HomeRig VedaMandala 1Sukta 113Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.113

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditionally for RV 1.113)
Devata: Uṣas (Dawn)
Chandas: Triṣṭubh

भास्वती नेत्री सूनृतानामचेति चित्रा वि दुरो न आवः । प्रार्प्या जगद्व्यु नो रायो अख्यदुषा अजीगर्भुवनानि विश्वा ॥

भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑ना॒मचे॑ति चि॒त्रा वि दुरो॑ न आवः । प्रार्प्या॒ जग॒द्व्यु॑ नो रा॒यो अ॑ख्यदु॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥

bhā́svatī netrī́ sūnṛ́tānām áceti citrā́ ví dúro na āvaḥ | prā́rpyā jágad vyù no rāyó ákhyad uṣā́ ajīgaḥ bhúvanāni víśvā ||

Radiant, a leader of the soul’s right utterances, she becomes manifest; wondrous, she has opened wide the doors for us. Touching and setting the world in motion, she has made visible for us the plenitudes of being: Dawn has stirred all the worlds into awakening.

भास्व॑ती । ने॒त्री । सू॒नृता॑नाम् । अचे॑ति । चि॒त्रा । वि । दुरः॑ । नः॒ । आ॒व॒रित्या॑वः । प्र॒ऽर्प्य॑ । जग॑त् । वि । ऊँ॒ इति॑ । नः॒ । रा॒यः । अ॒ख्य॒त् । उ॒षाः । अ॒जी॒गः॒ । भुव॑नानि । विश्वा॑ ॥भास्वती । नेत्री । सूनृतानाम् । अचेति । चित्रा । वि । दुरः । नः । आवरित्यावः । प्रर्प्य । जगत् । वि । ऊँ इति । नः । रायः । अख्यत् । उषाः । अजीगः । भुवनानि । विश्वा ॥bhāsvatī | netrī | sūnṛtānām | aceti | citrā | vi | duraḥ | naḥ | āvar ity āvaḥ | prar-pya | jagat | vi | oṃ iti | naḥ | rāyaḥ | akhyat | uṣāḥ | ajīgaḥ | bhuvanāni | viśvā

भास्वतीshining, radiant
भास्वती:
Kartā (उषसः विशेषणम्) / विशेष्य-विशेषणभावः
TypeAdjective
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक; भास् ‘दीप्तौ’ से) / भास्
नेत्रीleader, guide
नेत्री:
Kartā (उषा) / विशेषणवत्
TypeNoun
Rootनेतृ (√नी ‘नेतौ’ से) → नेत्री (स्त्री)
सूनृतानाम्of kindly/true speeches (good words)
सूनृतानाम्:
सम्बन्ध (genitive): ‘of good/true words’
TypeNoun
Rootसूनृता (प्रातिपदिक)
अचेतिhas appeared / has become manifest
अचेति:
क्रिया (मुख्य क्रिया); Kartā = उषा
TypeVerb
Root√चित् ‘अवबोधने/चेतने’
चित्राbright, variegated, wondrous
चित्रा:
Kartā (उषसः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
क्रियाविशेषण (आवः इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दुरःdoors, gates
दुरः:
Karma (what is opened)
TypeNoun
Rootद्वार्/दुर् (प्रातिपदिक ‘door’)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (genitive): ‘our’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
आवःopened (uncovered)
आवः:
क्रिया; Kartā = उषा
TypeVerb
Root√अव् ‘रक्षणे/गत्यर्थे’ (वैदिक: ‘to open/uncover’ अर्थे) + आ-
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण (अर्प्या इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
अर्प्याhaving set (it) in motion / having advanced
अर्प्या:
पूर्वक्रिया (absolutive sense) modifying following action
TypeKṛdanta (verbal form) / Indeclinable-like
Root√ऋ/अर्प् (वैदिक प्रयोग: ‘to set in motion/impel, reach’), क्त्वा/ल्यप्-सम्भव; पाठभेद-सम्भावना
जगत्the moving world, the living world
जगत्:
Karma (what is set in motion/roused)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक; √गम्/√जग् ‘to move’ से)
व्युwidely, apart, clearly
व्यु:
क्रियाविशेषण (नो रायः अख्यत् इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootवि + उ (उपसर्गीय संयोग; ‘व्यु’ = ‘वि’ का वैदिक रूप/सन्धि)
नःto us
नः:
Sampradāna (recipient)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
रायःof wealth, of riches
रायः:
सम्बन्ध (genitive): ‘of wealth’
TypeNoun
Rootराय्/राय (प्रातिपदिक ‘wealth’)
अख्यत्made visible, revealed
अख्यत्:
क्रिया; Kartā = उषा
TypeVerb
Root√ख्या ‘प्रख्याने/दर्शने’ + अ-
उषाःDawn (Uṣas)
उषाः:
Kartā (मुख्य कर्ता)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
अजीगःroused, stirred, set in motion
अजीगः:
क्रिया; Kartā = उषा
TypeVerb
Root√जीग/√जिग् (intensive/रेडुप्लिकेटेड from √गम्/√जि?; वैदिक: ‘to rouse, set in motion’)
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma (what is roused)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू ‘भवने’ से)
विश्वाall
विश्वा:
Karma-विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)