Rig Veda 1.113.4: Mandala 1, Sukta 113, Mantra 4

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditionally for RV 1.113)

Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

भास्वती नेत्री सूनृतानामचेति चित्रा वि दुरो न आवः । प्रार्प्या जगद्व्यु नो रायो अख्यदुषा अजीगर्भुवनानि विश्वा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.113.4

Transliteration

bhā́svatī netrī́ sūnṛ́tānām áceti citrā́ ví dúro na āvaḥ | prā́rpyā jágad vyù no rāyó ákhyad uṣā́ ajīgaḥ bhúvanāni víśvā ||

Translation

Strahlend, als Führerin der wahrhaftigen Rede (sūnṛtā), wird sie offenbar; wundersam hat sie uns die Tore weit geöffnet. Die Welt berührend und in Bewegung setzend, ließ sie uns die Füllen des Reichtums (rāyas) schauen: Die Morgenröte hat alle Welten zum Erwachen aufgerüttelt.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• भास्वती: shining, radiant
• भास्वती: Kartā (उषसः विशेषणम्) / विशेष्य-विशेषणभावः
• Type: Adjective
• Root: भास्वत् (प्रातिपदिक; भास् ‘दीप्तौ’ से) / भास्

• नेत्री: leader, guide
• नेत्री: Kartā (उषा) / विशेषणवत्
• Type: Noun
• Root: नेतृ (√नी ‘नेतौ’ से) → नेत्री (स्त्री)

• सूनृतानाम्: of kindly/true speeches (good words)
• सूनृतानाम्: सम्बन्ध (genitive): ‘of good/true words’
• Type: Noun
• Root: सूनृता (प्रातिपदिक)

• अचेति: has appeared / has become manifest
• अचेति: क्रिया (मुख्य क्रिया); Kartā = उषा
• Type: Verb
• Root: √चित् ‘अवबोधने/चेतने’

• चित्रा: bright, variegated, wondrous
• चित्रा: Kartā (उषसः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth
• वि: क्रियाविशेषण (आवः इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• दुरः: doors, gates
• दुरः: Karma (what is opened)
• Type: Noun
• Root: द्वार्/दुर् (प्रातिपदिक ‘door’)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (genitive): ‘our’
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• आवः: opened (uncovered)
• आवः: क्रिया; Kartā = उषा
• Type: Verb
• Root: √अव् ‘रक्षणे/गत्यर्थे’ (वैदिक: ‘to open/uncover’ अर्थे) + आ-

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण (अर्प्या इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• अर्प्या: having set (it) in motion / having advanced
• अर्प्या: पूर्वक्रिया (absolutive sense) modifying following action
• Type: Kṛdanta (verbal form) / Indeclinable-like
• Root: √ऋ/अर्प् (वैदिक प्रयोग: ‘to set in motion/impel, reach’), क्त्वा/ल्यप्-सम्भव; पाठभेद-सम्भावना

• जगत्: the moving world, the living world
• जगत्: Karma (what is set in motion/roused)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक; √गम्/√जग् ‘to move’ से)

• व्यु: widely, apart, clearly
• व्यु: क्रियाविशेषण (नो रायः अख्यत् इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + उ (उपसर्गीय संयोग; ‘व्यु’ = ‘वि’ का वैदिक रूप/सन्धि)

• नः: to us
• नः: Sampradāna (recipient)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• रायः: of wealth, of riches
• रायः: सम्बन्ध (genitive): ‘of wealth’
• Type: Noun
• Root: राय्/राय (प्रातिपदिक ‘wealth’)

• अख्यत्: made visible, revealed
• अख्यत्: क्रिया; Kartā = उषा
• Type: Verb
• Root: √ख्या ‘प्रख्याने/दर्शने’ + अ-

• उषाः: Dawn (Uṣas)
• उषाः: Kartā (मुख्य कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• अजीगः: roused, stirred, set in motion
• अजीगः: क्रिया; Kartā = उषा
• Type: Verb
• Root: √जीग/√जिग् (intensive/रेडुप्लिकेटेड from √गम्/√जि?; वैदिक: ‘to rouse, set in motion’)

• भुवनानि: worlds, beings/realms
• भुवनानि: Karma (what is roused)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू ‘भवने’ से)

• विश्वा: all
• विश्वा: Karma-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)