળો—વર્ષાજળો—મુક્ત કર્યા, જેથી પ્રવાહો વહેવા લાગ્યા અને ઊંચ-નીચ વચ્ચે અટકાયેલા માર્ગો ખુલ્યા.
Mantra 6
अस्मिन्त्समुद्रे अध्युत्तरस्मिन्नापो देवेभिर्निवृता अतिष्ठन् । ता अद्रवन्नार्ष्टिषेणेन सृष्टा देवापिना प्रेषिता मृक्षिणीषु ॥
આ ઉપરના સમુદ્રમાં જળો દેવોએ રોકી રાખ્યાં હતાં; પછી તે દોડ્યાં—આર્ષ્ટિષેણે મુક્ત કર્યાં, દેવાપિએ પ્રેર્યાં—મૃક્ષિણી માર્ગોમાં, શુદ્ધિકરણની નાળીઓમાં પ્રવેશીને, જીવન અને મનના ક્ષેત્રને ધોઈને નવીન કરે તેમ.
Mantra 7
यद्देवापिः शंतनवे पुरोहितो होत्राय वृतः कृपयन्नदीधेत् । देवश्रुतं वृष्टिवनिं रराणो बृहस्पतिर्वाचमस्मा अयच्छत् ॥
જ્યારે શંતનુ માટે પુરોહિત તરીકે પસંદ થયેલા દેવાપિએ કરુણાભાવથી હોત્રકર્મ માટે અગ્નિ પ્રજ્વલિત કર્યો, ત્યારે દેવશ્રુત—વર્ષા લાવનારી—વાણીમાં આનંદિત થઈ બૃહસ્પતિએ તેને વાક્ અર્પી.
Mantra 8
यं त्वा देवापिः शुशुचानो अग्न आर्ष्टिषेणो मनुष्यः समीधे । विश्वेभिर्देवैरनुमद्यमानः प्र पर्जन्यमीरया वृष्टिमन्तम् ॥
હે અગ્નિ, જેને માનવ આર્ષ્ટિષેણ દેવાપિ તેજસ્વી રીતે પ્રજ્વલિત કરે છે—સર્વ દેવો દ્વારા અનુમોદિત અને આનંદિત—તમે વર્ષાવાન પરજન્યને પ્રેરિત કરો; વृष्टિભર્યા પ્રવાહને જગાવો.
Mantra 9
त्वां पूर्व ऋषयो गीर्भिरायन्त्वामध्वरेषु पुरुहूत विश्वे । सहस्राण्यधिरथान्यस्मे आ नो यज्ञं रोहिदश्वोप याहि ॥
પૂર્વના ઋષિઓ ગીરો દ્વારા તમારી પાસે આવ્યા; યજ્ઞોમાં સર્વે, હે પુરુહૂત, તમને આહ્વાન કરતા. અમારે માટે સહસ્રગણ રથો લાવો; હે રોહિદશ્વ, અમારા યજ્ઞ તરફ આવો.
Mantra 10
एतान्यग्ने नवतिर्नव त्वे आहुतान्यधिरथा सहस्रा । तेभिर्वर्धस्व तन्वः शूर पूर्वीर्दिवो नो वृष्टिमिषितो रिरीहि ॥
હે અગ્નિ, આ નવ્વાણું હજાર રથ-હવિષ્ય અર્પિત થઈ તારા અંદર ઢોળાયા છે. તેમના બળે, હે શૂર, તારી શક્તિભરી તનુઓ—ઘણી અને પ્રાચીન—વર્ધે. પછી તારી પ્રેરણાથી પ્રેરિત થઈ, સ્વર્ગમાંથી અમારે માટે વરસાદ લાવ; અટકાવેલી પૂર્ણતા મુક્ત કર.
Mantra 11
एतान्यग्ने नवतिं सहस्रा सं प्र यच्छ वृष्ण इन्द्राय भागम् । विद्वान्पथ ऋतुशो देवयानानप्यौलानं दिवि देवेषु धेहि ॥
હે અગ્નિ, આ નવ્વાણું હજાર શક્તિઓ એકત્ર કર અને વીર્યવાન ઇન્દ્રને યોગ્ય ભાગરૂપે આગળ સોંપ. ઋતુ પ્રમાણે ચાલતા માર્ગો, દેવયાન પથો જાણીને, અમારું આહુતિ પણ દિવમાં દેવોમાં સ્થાપિત કર—પ્રકાશમય લોકમાં સ્થિર કર.
Mantra 12
अग्ने बाधस्व वि मृधो वि दुर्गहापामीवामप रक्षांसि सेध । अस्मात्समुद्राद्बृहतो दिवो नोऽपां भूमानमुप नः सृजेह ॥
હે અગ્નિ, શત્રુ દબાણોને આઘાત કરી દૂર હાંકી દે; દુર્ગમ પીડાઓને વિખેરી દે; ભક્ષક રક્ષાંસિ—અંધકારની શક્તિઓ—ને પાછાં ઠેલ. આ વિશાળ સમુદ્રમાંથી, આ વિસ્તૃત દિવમાંથી, અહીં અમારે માટે અપાં ભૂમાન—જળોની પૂર્ણતા—મુક્ત કર; તે અમારે નજીક આવવા દે.
It is a hymn for restoring rain and prosperity. Bṛhaspati is invoked to empower the priest Devāpi’s speech so that Parjanya’s rainfall is awakened and drought ends.
Bṛhaspati represents the power of correct mantra and priestly speech (vāc). The hymn treats rain as something released when sacred speech aligns the gods and the cosmic order.
Devāpi appears as the chosen priest (purohita) for King Śaṃtanū. The hymn recalls how Devāpi kindled the rite and received rain-winning speech from Bṛhaspati for the kingdom’s welfare.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.