Adhyaya 13

Verse 1

। नारद उवाच । इति तस्य मुनींद्रस्य भूपतिः शुश्रुवान्वचः । प्राह नाहं गमिष्यामि त्वां विहाय नरं क्वचित्

নাৰদে ক’লে: সেই মহামুনিৰ বাক্য এইদৰে শুনি ৰজাই ক’লে, “হে পূজনীয়জন, তোমাক এৰি মই ক’লৈও নাযাম।”

Verse 2

लिंगमाराधयिष्येऽद्य सर्वसिद्धिप्रदं नृणाम् । त्वयैवानुगृहीतोऽद्य यांतु सर्वे यथागतम्

“আজি মই লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰিম, যি নৰলোকক সকলো সিদ্ধি দান কৰে। আজি তুমি অনুগ্ৰহ কৰিলা; এতিয়া সকলোৱে যিদৰে আহিছিল তিদৰে উভতি যাওক।”

Verse 3

तद्भूपतिवचः श्रुत्वा बको गृध्रोऽथ कच्छपः । उलूकश्च तथैवोचुः प्रणता लोमशं मुनिम्

ৰাজাৰ বাক্য শুনি বক, গৃধ্ৰ, কচ্ছপ আৰু উলুকেও তেনেকৈ ক’লে; লোমশ মুনিৰ আগত প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।

Verse 4

स च सर्वसुहृद्विप्रस्तथेत्येवाह तांस्तदा । प्रणोद्यान्प्रणतान्सर्वाननुजग्राह शिष्यवत्

সৰ্বসুহৃদ সেই বিপ্ৰ তেতিয়া ক’লে, “তথাই হৌক।” প্ৰণত সকলক স্বীকৃতি দি শিষ্যৰ দৰে স্নেহে অনুগ্ৰহ কৰিলে।

Verse 5

शिवदीक्षाविधानेन लिंगपूजां समादिशत् । तेषामनुग्रहपरो मुनिः प्रमतवत्सलः । तीर्थादप्यधिकं स्थाने सतां साधुसमागमः

শিৱ-দীক্ষাৰ বিধি অনুসাৰে মুনিয়ে তেওঁলোকক লিঙ্গ-পূজাৰ উপদেশ দিলে। অনুগ্ৰহ দানত নিবিষ্ট, প্ৰমথভক্তসকলৰ প্ৰতি স্নেহশীল সেই মুনিয়ে ক’লে: “যিকোনো ঠাইত সৎজনৰ সঙ্গ তীৰ্থতকৈও অধিক।”

Verse 6

पचेलिमफलः सद्यो दुरंतकलुपापहः । अपूर्वः कोऽपि सद्गोष्ठीसहस्रकिरणोदयः

ই সৎক্ষণাৎ ফল দিয়ে দীৰ্ঘদিনৰ দুঃসহ মহাপাপো নাশ কৰে; যেন সাধুগোষ্ঠীৰ পৰা উদিত সহস্ৰ কিৰণৰ এক অপূৰ্ব প্ৰভাত।

Verse 7

य एकांततयात्यंतमंतर्गततमोपहः । साधुगोष्ठीसमुद्भूतसुखामृतरसोर्मयः

ই একাগ্ৰতাৰে অন্তৰৰ অতি গভীৰ অন্ধকাৰ সম্পূৰ্ণ নাশ কৰে; সাধুগোষ্ঠীৰ পৰা জন্মা সুখ-অমৃতৰসৰ ঢৌৰূপে উথলি উঠে।

Verse 8

सर्वे वराः सुधाकाराः शर्करामधुषड्रसाः । ततस्ते साधुसंसर्गं संप्राप्ताः शिवशासनात्

সকলো বৰদান অমৃতসম হৈ উঠে—চেনি আৰু মৌৰ দৰে মিঠা, ছয় ৰসৰে পৰিপূৰ্ণ। সেয়ে শিৱৰ আজ্ঞাত তেওঁলোকে সাধুসঙ্গ লাভ কৰিলে।

Verse 9

आरेभिरे क्रियायोगं मार्कंडनृपपूर्वकाः । तेषां तपस्यतामेवं समाजग्मे कदाचन । तीर्थयात्रानुषंगेन लोमशालोकनोत्सुकः

মাৰ্কণ্ড নৃপতিক আগত কৰি তেওঁলোকে ক্ৰিয়াযোগ—ধৰ্মানুশাসিত সাধনাৰ পথ—আৰম্ভ কৰিলে। তেওঁলোকে এইদৰে তপস্যাত নিমগ্ন থাকোঁতে, তীৰ্থযাত্ৰাৰ অনুষঙ্গত, তেওঁলোকক দেখা-উৎসুক লোমশ কেতিয়াবা আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 10

मुख्या पुरुषयात्रा हि तीर्थयात्रानुषंगतः । सद्भिः समाश्रितो भूप भूमिभागस्तथोच्यते

নিশ্চয়েই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ‘যাত্ৰা’ হ’ল মহাপুৰুষসকলৰ ওচৰলৈ যাত্ৰা; তীৰ্থযাত্ৰা তাৰ পিছত। হে ৰাজন, যি ভূমিখণ্ডত সজ্জনসকলে আশ্ৰয় লয়, তাকেই সত্যৰূপে ধন্য বুলি কোৱা হয়।

Verse 11

कृतार्हणातिथ्यविधिं विश्रांतं मां च फाल्गुन । प्रणम्य तेऽथ पप्रच्छुर्नाडीजंघपुरः सराः

হে ফাল্গুন, তেওঁলোকে অতিথি-সৎকাৰৰ বিধি যথাযথ সম্পন্ন কৰি মইও বিশ্ৰাম লোৱাৰ পাছত, নাডীজঙ্ঘৰ নিবাসীসকলে প্ৰণাম কৰি মোক তেতিয়া প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 12

त उचुः । शापभ्रष्टा वयं ब्रह्मंश्चत्वारोऽपि स्वकर्मणा । तन्मुक्तिसाधनार्थाय स्थानं किंचित्समादिश

তেওঁলোকে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, নিজৰ কৰ্মৰ ফলত শাপবশে আমি চাৰিওজনেই পূৰ্ব অৱস্থাৰ পৰা পতিত হৈছোঁ। সেই অৱস্থাৰ পৰা মুক্তিৰ উপায়স্বৰূপ কোনো স্থান আমাক উপদেশ দিয়া।”

Verse 13

इयं हि निष्फला भूमिः शपलं भारतं मुने

হে মুনি, এই ভূমি আমাৰ দৃষ্টিত নিষ্ফল যেন লাগে; এই ভাৰত শাপ আৰু দোষেৰে আৱৃত বুলি বোধ হয়।

Verse 14

तत्रापि क्वचिदेकत्र सर्वतीर्थफलं वद । इति पृष्टस्त्वहं तैश्च तानब्रवमिदं तदा

তথাপি তাত কোনো এক স্থান ক’বা, য’ত সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ হয়। তেওঁলোকে সোধাত মই তেতিয়া তেওঁলোকক এইদৰে ক’লোঁ।

Verse 15

संवर्तं परिपृच्छध्वं स वो वक्ष्यति तत्त्वतः । सर्वतीर्थफलावाप्तिकारकं भूप्रदेशकम्

সংৱৰ্তক সুধিবা; তেওঁ তত্ত্বৰূপে সত্য ক’ব—সেই ভূ-প্ৰদেশ, যাৰ দ্বাৰা সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ হয়।

Verse 16

त उचुः । कुत्रासौ विद्यते योगी नाज्ञासिष्म वयं च तम् । संवर्तदर्शनान्मुक्तिरिति चास्मदनुग्रहः

তেওঁলোকে ক’লে: সেই যোগী ক’ত পোৱা যায়? আমি তেওঁক নাজানো। আৰু কোৱা হয়, সংৱৰ্তৰ দৰ্শনমাত্ৰেই মুক্তি—ই আমাৰ ওপৰত আপোনাৰ অনুগ্ৰহ হ’ব।

Verse 17

यदि जानासि तं ब्रूहि सुहृत्संगो न निष्फलः । ततोऽहमब्रवं तांश्च विचार्येदं पुनःपुनः

যদি আপুনি তেওঁক জানে, তেন্তে কওক; সুহৃদৰ সঙ্গ কেতিয়াও নিষ্ফল নহয়। তেতিয়া মই এই কথা বাৰে বাৰে ভাবি তেওঁলোকক ক’লোঁ।

Verse 18

वाराणस्यामसावास्ते संवर्तो गुप्तलिंगभृत् । मलदिग्धो विवसनो भिक्षाशी कुतपादनु

ৱাৰাণসীত সংৱৰ্ত বাস কৰে, গোপনে লিঙ্গ ধাৰণ কৰি। মল-ময়লাৰে লেপিত, বস্ত্ৰহীন, ভিক্ষাৰে জীৱন ধৰি, চিথৰা আৱৰণ কৰি ঘূৰি ফুৰে।

Verse 19

करपात्रकृताहारः सर्वथा निष्परिग्रहः । भावयन्ब्रह्म परमं प्रणवाभिधमीश्वरम्

সেইজন হাতকেই পাত্ৰ কৰি আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, সকলো প্ৰকাৰৰ পৰিগ্ৰহৰ পৰা মুক্ত। সদায় পৰম ব্ৰহ্ম ধ্যান কৰে—প্ৰণৱ ‘ওঁ’ নামে অভিহিত ঈশ্বৰক।

Verse 20

भुक्त्वा निर्याति सायाह्ने वनं न ज्ञायते जनैः । योगीश्वरोऽसौ तद्रूपाः सन्त्यन्ये लिंगधारिणः

ভোজন কৰি সি সাঁঝবেলাত বনলৈ ওলাই যায়, আৰু মানুহে তাক চিনিব নোৱাৰে। সি যোগীসকলৰ মাজত যোগীশ্বৰ; আৰু তেনেকুৱা ৰূপৰ আন লিঙ্গধাৰীও আছে।

Verse 21

वक्ष्यामि लक्षणं तस्य ज्ञास्यथ तं मुनिम् । प्रतोल्या राजमार्गे तु निशि भूमौ शवं जनैः

মই তাৰ লক্ষণ ক’ম, যাৰ দ্বাৰা তোমালোকে সেই মুনিক চিনিব পাৰিবা। নগৰদ্বাৰৰ ওচৰৰ ৰাজপথত ৰাতি মানুহে মাটিত এটা শৱ থ’ব লাগে।

Verse 22

अविज्ञातं स्थापनीयं स्थेयं तदविदूरतः । यस्तां भूमिमुपागम्य अकस्माद्विनिर्वतते

সেই শৱটো অচিনাকৈ তাত স্থাপন কৰিব লাগে, আৰু তোমালোকে তাৰ পৰা বেছি দূৰত নাথাকিবা। যিজনে সেই ঠাইলৈ আহি হঠাতে উভতি যায়—

Verse 23

स संवर्तो न चाक्रामत्येष शल्यमसंशयम् । प्रष्टव्योऽभिमतं चासावुपाश्रित्य विनीतवत्

সেইজনেই সংৱৰ্ত; নিঃসন্দেহে তেওঁ ইয়াক অতিক্ৰম নকৰে—এইটো নিশ্চিত। সেয়ে বিনীতভাৱে তেওঁৰ আশ্ৰয় লৈ, তোমাৰ অভিপ্ৰেত কথা সুধিবা।

Verse 24

यदि पृच्छति केनाहमाख्यात इति मां ततः । निवेद्य चैतद्वक्तव्यं त्वामाख्यायाग्निमाविशत्

