Rig Veda 2.39.3: Mandala 2, Sukta 39, Mantra 3

Sukta 2.39

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

शृङ्गेव नः प्रथमा गन्तमर्वाक्छफाविव जर्भुराणा तरोभिः । चक्रवाकेव प्रति वस्तोरुस्रार्वाञ्चा यातं रथ्येव शक्रा ॥

Transliteration

śṛ́ṅgeva naḥ prathamā́ gántam arvā́k śaphā́viva járbhurāṇā tárō-bhiḥ | cakravā́keva práti vástor usrā́rvā́ñcā yātaṃ rathyéva śakrā ||

Translation

અમારા પાસે સૌપ્રથમ આવો—આગળ દોરી જતાં બે શિંગડાંની જેમ; કૂદકાં સાથે ઝડપી ચાલતાં બે ખુરાંની જેમ. ચક્રવાક પક્ષીઓની જેમ ઉષાના નિવાસ તરફ પ્રતિ પાછા વળતાં, અહીં આવો; રથમાર્ગ પરના બે શક્તિશાળી વીરની જેમ, હે બળવાન યુગલ!

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शृङ्गा: (like) two horns
• शृङ्गा: उपमान (तुलना-निर्देश) / विशेषण-भाव
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक) < PIE *ḱerh₂- ‘horn’

• इव: like, as
• इव: सम्बन्ध/उपमान-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (अस्माकम्) / लाभार्थ-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रथमा: first, foremost
• प्रथमा: विशेषण (गमनस्य/आगमनस्य) / क्रियाविशेषणार्थ
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• गन्तम्: (you) two who come / to be approached
• गन्तम्: कर्म (यौ—‘you two’ as goal of invocation) / विधेय-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गन्तृ/गन्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अर्वाक्: hither, towards here
• अर्वाक्: अधिकारण (दिशा/गति-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्वाक् (अव्यय/दिशावाचक)

• छफौ: two hooves
• छफौ: उपमान (तुलना-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: छफ (प्रातिपदिक) ‘hoof’

• इव: like
• इव: सम्बन्ध/उपमान-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• जर्भुराणौ: you two, bustling/quick-moving
• जर्भुराणौ: कर्तृ (यौ—आगच्छतः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: जर्भुर (प्रातिपदिक; ‘quick-moving/active’, Vedic)

• तरोभिः: with (their) wooden (parts) / with shafts
• तरोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: तरु (प्रातिपदिक) ‘tree/wood; (also) oar/shaft’ (Vedic usage varies)

• चक्रवाकौ: like two cakravāka birds
• चक्रवाकौ: उपमान (तुलना-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: चक्रवाक (प्रातिपदिक) ‘cakravāka-birds’

• इव: like
• इव: सम्बन्ध/उपमान-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• प्रति: towards, in response to
• प्रति: अधिकारण/दिशा (अभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• वस्तोः: of the night / of the resting-time
• वस्तोः: सम्बन्ध (रात्रेः/वास-कालस्य)
• Type: Noun
• Root: वस्तु/वस्तु (प्रातिपदिक) ‘dwelling; night; time of rest’ (Vedic: ‘night’)

• उस्राः: the ruddy (dawn-)rays / dawn-cows
• उस्राः: कर्तृ (उद्गमन/प्रकाशन) / विषय
• Type: Noun
• Root: उसर/उस्र (प्रातिपदिक) ‘reddish; dawn-cows/rays’

• अर्वाञ्चा: you two, hitherward-facing
• अर्वाञ्चा: कर्तृ-विशेषण (यौ—आगच्छतः)
• Type: Adjective
• Root: अर्वाञ्च् (प्रातिपदिक/विशेषण) ‘hitherward’

• यातम्: go/come (you two)!
• यातम्: क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: या (धातु) ‘to go’

• रथ्या: as by a chariot(-road) / in chariot-fashion
• रथ्या: करण/उपमान (यथा रथ्यया)
• Type: Adjective
• Root: रथ्य (प्रातिपदिक) ‘of a chariot; chariot-way’

• इव: like
• इव: सम्बन्ध/उपमान-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• शक्रा: O you two mighty ones
• शक्रा: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) ‘mighty, able’