যদি তেওঁ সোধে, ‘মোক তোমাক কোনে চিনাই দিলে?’, তেন্তে প্ৰথমে মোক এই কথা জনাই, এইদৰে ক’বাঃ ‘তোমাক চিনাক্ত কৰি তেওঁ অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে।’

Verse 25

तच्छ्रुत्वा ते तथा चक्रुः सर्वेपि वचनं मम । प्राप्य वाराणसीं दृष्ट्वा संवर्तं ते तथा व्यधुः

এই কথা শুনি তেওঁলোকে সকলোৱে মোৰ বাক্য অনুসাৰে তেনেদৰেই কৰিলে। বাৰাণসী পোৱাত সংৱৰ্তক দেখি, তেওঁলোকে আদেশমতে তেনেদৰেই আচৰণ কৰিলে।

Verse 26

शवं दृष्ट्वा च तैर्न्यस्तं संवर्तो वै न्यवर्तत । क्षुत्परीतोऽपि तं ज्ञात्वा ययुस्तमनु शीघ्रगम्

তেওঁলোকে থোৱা শৱ দেখি সংৱৰ্ত নিশ্চয়েই উভতি গ’ল। ক্ষুধাত কাতৰ হ’লেও তেওঁক চিনাক্ত কৰি, তেওঁ দ্ৰুতগতিত যোৱা পিছে পিছে সিহঁতে তৎক্ষণাৎ ধাৱিত হ’ল।

Verse 27

तिष्ठ ब्रह्मन्क्षणमिति जल्पंतो राजमार्गगम् । याति निर्भर्त्सयत्येष निवर्तध्वमिति ब्रुवन्

‘হে ব্ৰাহ্মণ, ক্ষণেক থিয় হওক’ বুলি ক’তে ক’তে তেওঁলোকে ৰাজপথত তেওঁক মাতিলে। কিন্তু তেওঁ গৈয়ে থাকিল, সিহঁতক ধমকি দি ক’লে, ‘উভতি যোৱা!’

Verse 28

समया मामरे भोऽद्य नागंतव्यं न वो हितम् । पलायनमसौ कृत्वा गत्वा दूरतरं सरः । कुपितः प्राह तान्सर्वान्केनाख्यातोऽहमित्युत

তোমালোকে মোৰ সৈতে চুক্তি কৰিছিলা যে আজি তোমালোক নাহিব; এয়া তোমালোকৰ বাবে মঙ্গলজনক নহয়। পলাই গৈ তেওঁ এখন দূৰৈৰ সৰোবৰলৈ গ’ল। ক্ৰোধিত হৈ তেওঁ সকলোকে সুধিলে, 'কোনে মোৰ পৰিচয় দিলে?'

Verse 29

निवेदयत शीघ्रं मे यथा भस्म करोमि तम् । शापाग्निनाथ वा युष्मान्यदि सत्यं न वक्ष्यथ

মোক শীঘ্ৰে কোৱা, যাতে মই তাক ভস্ম কৰিব পাৰোঁ; নহলে, যদি তোমালোকে সত্য নোকোৱা, তেন্তে মই মোৰ অভিশাপৰ জুইৰে তোমালোকক ভস্ম কৰিম।

Verse 30

अथ प्रकंपिताः प्राहुर्नारदेनेति तं मुनिम् । स तानाह पुनर्यातः पिशुनः क्व नु संप्रति

তেতিয়া, কঁপি কঁপি তেওঁলোকে সেই ঋষিক ক’লে, 'সেয়া নাৰদ আছিল।' তেওঁ তেওঁলোকক সুধিলে, 'সেই খলুৱা জন আকৌ আহিছিল নেকি—তেওঁ এতিয়া ক’ত?'

Verse 31

लोकानां येन सापाग्नौ भस्मशेषं करोमि तम् । ब्रह्मबंधुमहं प्राहुर्भीतास्ते तं पुनर्मुनिम्

'যাৰ দ্বাৰা মই জগতসমূহক জুইত ভস্মাৱশেষ কৰিব পাৰোঁ—তাক মই ‘ব্ৰহ্ম-বন্ধু’ (নামমাত্ৰ ব্ৰাহ্মণ) বুলি ঘোষণা কৰোঁ।' ভয়াতুৰ হৈ তেওঁলোকে পুনৰ সেই ঋষিক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 32

त ऊचुः । त्वं निवेद्य स चास्माकं प्रविष्टो हव्यवाहनम् । तत्कालमेव विप्रेंद्र न विद्मस्तत्र कारणम्

তেওঁলোকে ক’লে: 'হে ব্ৰাহ্মণ শ্ৰেষ্ঠ, আপুনি ঘোষণা কৰাৰ পিছত, তেওঁ আমাৰ চকুৰ আগতে যজ্ঞৰ জুইত প্ৰৱেশ কৰিলে। সেই মুহূৰ্তত আমি ইয়াৰ কাৰণ বুজিব পৰা নাছিলো।'

Verse 33

संवर्त उवाच । अहमप्येवमेवास्य कर्ता तेन स्वयं कृतम् । तद्ब्रूत कार्यं नैवात्र चिरं स्थास्यामि वः कृते

সংৱৰ্ত ক’লে: “ময়ো ভাবিছিলোঁ—‘নিশ্চয় এই কৰ্মৰ কৰ্তা মই’; কিন্তু ই তেওঁৰ দ্বাৰাই স্বয়ং সম্পন্ন হ’ল। সেয়ে ক’বাচোন, এতিয়া কি কৰণীয়; তোমালোকৰ কাৰণেও মই ইয়াত বেছি দিন নাথাকোঁ।”

Verse 34

अर्जुन उवाच । यदि नारद देवर्षे प्रविष्टोऽसि हुताशनम् । जीवितस्तत्कथं भूय आश्चर्यमिति मे वद

অৰ্জুন ক’লে: “হে নাৰদ দেবঋষি! যদি তুমি জ্বলন্ত হুতাশনত প্ৰৱেশ কৰিছিলা, তেন্তে তুমি কেনেকৈ জীৱিত আছা? এই আশ্চৰ্য কথা পুনৰ মোক কোৱা।”

Verse 35

नारद उवाच । न हुताशः समुद्रो वा वायुर्वा वृक्षपर्वतः । आयुधं वा न मे शक्ता देहपाताय भारत

নাৰদ ক’লে: “হে ভাৰত! ন হুতাশন, ন সমুদ্ৰ, ন বায়ু, ন গছ-পৰ্বত—আৰু কোনো অস্ত্ৰও—মোৰ দেহপাতে সক্ষম নহয়।”

Verse 36

पुनरेतत्कृतं चापि संवर्तो मन्यते यथा । अहं सन्मानितश्चेति वह्निं प्राप्याप्यगामहम्

পুনৰো, যিদৰে সংৱৰ্তে ভাবিলে যে এই কৰ্ম তেওঁৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন, তেনেদৰে মই—‘মোক যথোচিত সন্মান কৰা হ’ল’ বুলি মনত কৰি—অগ্নিৰ ওচৰ পায়ো আগবাঢ়ি গ’লোঁ।

Verse 37

यथा पुष्पगृहे कश्चित्प्रविशत्यंग फाल्गुन । तथाहमग्निं संविश्य यातवानुत्तरं श्रृणु

“যেনেকৈ কোনোবাই ফুলৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰে, হে প্ৰিয় ফাল্গুন! তেনেকৈ মই অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰি পাৰ হৈ গ’লোঁ। এতিয়া তাৰ পাছত কি হ’ল, শুনা।”

Verse 38

संवर्तस्तान्पुनः प्राह मार्कंडेयमुखानिति । विशल्यः पंथाः क्षुधितोऽहं पुनः पुरीम् । भिक्षार्थं पर्यटिष्यामि प्रश्रं प्रब्रूत चैव मे

সংৱৰ্তে পুনৰ মাৰ্কণ্ডেয় আদি সকলক ক’লে: “পথ নিৰ্ভয়, কোনো বিপদ নাই। মই ক্ষুধাৰ্ত; ভিক্ষা বিচাৰিবলৈ পুনৰ নগৰলৈ যাম। তোমালোকৰ প্ৰশ্নটোও স্পষ্টকৈ মোক কোৱা।”

Verse 39

त ऊचुः । शापभ्रष्टा वयं मोक्षं प्राप्स्यामस्तवदनुग्रहात् । प्रतीकारं तदाख्याहि प्रणतानां महामुने

তেওঁলোকে ক’লে: “শাপৰ আঘাতে আমি পতিত; তোমাৰ অনুগ্ৰহে আমি মোক্ষ লাভ কৰিম। হে মহামুনি, তোমাৰ চৰণত নত হোৱা আমাৰ বাবে প্ৰতিকাৰ কোৱা।”

Verse 40

यत्र तीर्थे सर्वतीर्थफलं प्राप्नोति मानवः । तत्तीर्थं ब्रूहि संवर्त तिष्ठामो यत्र वै वयम्

“হে সংৱৰ্ত, কোন তীৰ্থত মানুহে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে? সেই তীৰ্থ কোৱা; কিয়নো আমি তাতেই থাকিব বিচাৰোঁ।”

Verse 41

संवर्त उवाच । नमस्कृत्य कुमाराय दुर्गाभ्यश्च नरोत्तमाः । तीर्थं च संप्रवक्ष्यामि महीसागरसंगमम्

সংৱৰ্তে ক’লে: “হে নৰোত্তমসকল, কুমাৰ আৰু দুৰ্গাসকলক নমস্কাৰ কৰি মই এতিয়া তীৰ্থ ঘোষণা কৰোঁ—মহী নদী আৰু সাগৰৰ সঙ্গম।”

Verse 42

अमुना राजसिंहेन इंद्रद्युम्नेन धीमता । यजनाद्द्व्यंगुलोत्सेधा कृतेयं वसुधायदा

সেই বুদ্ধিমান ৰাজসিংহ ইন্দ্ৰদ্যুম্নে যজ্ঞ সম্পন্ন কৰোঁতে, তেতিয়া এই পৃথিৱী দু’ আঙুল পৰিমাণ উঁচু হৈ উঠিল।

Verse 43

तदा संताप्यमानाया भुवः काष्ठस्य वै यथा । सुस्राव यो जलौघश्च सर्वदेवनमस्कृतः

তেতিয়া, পৃথিৱী যেতিয়া তাপত দগ্ধ হৈছিল—যেন কাঠ জ্বলিবলৈ ধৰা—তেতিয়া এক মহাজলধাৰা উথলি উঠিল, যাক সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰে।

Verse 44

महीनाम नदी च पृथिव्यां यानिकानिचित् । तीर्थानि तेषां सलिलसंभवं तज्जलं विदुः

পৃথিৱীত যিমান তীৰ্থ আছে—আৰু ‘মহী’ নামৰ নদীও—সিহঁতৰ জল সেই একে পবিত্ৰ স্ৰাৱৰ পৰা উৎপন্ন বুলি জানিবা।

Verse 45

महीनाम समुत्पन्ना देशे मालवकाभिधे । दक्षिणं सागरं प्राप्ता पुण्योभयतटाशिवा

‘মহী’ নামৰ নদী মালৱকা নামে পৰিচিত দেশত উৎপন্ন হৈছিল; দক্ষিণ সাগৰত গৈ মিলি, দুয়ো তীৰে পুণ্য আৰু শিৱমঙ্গলময়ী।

Verse 46

सर्वतीर्थमयी पूर्वं महीनाम महानदी । किं पुनर्यः समायोगस्तस्याश्च सरितां पतेः

মহানদী ‘মহী’ আদিৰ পৰা সকলো তীৰ্থৰ সাৰ-তত্ত্বেৰে পৰিপূৰ্ণ; তেন্তে সৰিতাৰ পতি—সাগৰৰ—সঙ্গে তাৰ সঙ্গম কিমান অধিক মহিমাময়!

Verse 47

वाराणसी कुरुक्षेत्रं गंगा रेवा सरस्वती

বাৰাণসী, কুৰুক্ষেত্ৰ, গঙ্গা, ৰেৱা (নৰ্মদা) আৰু সৰস্বতী—

Verse 48

तापी पयोष्णी निर्विध्या चन्द्रभागा इरावती । कावेरी शरयूश्चैव गंडकी नैमिषं तथा

তাপী, পয়োষ্ণী, নিৰ্বিন্ধ্যা, চন্দ্ৰভাগা আৰু ইৰাৱতী; তদ্ৰূপে কাবেৰী, শৰযূ, গণ্ডকী আৰু নৈমিষ—

Verse 49

गया गोदावरी चैव अरुणा वरुणा तथा । एताः पुण्याः शतशोन्या याः काश्चित्सरितो भुवि

গয়া, গোদাবৰী, আৰু অৰুণা-বৰুণাও; এইসকল আৰু শতশত অন্য পুণ্য নদী—পৃথিৱীত যিমানেই সৰিতা আছে—

Verse 50

सहस्रविंशतिश्चैव षट्शतानि तथैव च । तासां सारसमुद्भुतं महीतोयं प्रकीर्तितम्

একুশ হাজাৰ, আৰু তদুপৰি ছয়শও—সেই (পুণ্য নদী-তীৰ্থসমূহ)ৰ পৰা উদ্ভূত সাৰ-তত্ত্ব ‘মহী’ৰ জল বুলি কীৰ্তিত।

Verse 51

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यत्फलमाप्यते । तन्महीसागरे प्रोक्तं कुमारस्य वचो यथा

পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি যি ফল লাভ হয়, সেই একে পুণ্য মহীসাগৰত উদ্ভৱ হয় বুলি কুমাৰ (স্কন্দ)ৰ বচনে কোৱা হৈছে।

Verse 52

एकत्र सर्वतीर्थानां यदि संयोगमिच्छथ । तद्गच्छथ महापुण्यं महीसागरसंगमम्

যদি এক স্থানতে সকলো তীৰ্থৰ সংযোগ বিচাৰা, তেন্তে মহাপুণ্য মহীসাগৰ-সঙ্গমলৈ গমন কৰা।

Verse 53

अहं चापि च तत्रैव बहून्वर्षगणान्पुरा । अवसं चागतश्चात्र नारदस्य भयात्तथा

ময়ো পূৰ্বতে তাতেই বহু বছৰ ধৰি বাস কৰিছিলোঁ; তাৰ পাছত নাৰদৰ ভয়তে মই ইয়ালৈও আহিলোঁ।

Verse 54

स हि तत्र समीपस्थः पिशुनश्च विशेषतः । मरुत्तः कुरुते यत्नं तस्मै ब्रूयादिदं भयम्

কাৰণ সি তাত ওচৰতেই আছে আৰু বিশেষকৈ কুটিল কাহিনী-বাহক; ৰজা মৰুত্তে প্ৰচেষ্টা কৰি আছে—তেওঁক এই ভয়ৰ কথা ক’ব লাগে।

Verse 55

अत्र दिग्वाससां मध्ये बहूनां तत्समस्त्वहम् । निवसाम्यतिप्रच्छन्नो मरुत्तादतिभीतवत्

ইয়াত দিগ্বাসী তপস্বীসকলৰ মাজত মইও তেওঁলোকৰ দৰে হৈ থাকোঁ; অতি গোপনে বাস কৰোঁ—মৰুত্তৰ পৰা অতিশয় ভীত যেন।

Verse 56

पुनरत्रापि मां नूनं कथयिष्यति नारदः । तथाविधा हि चेष्टास्य पिशुनस्य प्रदृश्यते

পুনৰ ইয়াতো নিশ্চয় নাৰদে মোৰ বিষয়ে ক’ব; কিয়নো সেই কাহিনী-বাহকৰ তেনে আচৰণেই দেখা যায়।

Verse 57

भवद्भिश्च न चाप्यत्र वक्तानां कस्यचित्क्वचित् । मरुत्तः कुरुते यत्नं भूपालो यज्ञसिद्धये

আৰু আপোনালোকেও ইয়াত কাকো ক’তো কেতিয়াও এই কথা নক’ব; ভূপাল মৰুত্তে যজ্ঞ সিদ্ধিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা কৰি আছে।

Verse 58

देवाचार्येण संत्यक्तो भ्रात्रा मे कारणां तरे । गुरुपुत्रं च मां ज्ञात्वा यज्ञार्त्विज्यस्य कारणात्

দেৱগুৰুৱে মোক ত্যাগ কৰিলে, আৰু মোৰ নিজৰ ভ্ৰাতাইও মাতৃৰ কাৰণে। মোক গুৰুপুত্ৰ বুলি জানি, যজ্ঞত ঋত্বিজ্য কৰাৰ হেতুত সিও তেনে কৰিলে।

Verse 59

अविद्यांतर्गतैर्यज्ञकर्मभिर्न प्रयोजनम् । मम हिंसात्मकैरस्ति निगमोक्तैरचेतनैः

অবিদ্যাৰ ভিতৰত আবদ্ধ যজ্ঞকৰ্মে মোৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই। নিগমে কোৱা হলেও অচেতন আৰু হিংসামূলক বিধিবোৰে মোৰ বাবে অৰ্থহীন।

Verse 60

समित्पुष्पकुशप्रायैः साधनैर्यद्यचेतनैः । क्रियते तत्तथा भावि कार्यं कारणवन्नृणाम्

যদি সমিধা, ফুল আৰু কুশঘাঁহ আদি অচেতন সঁজুলিৰে কৰ্ম কৰা হয়, তেন্তে মানুহৰ ফলও তেনেদৰেই উদ্ভৱ হয়—কাৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা কাৰ্যৰ দৰে।

Verse 61

तद्यूयं तत्र गच्छध्वं शीघ्रमेव नृपानुगाः । अस्ति विप्रः स्वयं ब्रह्मा याज्ञवल्क्यश्च तत्र वै

সেয়ে, হে ৰজাৰ অনুগামীসকল, তোমালোকে তাত তৎক্ষণাৎ—অতি শীঘ্ৰে—যোৱা। তাত সঁচাকৈ এজন ব্ৰাহ্মণ আছে: যাজ্ঞবল্ক্য, যি স্বয়ং ব্ৰহ্মাৰ সদৃশ।

Verse 62

स हि पूर्वं मिथेः पुर्यां वसन्नाश्रममुत्तमम् । आगच्छमानं नकुलं दृष्ट्वा गार्गीं वचोऽब्रवीत्

সেইজন আগতে মিথাৰ নগৰীত অৱস্থিত উত্তম আশ্ৰমত বাস কৰিছিল। নকুল আহি থকা দেখি তেওঁ গাৰ্গীক এই বাক্য ক’লে।

Verse 63

गार्गि रक्ष पयो भद्रे नकुलोऽयमुपेति च । पयः पातुं कृतिमतिं नकुलं तं निराकुरु

হে গাৰ্গী, ভদ্ৰে, গাখীৰ ৰক্ষা কৰা; এই নকুল আহি আছে। গাখীৰ পান কৰিবলৈ চতুৰ সেই নকুলক আঁতৰাই দিয়া।

Verse 64

इत्युक्तो नकुलः क्रुद्धः स हि क्रुद्धः पुराऽभवत् । जमदग्नेः पूर्वजैश्च शप्तः प्रोवाच तं मुनिम्

এইদৰে কোৱা হতেই নকুল ক্ৰুদ্ধ হ’ল, কিয়নো সি আগৰ পৰাই ক্ৰুদ্ধ আছিল। জমদগ্নিৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ শাপে শপ্ত হৈ সি সেই মুনিক ক’লে।

Verse 65

अहो वा धिग्धिगित्येव भूयो धिगिति चैव हि । निर्लज्जता मनुष्याणां दृश्यते पापकारिणाम्

হায়! ধিক ধিক—আকৌ ধিকেই ধিক! পাপকৰ্ম কৰা মানুহৰ মাজত নিৰ্লজ্জতা দেখা যায়।

Verse 66

कथं ते नाम पापानि प्रकुर्वंति नराधमाः । मरणांतरिता येषां नरके तीव्रवेदना

মৃত্যুৰ পাছত নৰকত যিসকলৰ বাবে তীব্ৰ যন্ত্ৰণা অপেক্ষা কৰে, তেন্তে তেনে নৰাধমে কেনেকৈ পাপ কৰে?

Verse 67

निमेषोऽपि न शक्येत जीविते यस्य निश्चितम् । तन्मात्रपरमायुर्यः पापं कुर्यात्कथं स च

যেতিয়া এক নিমেষৰ জীৱনো নিশ্চিত নহয়, তেন্তে যাৰ আয়ু কেৱল সেই পৰিমাণেই সীমিত, সি কেনেকৈ পাপ কৰিব পাৰে?

Verse 68

त्वं मुने मन्यसे चेदं कुलीनोऽस्मीति बुद्धिमान् । ततः क्षिपसि मां मूढ नकुलोऽयमिति स्मयन्

হে মুনি! যদি তুমি নিজকে বুদ্ধিমান আৰু কুলীন বুলি ভাবা, তেন্তে হে মূঢ়, ‘এইটো নকুল’ বুলি হাঁহি হাঁহি মোক কিয় অপমান কৰিছা?

Verse 69

किमधीतं याज्ञवल्क्य का योगेश्वरता तव । निरपराधं क्षिपसि धिगधीतं हि तत्तव

হে যাজ্ঞবল্ক্য! তুমি সঁচাকৈ কি অধ্যয়ন কৰিলা, আৰু তোমাৰ যোগেশ্বৰতা ক’ত? নিৰ্দোষীক তুমি অপমান কৰিছা—ধিক তোমাৰ তেনে অধ্যয়নক!

Verse 70

कस्मिन्वेदं स्मृतौ कस्यां प्रोक्तमेतद्ब्रवीहि मे । परुषैरिति वाक्यैर्मां नकुलेति ब्रवीषि यत्

মোক কোৱা: কোন বেদত, কোন স্মৃতিত এই কথা কোৱা হৈছে—যে তুমি কঠোৰ বাক্যৰে মোক ‘নকুল’ বুলি সম্বোধন কৰিবা?

Verse 71

किमिदं नैव जानासि यावत्यः परुषा गिरः । परः संश्राव्यते तावच्छंकवः श्रोत्रतः पुनरा

তুমি এই কথা নাজানা নে—যিমান কঠোৰ কথা তুমি আনক শুনোৱা, সিমান কাঁটা যেন পুনঃপুনঃ কাণত গাঁথি দিয়া হয়?

Verse 72

कंठे यमानुगाः पादं कृत्वा तस्य सुदुर्मतेः । अतीव रुदतो लोहशंकून्क्षेप्स्यंति कर्णयोः

সেই সुदুৰ্মতিৰ গলাত যমৰ অনুচৰসকলে পা থ’ব; আৰু সি অতিশয় কান্দি থাকোঁতে, তাৰ কাণত লোহাৰ কাঁটা গুঁজিব।

Verse 73

वावदूकाश्च ध्वजिनो मुष्णंति कृपणाञ्जनान् । स्वयं हस्तसहस्रेण धर्मस्यैवं भवद्विधाः

বকবক কৰা আৰু ধ্বজা-ধাৰী দম্ভী লোকসকলে দুখীয়া-অসহায়ক লুটি লয়; তেনেকৈয়ে তোমাৰ দৰে লোক, সহস্ৰ হাতে, ধৰ্মকেই লুণ্ঠন কৰে।

Verse 74

वज्रस्य दिग्धशस्त्रस्य कालकूटस्य चाप्युत । समेन वचसा तुल्यं मृत्योरिति ममाभवत्

মোৰ দৃষ্টিত মসৃণ বাক্যও যেন মৃত্যুৰ সমান—বজ্ৰৰ দৰে, বিষলিপ্ত অস্ত্ৰৰ দৰে, আৰু প্ৰাণঘাতী কালকূটৰ দৰে।

Verse 75

कर्णनासिकनाराचान्निर्हरंति शरीरतः । वाक्छल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः

কাণ বা নাসিকাত বিঁধা বাণ শৰীৰৰ পৰা উলিয়াব পাৰি; কিন্তু বাক্যৰ কাঁইট উলিয়াব নোৱাৰি, কিয়নো সি হৃদয়ত গাঁথি থাকে।

Verse 76

यंत्रपीडैः समाक्रम्य वरमेष हतो नरः । न तु तं परुषैर्वाक्यैर्जिघांसेत कथंचन

যন্ত্ৰৰ চেপা-যন্ত্ৰণাত পিষ্ট হৈ মৰিলেও সেয়া ভাল; কিন্তু কেতিয়াও কটুক বাক্যৰে কাকো বধ কৰিবলৈ মন নকৰিব।

Verse 77

त्वया त्वहं याज्ञवल्क्य नित्यं पंडितमानिना । नकुलोसीति तीव्रेण वचसा ताडितः कुतः

হে যাজ্ঞবল্ক্য! তুমি যি নিজকে সদায় পণ্ডিত বুলি মানি লোৱা, তুমি কিয় মোক বাৰে বাৰে ‘তুমি নকুল’ বুলি তীক্ষ্ণ বাক্যৰে আঘাত কৰিলা?

Verse 78

संवर्त उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य भृशं विस्मितमानसः । याज्ञवल्क्योऽब्रवीदेतत्प्रबद्धकरसंपुटः

সংৱৰ্ত ক’লে: তেওঁৰ বাক্য শুনি যাজ্ঞবল্ক্য অন্তৰত অতিশয় বিস্মিত হৈ, অঞ্জলি বদ্ধ কৰি এই কথা ক’লে।

Verse 79

नमोऽधर्माय महते न विद्मो यस्य वै भवम् । परमाणुमपि व्यक्तं कोत्र विद्यामदः सताम्

মহান অধৰ্মলৈ নমস্কাৰ—যাৰ প্ৰভাৱ আমি বুজিব নোৱাৰোঁ। যেতিয়া পৰমাণুৰো সত্য স্পষ্ট নহয়, তেতিয়া সৎজনৰ মাজত বিদ্যাৰ গৰ্ব ক’ত থাকিব?

Verse 80

विरंचिविष्णुप्रसमुखाः सोमेंद्रप्रमुखास्तथा । सर्वज्ञास्तेऽपि मुह्यति गणनास्मादृशं च का

ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু আগত, আৰু সোম-ইন্দ্ৰ আগত—যিসকলক সৰ্বজ্ঞ বোলা হয়—তেওঁলোকেও মোহত পৰে; তেন্তে আমাৰ দৰে লোকৰ গণনা কিবা?

Verse 81

धर्मज्ञोऽस्मीति यो मोहादात्मानं प्रतिपद्यते । स वायुं मुष्टिना बद्धुमीहते कृपणो नरः

যি জন মোহবশত নিজকে ‘ধৰ্মজ্ঞ’ বুলি মানে, সি দীন মানুহ—সি মুঠিৰে বায়ু বাঁধিবলৈ চেষ্টা কৰে।

Verse 82

केचिदज्ञानतो नष्टाः केचिज्ज्ञानमदादपि । ज्ञानं प्राप्यापि नष्टाश्च केचिदालस्यतोऽधमाः

কিছুমান অজ্ঞানত নষ্ট হয়; কিছুমান বিদ্যাৰ মদতেও। আৰু কিছুমান জ্ঞান লাভ কৰিও নষ্ট হয়—সেই অধমসকল আলস্যৰ বাবে।

Verse 83

वेदस्मृतीतिहासेषु पुराणेषु प्रकल्पितम् । चतुःपादं तथा धर्मं नाचरत्यधमः पशुः

বেদ, স্মৃতি, ইতিহাস আৰু পুরাণত যি চতুৰ্পাদ ধৰ্ম বিধান কৰা হৈছে, সেই ধৰ্ম অধম, পশু-সদৃশ মানুহে আচৰণ নকৰে।

Verse 84

स पुरा शोचते व्यक्तं प्राप्य तच्चांतकं गृहम् । तथाहि गृह्यकारेण श्रुतौ प्रोक्तमिदं वचः

পিছত, সেই অন্তিম গৃহ—মৃত্যু—প্ৰাপ্ত হৈ সি নিশ্চয় শোক কৰে; কিয়নো গৃহ্য-পরম্পৰাৰ আচার্যই শ্ৰুতিত এই বাক্য এইদৰে ঘোষণা কৰিছে।

Verse 85

नकुलं सकुलं ब्रूयान्न कंचिन्मर्मणि स्पृशेत् । प्रपठन्नपि चैवाहमिदं सर्वं तथा शुकः

অহিংস আৰু শোভন বাক্যহে ক’ব লাগে, আৰু কাকো মর্মস্থানত স্পৰ্শ নকৰিব লাগে। মই এই সকলো পাঠ কৰিলেও, মইও কেৱল এটা টিয়া পাখি সদৃশ।

Verse 86

आलस्येनाप्यनाचाराद्वृथाकार्येकमंग तत्

আলস্যৰ কাৰণেও, অনাচাৰৰ কাৰণেও—ই সকলো ব্যৰ্থ কৰ্মৰ একেটা অঙ্গ হৈ পৰে।

Verse 87

केवलं पाठ मात्रेण यश्च संतुष्यते नरः । तथा पंडितमानी च कोन्यस्तस्मात्पशुर्मतः

যি মানুহ কেৱল পাঠ-মাত্ৰতেই সন্তুষ্ট হয় আৰু নিজকে পণ্ডিত বুলি মানে—তাতকৈ অধিক পশু-সদৃশ আন কোন আছে?

Verse 88

न च्छंदांसि वृजिनात्तारयंति मायाविनं माययाऽवर्तमानम् । नीडं शकुंता इव जातपक्षाश्छंदास्येनं प्रजहत्यंतकाले

বৈদিক ছন্দসমূহ পাপৰ পৰা পাৰ নকৰে সেই মায়াবীক, যি মায়াৰে জীৱন যাপন কৰে। যেনেকৈ পাখি গজি উঠিলে চৰাইয়ে নীড় ত্যাগ কৰে, তেনেকৈ মৃত্যুকালে বেদে তাক ত্যাগ কৰে।

Verse 89

स्वार्गाय बद्धकक्षो यः पाठमात्रेण ब्राह्मणः । स बालो मातुरंकस्थो ग्रहीतुं सोममिच्छति

যি ব্ৰাহ্মণে কেৱল পাঠ-মাত্ৰে স্বৰ্গলৈ কঁকাল বেঁধে লয়, সি মাতৃৰ আঁচলত বহা শিশুৰ দৰে—সোম ধৰিব খোজে।

Verse 90

तद्भवान्सर्वथा मह्यमनयं सोढुमर्हसि । सर्वः कोऽपि वदत्येवं तन्मयैवमुदाहृतम्

সেয়ে, মোৰ এই অনুচিত কথাখিনি আপুনি সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষমা কৰিব। সকলোৱে এনেদৰে কয়; সেইবাবে মইও তেনেদৰেই কৈ পেলালোঁ।

Verse 91

नकुल उवाच । वृथेदं भाषितं तुभ्यं सर्वलोकेन यत्समम् । आत्मानं मन्यसे नैतद्वक्तुं योग्यं महात्मनाम्

নকুল ক’লে: “তোমাৰ এই বাক্য বৃথা; সৰ্বলোকে যি সাধাৰণ কথা কয়, তাৰেই সমান। যদি নিজকে মহৎ বুলি মানা, তেন্তে এনে কথা মহাত্মাসকলৰ মুখে শোভা নাপায়।”

Verse 92

वाजिवारणलोहानां काष्ठपाषाणवाससाम् । नारीपुरुषतोयानामंतरं महदंतरम्

ঘোঁৰা, হাতী আৰু ধাতুৰ মাজত; কাঠ, পাথৰ আৰু বস্ত্ৰৰ মাজত; আৰু নাৰী, পুৰুষ আৰু পানীৰ মাজত—মহৎ আৰু মৌলিক পাৰ্থক্য আছে।

Verse 93

अन्ये चेत्प्राकृता लोका बहुपापानि कुर्वते । प्रधानपुरुषेणापि कार्यं तत्पृष्ठतोनु किम्

আন আন সাধাৰণ লোকে বহু পাপ কৰিলেও তাতে কি? শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষেও কি তেওঁলোকৰ পিছে পিছে গৈ সেই একে কৰ্ম কৰিব?

Verse 94

सर्वार्थं निर्मितं शास्त्रं मनोबुद्धी तथैव च । दत्ते विधात्रा सर्वेषां तथापि यदि पापिनः

শাস্ত্ৰ সকলো উদ্দেশ্যৰ বাবে ৰচিত, আৰু মন-বুদ্ধিও বিধাতাই সকলোকে দান কৰিছে। তথাপিও যদি মানুহ পাপী হৈ পৰে…

Verse 95

ततो विधातुः को दोषस्त एव खलु दुर्भगाः । ब्राह्मणेन विशेषेण किं भाव्यं लोकवद्यतः

তেন্তে বিধাতাৰ দোষ ক’ত? সঁচাকৈ তেওঁলোকেই অভাগা। আৰু বিশেষকৈ এজন ব্ৰাহ্মণে সাধাৰণ লোকৰ দৰে কিয় আচৰণ কৰিব?

Verse 96

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

শ্ৰেষ্ঠজনে যি আচৰণ কৰে, আন লোকেও সেই একে কৰে। তেওঁ যি মানদণ্ড স্থাপন কৰে, জগত তদনুসাৰে চলে।

Verse 97

तस्मात्सदा महद्भिश्च आत्मार्थं च परार्थतः । सतां धर्मो न संत्याज्यो न्याय्यं तच्छिक्षणं तव

সেইহেতু মহান লোকসকলে সদায়—নিজৰ মঙ্গল আৰু পৰৰ মঙ্গলৰ বাবে—সজ্জনৰ ধৰ্ম কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব। এই বিষয়ে তোমাৰ উপদেশ ন্যায়সঙ্গত।

Verse 98

यस्मात्त्वया पीडितोऽहं घोरेण वचसा मुने । तस्माच्छीघ्रं त्वां शप्स्यामि शापयोग्यो हि मे मतः

হে মুনি, তোমাৰ ভয়ংকৰ কঠোৰ বাক্যই মোক পীড়িত কৰিলে; সেয়ে মই শীঘ্ৰেই তোমাক শাপ দিম, কিয়নো মোৰ মতে তুমি শাপৰ যোগ্য।

Verse 99

नकुलोऽसीति मामाह भवांस्तस्मात्कुलाधमः । शीघ्रमुत्पत्स्यसे मोहात्त्वमेव नकुलो मुने

তুমি মোক ‘নকুল’ বুলি ক’লা; সেয়ে তুমি নিজৰ কুলৰ কলংক। হে মুনি, মোহৰ বশত তুমি শীঘ্ৰেই নিজেই নকুল (নেউল) ৰূপে জন্ম ল’ব।

Verse 100

संवर्त उवाच । इति वाचं समाकर्ण्य भाव्यर्थकृतनिश्चयः । याज्ञवल्क्यो मरौ देशे विप्रस्याजायतात्मजः

সংৱৰ্ত ক’লে: এই বাক্য শুনি আৰু আগন্তুক ফলৰ বিষয়ে দৃঢ় সংকল্প কৰি, যাজ্ঞৱল্ক্য মৰুভূমি-দেশত এজন ব্ৰাহ্মণৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্ম ল’লে।

Verse 101

दुराचारस्य पापस्य निघृणस्यातिवादिनः । दुष्कुलीनस्य जातोऽसौ तदा जातिस्मरः सुतः

সেই সময় তেওঁ দুষ্কৰ্মী, পাপী, নিৰ্দয় আৰু কঠোৰ বাক্যবক্তা, নীচ কুলৰ এজনৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্ম ল’লে; তথাপি সেই মুহূর্ততে সেই সন্তান জাতিস্মৰ, অৰ্থাৎ পূৰ্বজন্ম স্মৰণকাৰী, হৈ উঠিল।

Verse 102

सोऽथ ज्ञानात्समालोक्य भर्तृयज्ञ इति द्विजः । गुप्तक्षेत्रं समापन्नो महीसागरसंगमम्

তাৰ পিছত অন্তৰ্জ্ঞানৰ দ্বাৰা সেই দ্বিজে নিজৰ পথ চিনিলে; ‘ভৰ্তৃযজ্ঞ’ নামে পৰিচিত হৈ, তেওঁ গুপ্তক্ষেত্ৰলৈ গৈ পালে—য’ত মহী নদী সাগৰৰ সৈতে পবিত্ৰ সঙ্গম কৰে।

Verse 103

तत्र पाशुपतो भूत्वा शिवाराधनतत्परः । स्वायंभुवं महाकालं पूजयन्वर्ततेऽधुना

তাত তেওঁ পাশুপত ভক্ত হৈ শিৱ-আৰাধনাত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল; আৰু এতিয়াও তেওঁ স্বয়ম্ভূ প্ৰভু মহাকালক পূজা কৰি অবিৰত থাকে।

Verse 104

यो हि नित्यं महाकालं श्रद्धया पूजयेत्पुमान् । स दौष्कुलीनदोषेभ्यो मुच्यतेऽहिरिव त्वचः

যি মানুহে নিত্য শ্ৰদ্ধাৰে মহাকালক পূজা কৰে, সি নীচ কুল-জন্মৰ দোষসমূহৰ পৰা সাপৰ দৰে ছাল খসাই মুক্ত হয়।

Verse 105

यथायथा श्रद्धयासौ तल्लिंगं परिपश्यति । तथातथा विमुच्येत दोषैर्जन्मशतोद्भवैः

যিমান যিমান শ্ৰদ্ধাৰে সি সেই লিঙ্গক দৰ্শন কৰে, সিমান সিমানেই শত শত জন্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দোষসমূহৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 106

भर्तृयज्ञस्तु तत्रैव लिंगस्याराधनात्क्रमात् । बीजदोषाद्विनिर्मुक्तस्तल्लिंगमहिमा त्वसौ

ভৰ্তৃযজ্ঞই তাতেই সেই লিঙ্গৰ বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি, নিজৰ ‘বীজ’ৰ দোষ (মূল কাৰণ/বংশ-কর্ম)ৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হ’ল; এয়াই সেই লিঙ্গৰ মহিমা।

Verse 107

बभ्रुं च नकुलं प्राह विमुक्तो दुष्टजन्मतः । यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं ख्यातं वै बभ्रु पावनम्

আৰু তেওঁ বভ্ৰু আৰু নকুলক ক’লে: ‘মই দুষ্ট জন্মৰ পৰা মুক্ত হ’লোঁ।’ সেয়েহে এই তীৰ্থ নিশ্চিতভাৱে “বভ্ৰু-পাৱন” বুলি খ্যাত—বভ্ৰুক পৱিত্ৰ কৰা।

Verse 108

तस्माद्व्रजध्वं तत्रैव महीसागरसंगमम् । पंच तीर्थानि सेवन्तो मुक्तिमाप्स्यथ निश्चितम्

সেয়ে তোমালোকে তাতেই যাওঁ—মহী নদী আৰু সাগৰৰ সঙ্গমস্থানলৈ। পাঁচ তীৰ্থৰ সেৱা-আশ্ৰয় ল’লে তোমালোকে নিশ্চিতভাৱে মুক্তি লাভ কৰিবা।

Verse 109

इत्येवमुक्त्वा संवर्तो ययावभिमतं द्विजः । भर्तृयज्ञं मुनिं प्राप्य ते च तत्र स्थिताभवन्

এইদৰে কৈ সংৱৰ্ত নামৰ দ্বিজে নিজৰ ইচ্ছিত স্থানলৈ গ’ল। আৰু ভৰ্তৃযজ্ঞ মুনিক লগ পাই, তেওঁলোকেও তাতেই অৱস্থান কৰিলে।

Verse 110

ततस्तानाह स ज्ञात्वा गणाञ्ज्ञानेन शांभवान् । महद्वो विमलं पुण्यं गुप्तक्षेत्रे यदत्र वै

তাৰ পাছত শাঁভৱ জ্ঞানৰ দ্বাৰা সেই শিৱগণসকলক চিনাক্ত কৰি তেওঁ ক’লে: ‘গুপ্তক্ষেত্ৰত থকা পুণ্য অতি মহান আৰু নিৰ্মল।’

Verse 111

भवन्तोऽभ्यागता यत्र महीसागरसंगमः । स्नानं दानं जपो होमः पिंडदानं विशेषतः

তোমালোকে সেই স্থানত আহিলা য’ত মহী নদী আৰু সাগৰৰ সঙ্গম। ইয়াত স্নান, দান, জপ, হোম আৰু বিশেষকৈ পিতৃসকলৰ বাবে পিণ্ডদান বিধেয়।

Verse 112

अक्षयं जायते सर्वं महीसागर संगमे । कृतं तथाऽक्षयं सर्वं स्नानदानक्रियादिकम्

মহী-সাগৰ সঙ্গমত কৰা সকলো কৰ্মৰ ফল অক্ষয় হয়। তাত স্নান, দান আৰু আন ধৰ্মীয় আচাৰ-কৰ্ম সকলোয়ে অক্ষয় পুণ্য প্ৰদান কৰে।

Verse 113

यदात्र स्तानकं चक्रे देवर्षिर्नारदः पुरा । तदा ग्रहैर्वरा दत्ताः शनिना च वरस्त्वसौ

পূৰ্বতে ইয়াত দেৱঋষি নাৰদে যেতিয়া পবিত্ৰ অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিছিল, তেতিয়া গ্ৰহসমূহে বৰ দান কৰিছিল; বিশেষকৈ শনি দেৱে তেওঁক এক বৰ প্ৰদান কৰিছিল।

Verse 114

शनैश्चरेण संयुक्ता त्वमावास्या यदा भवेत् । श्राद्धं प्रकुर्वीत स्नानदानपुरः सरम्

যেতিয়া অমাৱস্যা তিথি শনি (শনৈশ্চৰ)ৰ সৈতে যুক্ত হয়, তেতিয়া স্নান আৰু দান আগত ৰাখি শ্ৰাদ্ধ কৰাটো উচিত।

Verse 115

यदि श्रावणमासस्य शनैश्चरदिने शुभा । कुहूर्भवति तस्यां तु संक्रांतिं कुरुते रविः

যদি শ্ৰাৱণ মাহত শনি-বাৰে শুভ কুহূ তিথি পৰে, আৰু সেই দিনাই সূৰ্যই সংক্ৰান্তি কৰে…

Verse 116

तस्यामेव तिथौ योगो व्यतीपातो भवेद्यदि । पुष्करंनाम तत्पर्व सूर्यपर्वशताधिकम्

যদি সেই একেই তিথিত ব্যতীপাত যোগো ঘটে, তেন্তে সেই পৰ্বক ‘পুষ্কৰ’ বুলি কোৱা হয়—শতাধিক সূৰ্য-পৰ্বতকৈও অধিক ফলদায়ক।

Verse 117

सर्वयोगसमावापः सथंचिदपि लभ्यते । तस्मिन्दिने शनिं लोहं कांचनं भास्करं तथा

সেই দিন বহু শুভ যোগৰ সমাবেশ কিঞ্চিৎ পৰিমাণে লাভ হয়। সেয়ে সেই দিন শনি দেৱক লোহাৰে সন্মান কৰিব লাগে, আৰু ভাস্কৰ (সূৰ্য)ক কাঁচন অৰ্থাৎ সোণৰে সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 118

महीसागरसंसर्गे पूजयीत यथाविधि । शनिमंत्रैः शनिं ध्यात्वा सूर्यमंत्रैर्दिवाकरम्

মাহী-সাগৰৰ সংগমত বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিব লাগে; শনি-মন্ত্ৰে শনিৰ ধ্যান কৰি, সূৰ্য-মন্ত্ৰে দিবাকৰৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 119

अर्घ्यं दद्याद्भाकरस्य सर्वपापप्रशांतये । प्रयागादिधिकं स्नानं दानं क्षेत्रात्कुरोरपि

সকলো পাপ শান্ত কৰিবলৈ ভাস্কৰক অৰ্ঘ্য দিব লাগে। ইয়াৰ স্নান প্ৰয়াগতো অধিক, আৰু দান কুৰুক্ষেত্ৰতো অধিক বুলি কোৱা হয়।

Verse 120

पिंडदानं गयाक्षेत्रादधिकं पांडुनंदन । इदं संप्राप्यते पर्व महद्भिः पुण्यराशिभिः

হে পাণ্ডুনন্দন, ইয়াত পিণ্ডদান গয়া-ক্ষেত্ৰতো অধিক। এই মহৎ পৰ্ব কেৱল মহাপুণ্য-ৰাশি থকা লোকেই লাভ কৰে।

Verse 121

पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते दिवि निश्चितम् । यथा गयाशिरः पुण्यं पितॄणां तृप्तिदं परम्

নিশ্চয়কৈ পিতৃসকল স্বৰ্গত অক্ষয় তৃপ্তি লাভ কৰে। যেনেকৈ পুণ্যময় গয়া-শিৰ পিতৃসকলক পৰম তৃপ্তি দিয়ে, তেনেকৈ ইয়াতো সেই ফল হয়।

Verse 122

तथा समधिकः पुण्यो महीसागरसंगमः

তেনেদৰে মাহী-সাগৰ সংগম অতি অধিক পুণ্যময়।

Verse 123

अग्निश्च रेतो मृडया च देहे रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवञ्छ्रद्धया सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत महीसमुद्रम्

‘অগ্নি বীজ; দেহত মৃড়াৰ (ৰুদ্ৰৰ) কৃপাৰে; বিষ্ণু সেই বীজৰ ধাৰক আৰু অমৃতৰ নাভি।’ এইদৰে শ্ৰদ্ধা আৰু সত্যবাক্যৰে ক’লে, তাৰ পাছত মহী–সমুদ্ৰ (সঙ্গম)ত স্নান কৰিব।

Verse 124

मुखं च यः सर्वनदीषु पुण्यः पाथोधिरंबा प्रवरा मही च । समस्ततीर्थाकृतिरेतयोश्च ददामि चार्घ्यं प्रणमामि नौमि

সকলো নদীৰ মাজত যি সৰ্বপুণ্য ‘মুখ’, আৰু জলৰ মাতৃ সাগৰক, আৰু শ্ৰেষ্ঠ মহীক—যাঁহাৰ ৰূপে সকলো তীৰ্থৰ আকাৰ নিহিত—তাঁহালৈ মই অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰোঁ; প্ৰণাম কৰোঁ; স্তৱ কৰোঁ।

Verse 125

ताम्रा रस्याः पयोवाहाः पितृप्रीतिप्रदाः शभाः । सस्यमाला महासिन्धुर्दातुर्दात्री पृथुस्तुता । इन्द्रद्युम्नस्य कन्या च क्षितिजन्मा रावती

তাম্ৰা, ৰস্যা, পয়োৱাহা, পিতৃপ্ৰীতিপ্ৰদা, শভা; সস্যমালা, মহাসিন্ধু, দাত্ৰ, দাত্রী, পৃথুস্তুতা; ইন্দ্ৰদ্যুম্নৰ কন্যা, ক্ষিতিজন্মা, আৰু ৰাৱতী—এইসকল পবিত্ৰ নাম স্মৰণীয়।

Verse 126

महीपर्णा महीशृंगा गंगा पश्चिमवाहिनी । नदी राजनदी चेति नामाष्टाशमालिकाम्

মহীপৰ্ণা, মহীশৃঙ্গা, গঙ্গা, পশ্চিমবাহিনী, নদী, ৰাজনদী—এইদৰে পবিত্ৰ নামৰ মালা মুঠ আঠাশি (৮৮) নামলৈ বিস্তৃত।

Verse 127

स्नानकाले च सर्वत्र श्राद्धकाले पठेन्नरः । पृथुनोक्तानि नामानि यज्ञमूर्तिपदं व्रजेत्

স্নানকালত—য’তে ত’তে—আৰু শ্ৰাদ্ধকালত নৰে পৃথুৱে কোৱা নামসমূহ পাঠ কৰিব; তেনে কৰিলে সি যজ্ঞমূৰ্তিৰ পদ (উচ্চতম যজ্ঞগতি) লাভ কৰে।

Verse 128

महीदोहे महानंदसंदोहे विश्वमोहिनि । जातासि सरितां राज्ञि पापं हर महीद्रवे । इत्यर्घ्यमंत्रः

হে পৃথিৱীৰ দোহনৰ পৰা জন্ম লোৱা দেৱী, মহা আনন্দৰ ভঁৰাল, বিশ্ব-মোহিনী; হে নদীসমূহৰ ৰাণী, প্ৰবাহিনী মহী! পাপ হৰণ কৰা—ইয়েই অৰ্ঘ্য-মন্ত্ৰ।

Verse 129

कंकणं रजतस्यापि योऽत्र निक्षिपते नरः । स जायते महीपृष्ठे धनधान्ययुते कुले

যি মানুহে ইয়াত ৰূপাৰ কঙ্কণ এটিও নিক্ষেপ/অৰ্পণ কৰে, সি পৃথিৱীত পুনৰ জন্ম লয় ধন-ধান্যসমৃদ্ধ কুলত।

Verse 130

महीं च सागरं चैव रौप्यकंकण पूजया । पूजयामि भवेन्मा मे द्रव्यानाशो दरिद्रता

ৰূপাৰ কঙ্কণ পূজাৰে মই মহী আৰু সাগৰ—দুয়োটাকেই পূজা কৰোঁ। মোৰ ধনৰ নাশ নহওক, দৰিদ্ৰতা নাহক।

Verse 131

कंकणक्षेपणम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञैश्च यत्फलम् । तत्फलं स्नानदानेन महीसागरसंगमे

‘কঙ্কণ-ক্ষেপণ’ নামৰ বিধি: সকলো তীৰ্থত যিমান পুণ্য লাভ হয় আৰু সকলো যজ্ঞত যি ফল হয়, সেই একেই ফল মহী-সাগৰ সঙ্গমত স্নান আৰু দান কৰিলে লাভ হয়।

Verse 132

विवादे च समुत्पन्ने अपराधी च यो मतः । जलहस्तः सदा वाच्यो महीसागरसंगमे

বিবাদ উঠিলে আৰু যিজনক অপৰাধী বুলি ধৰা হয়, তেওঁক মহী-সাগৰ সঙ্গমত সদায় ‘জল-হস্ত’ পৰীক্ষা কৰাব লাগে।

Verse 133

संस्नाप्याघोरमंत्रेण स्थाप्य नाभिप्रमाणके । जले करं समुद्धृत्य दक्षिणं वाचयेद्द्रुतम्

অঘোৰ মন্ত্রেৰে স্নান কৰাই, নাভিলৈকে পানীত স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত পানীৰ পৰা দক্ষিণ হাত উঠাই তৎক্ষণাৎ দক্ষিণ-হস্তৰ মন্ত্রোক্তি পাঠ কৰিব।

Verse 134

यदि धर्मोऽत्र सत्योऽस्ति सत्यश्चेत्संगमस्त्वसौ । सत्याश्चेत्क्रतुद्रष्टारः सत्यं स्यान्मे शुभाशुभम्

‘যদি ইয়াত ধৰ্ম সত্য হয়, যদি এই সঙ্গম নিজেই সত্য হয়, যদি যজ্ঞৰ দ্ৰষ্টা আৰু সাক্ষীসকল সত্য হয়—তেন্তে মোৰ শুভ-অশুভৰ সত্য প্ৰকাশ পাওক।’

Verse 135

एवमुक्त्वा करं क्षिप्य दक्षिणं सकलं ततः । निःसृतः पापकारी चेज्ज्वरेणापीड्यते क्षणात्

এইদৰে কৈ দক্ষিণ হাত সম্পূৰ্ণকৈ আগবঢ়াই/নিক্ষেপ কৰিব। তাৰ পাছত বাহিৰ ওলাই আহিলে, যদি সি পাপকাৰী হয়, তেন্তে ক্ষণতে জ্বৰে পীড়িত হয়।

Verse 136

सप्ताहाद्दृश्यते चापि तावन्निर्दोषवान्मतः । अत्र स्नात्वा च जप्त्वा च तपस्तप्त्वा तथैव च

যদি সপ্তাহ পাৰ হৈও (কোনো লক্ষণ) দেখা নাযায়, তেন্তে তেতিয়ালৈকে সি নিৰ্দোষ বুলি গণ্য হয়। ইয়াত স্নান কৰি, জপ কৰি, আৰু তদ্ৰূপ তপস্যা কৰি…

Verse 137

रुद्रलोकं सुबहवो गताः पुण्येन कर्मणा । सोमवारे विशेषेण स्नात्वा योत्र सुभक्तितः

এনে পুণ্যকৰ্মে বহুতে ৰুদ্ৰলোকলৈ গৈছে। বিশেষকৈ সোমবাৰে যি ইয়াত শুদ্ধ ভক্তিৰে স্নান কৰে…

Verse 138

पंच तीर्थानि कुरुते मुच्यते पंचपातकैः । इत्याद्युक्तं बहुविधं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

সেয়া পঞ্চ তীৰ্থৰ পুণ্য লাভ কৰে আৰু পঞ্চ মহাপাতকৰ পৰা মুক্ত হয়। এইদৰে আৰু নানাবিধ ৰূপে এই উত্তম তীৰ্থ-মাহাত্ম্য ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 139

भर्तृयज्ञः शिवस्यो च तेषामाराधने क्रमम् । शिवागमोक्तमादिश्य पूजायोगं यथाविधि

তেওঁ ‘ভৰ্তৃ-যজ্ঞ’ আৰু শিৱৰ উপাসনা, আৰু সিহঁতৰ আৰাধনাৰ যথাযথ ক্ৰম ব্যাখ্যা কৰিলে—শিৱাগমত কোৱা মতে পূজাৰ যোগ ঠিক বিধিৰে উপদেশ দিলে।

Verse 140

शिवभक्तिसमुद्रैकपूरितः प्राह तान्मुनिः । न शिवात्परमो देवः सत्यमेतच्छिवव्रताः

শিৱভক্তিৰ সাগৰে যেন পূৰ্ণ হৈ, সেই মুনিয়ে তেওঁলোকক ক’লে: ‘শিৱতকৈ পৰম দেৱ নাই—এইয়েই সত্য, হে শিৱব্ৰতধাৰীসকল।’

Verse 141

शिवं विहाय यो ह्यान्यदसत्किंचिदुपासते । करस्थं सोऽमृतं त्यक्त्वा मृगतृष्णां प्रधावति

যি শিৱক ত্যাগ কৰি আন কোনো অসৎ বস্তু উপাসনা কৰে, সি হাতত থকা অমৃত ত্যাগ কৰি মৃগতৃষ্ণাৰ পিছত দৌৰে।

Verse 142

शिवशक्तिमयं ह्येतत्प्रत्यक्षं दृश्यते जगत् । लिंगांकं च भगांकं च नान्यदेवांकितं क्वचित्

চকুৰ আগতে প্ৰত্যক্ষ দেখা এই জগত শিৱ-শক্তিময়। সৰ্বত্ৰ লিঙ্গ আৰু ভগ (যোনি)ৰ চিহ্ন বিদ্যমান; আন কোনো দেৱতাৰ চিহ্ন ক’তো নাই।

Verse 143

यश्च तं पितरं रुद्रं त्यक्त्वा मातरमं बिकाम् । वर्ततेऽसौ स्वपितरं त्यक्तोदपितृपिंडकः । यस्य रुद्रस्य माहात्म्यं शतरूद्रीयमुत्तमम्

যি ৰুদ্ৰ পিতৃ আৰু অম্বিকা মাতৃক ত্যাগ কৰে, সি যেন নিজৰেই পিতাক ত্যাগ কৰি থাকে, পিতৃলোকলৈ পিণ্ড-দান নকৰা জনৰ দৰে। সেই ৰুদ্ৰৰ মাহাত্ম্য উত্তম ‘শতৰুদ্ৰীয়’ত প্ৰকাশিত।

Verse 144

श्रृणुध्वं यदि पापानामिच्छध्वं क्षालनं परम् । ब्रह्मा हाटकलिंगं च समाराध्य कपर्दिनः

শুনা—যদি পাপৰ পৰম ক্ষালন বিচাৰা: ব্ৰহ্মাই হাটক-লিঙ্গ, অৰ্থাৎ সোণালী লিঙ্গত, কপৰ্দিন (শিৱ)ক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি শুদ্ধি লাভ কৰিছিল।

Verse 145

जगत्प्रधानमिति च नाम जप्त्वा विराजते । कृष्णमूले कृष्णलिंगं नाम चार्जितमेव च

‘জগত্প্ৰধান’ নাম জপ কৰিলে উপাসক দীপ্তিময় হয়। আৰু কৃষ্ণমূলত ‘কৃষ্ণ-লিঙ্গ’ নামে লিঙ্গ নিশ্চয়েই স্থাপিত/প্ৰাপ্ত হৈছিল।

Verse 146

सनकाद्यैश्च तल्लिंगं पूज्याजयुर्जगद्गतिम् । दर्भांकुरमयं सप्त मुनयो विश्वयोनिकम्

সনক আদি সকলে সেই লিঙ্গ পূজা কৰি জগতৰ পৰম গতি (উচ্চতম লক্ষ্য) লাভ কৰিলে। সাত মুনিয়ে দৰ্ভা-ঘাঁহৰ অংকুৰে গঠিত ‘বিশ্বয়োনিক’ লিঙ্গকো আৰাধনা কৰিলে।

Verse 147

नारदस्त्वंतरिक्षे च जदद्बीजमिदं गृणन् । वज्रमिद्रो लिंगमेवं विश्वात्मानं च नाम च

নাৰদে অন্তৰিক্ষত এই (শিৱ)ক ‘জগত-বীজ’ বুলি গুণগান কৰিলে। ইন্দ্ৰই বজ্ৰ-লিঙ্গ পূজা কৰিলে আৰু ‘বিশ্বাত্মন’ নামো জপ কৰিলে।

Verse 148

सूर्यस्ताम्रं तथा लिंगं नाम विश्वसृजं जपन् । चंद्रश्च मौक्तिकं लिंगं जपन्नाम जगत्पतिम्

সূৰ্যই তাম্ৰৰ পৱিত্ৰ লিঙ্গ পূজা কৰি ‘বিশ্বসৃজ’ নাম জপিলে। চন্দ্ৰই মুক্তাৰ লিঙ্গ পূজা কৰি ‘জগত্পতি’ নাম জপিলে।

Verse 149

इंद्रनीलमयं वह्निर्नाम विश्वेश्वरं जपन् । पुष्परागं गुरुलिंगं विश्वयोनिं जपन्हरम्

অগ্নিয়ে ইন্দ্ৰনীল (নীলমণি) ময় লিঙ্গ পূজা কৰি ‘বিশ্বেশ্বৰ’ নাম জপিলে। পুনৰ পুষ্পৰাগ (টোপাজ) ময় গুৰু-লিঙ্গ পূজা কৰি হৰাৰ নাম ‘বিশ্বযোনি’ জপিলে।

Verse 150

पद्मरागमयं शुक्रो विश्वकर्मेति नाम च । हेमलिंगं च धनदो जपन्नाम्ना तथेश्वरम्

শুক্ৰই পদ্মৰাগ (ৰুবি) ময় লিঙ্গ পূজা কৰি ‘বিশ্বকৰ্মা’ নাম জপিলে। ধনদ (কুবেৰ) সোনাৰ লিঙ্গ পূজা কৰি তেনেদৰে ‘ঈশ্বৰ’ নাম জপিলে।

Verse 151

रौप्यजं विश्वदेवाश्च नामापि जगतांपतिम् । वायवो रीतिजं लिंगं शंभुमित्येव नाम च

বিশ্বদেৱাসকলে ৰূপাৰ লিঙ্গ পূজা কৰি তাক ‘জগতাংপতি’—জগতৰ অধিপতি বুলি নাম দিলে। বায়ুসকলে ৰীতি ধাতুৰ মিশ্ৰণে গঢ়া লিঙ্গ পূজা কৰি তাক ‘শম্ভু’ বুলি আহ্বান কৰিলে।

Verse 152

काशजं वसवो लिंगं स्वयंभुमिति नाम च । त्रिलोहं मातरो लिंगं नाम भूतेशमेव च

বসুসকলে কাশা-ঘাঁহেৰে গঢ়া লিঙ্গ পূজা কৰি তাক ‘স্বয়ম্ভূ’—স্বয়ং প্ৰকাশিত—বুলি ক’লে। মাতৃকাসকলে ত্ৰিধাতুৰ লিঙ্গ পূজা কৰি তাৰ নাম ‘ভূতেশ’—সত্তাসকলৰ অধিপতি—ৰাখিলে।

Verse 153

लौहं च रक्षसां नाम भूतभव्यभवोद्भवम् । गुह्यकाः सीसजं लिंगं नाम योगं जपंति च

ৰাক্ষসসকলে লৌহ-লিঙ্গৰ উপাসনা কৰে আৰু ‘ভূতভব্যভৱোদ্ভৱ’—অতীত, ভবিষ্যৎ আৰু বৰ্তমান সত্তাৰ উৎস—এই নাম জপ কৰে। গুহ্যকসকলে সীসাৰ লিঙ্গ পূজা কৰে আৰু ‘যোগ’ নামো জপ কৰে।

Verse 154

जैगीषव्यो ब्रह्मरंध्रं नाम योगेश्वरं जपन् । निमिर्नयनयोर्लिंगे जपञ्शर्वेति नाम च

জৈগীষব্য ‘ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰ’ নামৰ লিঙ্গৰ উপাসনা কৰি ‘যোগেশ্বৰ’ নাম জপ কৰে। আৰু ৰজা নিমি নিজৰ নয়নত অৱস্থিত লিঙ্গ পূজা কৰি ‘শৰ্ব’ নাম জপ কৰে।

Verse 155

धन्वंतरिर्गोमयं च सर्वलोकेश्वरेश्वरम् । गंधर्वा दारुजं लिंगं सर्वश्रेष्ठेति नाम च

ধন্বন্তৰি গোবৰ-লিঙ্গৰ পূজা কৰি ‘সৰ্বলোকেশ্বৰেেশ্বৰ’—সকলো লোকৰ অধিপতিসকলৰো অধিপতি—এই নাম জপ কৰে। গন্ধৰ্বসকলে কাঠৰ লিঙ্গ উপাসনা কৰে আৰু তাক ‘সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ’ নামে স্মৰণ কৰে।

Verse 156

वैडूर्यं राघवो लिंगं जगज्ज्येष्ठेति नाम च । बाणो मारकतं लिंगं वसिष्ठमिति नाम च

ৰাঘৱ বৈডূৰ্য (বিলাই-চকু মণি) লিঙ্গৰ উপাসনা কৰে আৰু তাক ‘জগজ্জ্যেষ্ঠ’—জগতৰ জ্যেষ্ঠ—বুলি নাম দিয়ে। বাণ মাৰকত (পান্না) লিঙ্গ পূজা কৰে আৰু তাক ‘বসিষ্ঠ’ নামে জপ কৰে।

Verse 157

वरुणः स्फाटिकं लिंगं नाम्ना च परमेश्वरम् । नागा विद्रुमलिंगं च नाम लोकत्रयंकरम्

বৰুণ স্ফাটিক (স্ফটিক) লিঙ্গৰ উপাসনা কৰে আৰু তাক ‘পৰমেশ্বৰ’ নামে জপ কৰে। নাগসকলে বিদ্ৰুম (মূঙা) লিঙ্গ পূজা কৰে আৰু তাক ‘লোকত্ৰয়ংকৰ’—তিন লোকৰ উপকাৰক—বুলি নাম দিয়ে।

Verse 158

भारती तारलिंगं च नाम लोकत्रयाश्रितम् । शनिश्च संगमावर्ते जगन्नाथेति नाम च

ভাৰতী (সৰস্বতী) তৰা-সদৃশ লিঙ্গৰ পূজা কৰি তাৰ নাম ‘লোকত্রয়াশ্ৰিত’—তিনিও লোকৰ আশ্ৰয়—বুলিলে। আৰু শনি সঙ্গমৰ ঘূৰ্ণি (সঙ্গমাৱর্ত) ত লিঙ্গ আৰাধনা কৰি তাৰ নাম ‘জগন্নাথ’—বিশ্বৰ নাথ—বুলিলে।

Verse 159

शनिदेशे मध्यरात्रौ महीसागरसंगमे । जातीजं रावणो लिंगं जपन्नाम सुदुर्जयम्

শনি-দেশত, মধ্যৰাতিত, ভূমি আৰু সাগৰৰ সঙ্গমত, ৰাৱণে জাতী-কাঠেৰে গঢ়া লিঙ্গৰ পূজা কৰে আৰু ‘সুদুৰ্জয়’—অজেয়—নাম জপ কৰে।

Verse 160

सिद्धाश्च मानसं नाम काममृत्युजरातिगम् । उंछजं च बलिर्लिंगं ज्ञानात्मेत्यस्य नाम च

সিদ্ধসকলে মানস-জাত (মনৰ পৰা উদ্ভূত) লিঙ্গৰ পূজা কৰি তাৰ নাম ‘কামমৃত্যুজরাতিগ’—কাম, মৃত্যু আৰু জৰাৰ অতীত—বুলিলে। আৰু বলিয়ে উঁছজ (সংগ্ৰহিত শস্যকণা)ৰে গঢ়া লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰি তাৰ নাম ‘জ্ঞানাত্মন’—যাৰ সাৰ জ্ঞান—বুলিলে।

Verse 161

मरीचिपाः पुष्पजं च ज्ञानगम्येति नाम च । शकृताः शकृतं लिंगं ज्ञानज्ञेयेति नाम च

মৰীচিপাসকলে পুষ্প-জাত লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম ‘জ্ঞানগম্য’—সত্য জ্ঞানৰে লাভ্য—বুলি ঘোষণা কৰিলে। শকৃতাসকলে গোবৰ-নির্মিত লিঙ্গ গঢ়ি তাক ‘জ্ঞানজ্ঞেয়’—জ্ঞানৰ দ্বাৰা জানিবলগীয়া—বুলি ক’লে।

Verse 162

फेनपाः फेनजं लिंगं नाम चापि सुदुर्विदम् । कपिलो वालुकालिंगं वरदं च जपन्हरम्

ফেনপাসকলে ফেন-জাত লিঙ্গ গঢ়িলে—তাৰ নামো অতি দুৰ্বিদ, বুজিবলৈ অতি কঠিন। কপিলাই বালুকা (বালি)ৰ লিঙ্গ গঢ়ি তাক ‘বৰদ’—বৰদান দাতা—আৰু ‘জপহৰ’—জপৰ ভাৰ হৰণ কৰি জপ সিদ্ধ কৰা—বুলি জপ কৰিলে।

Verse 163

सारस्वतो वाचिलंगं नाम वागीश्वरेति च । गणा मूर्तिमयं लिंगं नाम रुद्रेति चाब्रुवन्

সাৰস্বতে ‘ৱাচিল’ লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰি তাক “ৱাগীশ্বৰ” (বাণীৰ অধিপতি) বুলি নাম দিলে। গণসকলে মূৰ্তিময় লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম “ৰুদ্ৰ” বুলি ঘোষণা কৰিলে।

Verse 164

जांबूनदमयं देवाः शितिकण्ठेति नाम च । शंखलिंगं बुधो नाम कनिष्ठमिति संजपन्

দেৱতাসকলে জাঁবূনদ-সোণাৰ লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম “শিতিকণ্ঠ” (নীলকণ্ঠ) ৰাখিলে। বুধে শঙ্খ-নির্মিত লিঙ্গ কৰি জপতে জপতে তাক “কনিষ্ঠ” (কনিষ্ঠ/সৰু) বুলি নাম দিলে।

Verse 165

अश्विनौ मृन्मयं लिंगं नाम्ना चैव सुवेधसम् । विनायकः पिष्टलिंगं नाम्ना चापि कपर्दिनम्

অশ্বিনী যুগলে মাটিৰ লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম “সুৱেধস” (অতি জ্ঞানী) ৰাখিলে। বিনায়কে পিষ্ট-নির্মিত লিঙ্গ কৰি তাকো “কপর্দিন” (জটাধাৰী প্ৰভু) বুলি নাম দিলে।

Verse 166

नावनीतं कुजो लिंगं नाम चापि करालकम् । तार्क्ष्य ओदनलिंगं च हर्यक्षेति हि नाम च

কুজে নৱনীতে (মাখন) লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম “কৰালক” (ভয়ংকৰ) ৰাখিলে। তাৰ্ক্ষ্যে অন্ন-অৰ্পণৰ (ওদন) লিঙ্গ গঢ়ি নিশ্চয়কৈ তাক “হর্যক্ষ” বুলি নাম দিলে।

Verse 167

गौडं कामस्तथा लिंगं रतिदं चेति नाम च । शची लवणलिंगं तु बभ्रुकेशेति नाम च

কামে গুড়ৰ লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম “ৰতিদ” (আনন্দদাতা) ৰাখিলে। শচীয়ে লৱণৰ লিঙ্গ গঢ়ি তাৰ নাম “বভ্ৰুকেশ” ৰাখিলে।

Verse 168

विश्वकर्मा च प्रासादलिंगं याम्येति नाम च । विभीषणश्च पांसूत्थं सुहृत्तमेति नाम च । वंशांकुरोत्थं सगरो नाम संगतमेव च

বিশ্বকৰ্মাই প্ৰাসাদ-সদৃশ লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰি তাৰ নাম “যাম্য” ৰাখিলে। বিভীষণে ধূলিৰ পৰা উৎপন্ন লিঙ্গ গঢ়ি তাক “সুহৃত্তম” (সৰ্বোত্তম বন্ধু) বুলি নাম দিলে। সগৰে বাঁহৰ অংকুৰৰ পৰা উদ্ভূত লিঙ্গ স্থাপন কৰি তাৰ নাম “সঙ্গত” (সুসংযুক্ত/ঐক্যবদ্ধ) কৰিলে।

Verse 169

राहुश्च रामठं लिंगं नाम गम्येति कीर्तयन् । लेप्यलिंगं तथा लक्ष्मीर्हरिनेत्रेति नाम च

ৰাহুৱে “ৰামঠ” লিঙ্গ গঢ়ি, তাক “গম্য” (সহজে প্ৰাপ্য/সুলভ) বুলি কীৰ্তন কৰিলে। তদ্ৰূপ লক্ষ্মীয়ে লেপিত/আৱৰণযুক্ত লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰি তাৰ নাম “হৰিনেত্ৰ” (হৰিৰ নেত্ৰযুক্ত শিৱ; বা হৰিৰ নেত্ৰ) ৰাখিলে।

Verse 170

योगिनः सर्वभूतस्थं स्थाणुरित्येव नाम च । नानाविधं मनुष्याश्च पुरुषंनाम नाम च

যোগীসকলে সকলো ভূতত অৱস্থিত লিঙ্গ গঢ়ি তাকেই “স্থাণু” (অচল) বুলি নাম দিলে। মানুহে নানাবিধ উপায়ে (লিঙ্গ) নিৰ্মাণ কৰি সিহঁতৰ নাম “পুৰুষ” (পৰম পুৰুষ) ৰাখিলে।

Verse 171

तेजोमयं च ऋक्षाणि भगं नाम च भास्वरम् । किंनरा धातुलिंगं च सुदीप्तमिति नाम च

ঋক্ষাসকলে তেজোময় লিঙ্গ গঢ়িলে; সি “ভগ” নামৰে, ভাস্বৰ (দীপ্তিমান) ৰূপে প্ৰখ্যাত। কিন্নৰসকলে ধাতু/খনিজ লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰিলে; সি “সুদীপ্ত” (অতি প্ৰজ্বলিত) নামে কীৰ্তিত।

Verse 172

देवदेवेति नामास्ति लिंगं च ब्रह्मराक्षसाः । दंतजं वारणा लिंगं नाम रंहसमेव च

ব্ৰহ্মৰাক্ষসসকলেও এক লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তাৰ নাম “দেৱদেৱ” (দেৱসকলৰ দেৱ)। হাতীসকলে দাঁতৰ পৰা নিৰ্মিত লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; সি নিশ্চিতভাৱে “ৰংহস” (দ্ৰুত/প্ৰেৰক) নামে পৰিচিত।

Verse 173

सप्तलोकमयं साध्या बहूरूपेति नाम च । दूर्वांकुरमयं लिंगमृतवः सर्वनाम च

সাধ্যসকলে সপ্তলোকময় এক পবিত্ৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; তাৰ নাম ‘বহুৰূপ’—বহু ৰূপধাৰী। ঋতুসকলে কোমল দূৰ্বা অঙ্কুৰময় লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; সেয়া ‘সৰ্বনামন’—সকলো নামধাৰী—বুলি খ্যাত।

Verse 174

कौंकुममप्सरसो लिंगं नाम शंभोः प्रियेति च । सिंदूरजं चोर्वशी च नाम च प्रियवासनम्

অপ্সৰাসসকলে কেশৰময় পবিত্ৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; সেয়া ‘শম্ভোঃ প্ৰিয়া’—শম্ভুৰ প্ৰিয়—বুলি কোৱা হয়। উৰ্বশীয়ে সিন্দূরময় লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তাৰ নাম ‘প্ৰিয়বাসন’—যাৰ সুগন্ধ/বস্ত্ৰ প্ৰিয়—।

Verse 175

ब्रह्मचारि गुरुर्लिंगं नाम चोष्णीषिणं विदुः । अलक्तकं च योगिन्यो नाम चास्य सुबभ्रुकम्

ব্ৰহ্মচাৰী গুৰুসকলে এক পবিত্ৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; জ্ঞানীসকলে তাক ‘উষ্ণীষিণ’—মুকুটধাৰী—বুলি জানে। যোগিনীসকলে ৰঙা লাক্ষাময় লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তাৰ নাম ‘সুবভ্ৰুক’—শুভ সোনালী/তাম্ৰবৰ্ণ—।

Verse 176

श्रीखंडं सिद्धयोगिन्यः सहस्राक्षेति नाम च । डाकिन्यो मांस लिंगं च नाम चास्य च मीढुषम्

সিদ্ধ-যোগিনীসকলে শ্ৰীখণ্ড (চন্দন) লেপময় পবিত্ৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; তাৰ নাম ‘সহস্ৰাক্ষ’—হাজাৰ নয়নধাৰী। ডাকিনীসকলে মাংসময় লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; তাৰ নাম ‘মীঢুষ’—কৃপাময় দাতা/বৰদাতা—।

Verse 177

अप्यन्नजं च मनवो गिरिशेति च नाम च । अगस्त्यो व्रीहिजं वापि सुशांतमिति नाम च

মনুসকলে অন্ন-ধান্যময় পবিত্ৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; তাৰ নাম ‘গিৰিশ’—পৰ্বতৰ প্ৰভু। অগস্ত্যেও ধান/চাউলময় লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; সেয়া ‘সুশান্ত’—অতি শান্ত, পৰম নিৰ্বিঘ্ন—বুলি খ্যাত।

Verse 178

यवजं देवलो लिंगं पतिमित्येव नाम च । वल्मीकजं च वाल्मीकिश्चिरवासीति नाम च

দেৱলে যৱ (যৱধান্য)ৰ পৰা গঢ়া লিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; তাৰ নাম ‘পতি’—অৰ্থাৎ প্ৰভু—বুলি কোৱা হয়। বাল্মীকিয়ে বাল্মীক (উইপোকাৰ ঢিপ)ৰ পৰা গঢ়া লিংগ স্থাপন কৰিলে; সেয়া ‘চিৰবাসী’—চিৰকাল বাস কৰা—নামে খ্যাত।

Verse 179

प्रतर्दनो बाणलिंगं हिरण्यभुजनाम च । राजिकं च तथा दैत्या नाम उग्रेति कीर्तितम्

প্ৰতাৰ্দনে বাণেৰে গঢ়া লিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; তাৰ নাম ‘হিৰণ্যভুজ’—সুৱৰ্ণ-বাহু-ধাৰী—বুলি কোৱা হয়। তেনেদৰে দৈত্যসকলে ৰাইদানা সদৃশ লিংগ স্থাপন কৰিলে; সেয়া ‘উগ্ৰ’—ভয়ংকৰ—নামে খ্যাত।

Verse 180

निष्पावजं दानवाश्च लिंगनाम च दिक्पतिम् । मेघा नीरमयं लिंगं पर्जन्यपतिनाम च

দানৱসকলে নিষ্পাৱ (এবিধ ডাল)ৰ পৰা গঢ়া লিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; তাৰ নাম ‘দিক্পতি’—দিশাসকলৰ প্ৰভু। মেঘসকলে জলময় লিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; সেয়া ‘পৰ্জন্যপতি’—বৰষাৰ অধিপতি—নামে পৰিচিত।

Verse 181

राजमाषमयं यक्षा नाम भूतपतिं स्मृतम् । तिलान्नजं च पितरो नाम वृषपतिस्तथा

যক্ষসকলে ৰাজমাষ (এবিধ ডাল)ময় লিংগৰ পূজা কৰে, আৰু তাক ‘ভূতপতি’—সকল প্ৰাণীৰ প্ৰভু—নামে স্মৰণ কৰে। আৰু পিতৃসকলে তিল-অন্ন আহুতিৰ পৰা উৎপন্ন লিংগৰ আৰাধনা কৰে; সেয়া ‘বৃষপতি’ নামেও খ্যাত।

Verse 182

गौतमो गोरजमयं नाम गोपतिरेव च । वानप्रस्थाः फलमयं नाम वृक्षावृतेति च

গৌতমে গোৰজ (গাইৰ ধূলি)ময় লিংগৰ পূজা কৰিলে; সেয়া নিশ্চয় ‘গোপতি’—গাইসমূহৰ প্ৰভু—বুলি কোৱা হয়। বনবাসী বানপ্ৰস্থসকলে ফলময় লিংগৰ আৰাধনা কৰে; তাৰ নাম ‘বৃক্ষাৱৃত’—বৃক্ষৰে আৱৃত—বুলি জনা যায়।

Verse 183

स्कंदः पाषाणलिंगं च नाम सेनान्य एव च । नागश्चाश्वतरो धान्यं मध्यमेत्यस्य नाम च

স্কন্দে পাষাণ-লিঙ্গৰ পূজা কৰে; তাৰ নাম ‘সেনানী’ (সেনাপতি) বুলি কোৱা হয়। আৰু অশ্বতৰ নামৰ নাগে ধান্যৰে গঢ়া লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰে, যাৰ নাম ‘মধ্যম’।

Verse 184

पुरोडाशमयं यज्वा स्रुवहस्तेति नाम च । यमः कालायसमयं नाम प्राह च धन्विनम्

যজ্বাই পুৰোডাশ (যজ্ঞ-পিঠা)ৰে গঢ়া লিঙ্গৰ পূজা কৰে; তাৰ নাম ‘স্ৰুৱহস্ত’ (যাৰ হাতে স্ৰুৱ থাকে)। যমে ক’লা লোহাৰে গঢ়া লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰি তাক ‘ধন্বিন’ (ধনুৰ্ধাৰী) বুলি কয়।

Verse 185

यवांकुरं जामदग्न्यो भर्गदैत्येति नाम च । पुरूरवाश्चाश्चान्नमयं बहुरूपेति नाम च

জামদগ্ন্যই যৱাঙ্কুৰ (যৱৰ অঙ্কুৰ)ৰে গঢ়া লিঙ্গৰ পূজা কৰে; তাৰ নাম ‘ভৰ্গদৈত্য’। আৰু পুৰূৰৱাই সিজোৱা অন্নৰে গঢ়া লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰে; তাৰ নাম ‘বহুৰূপ’ (বহু ৰূপধাৰী)।

Verse 186

मांधाता शर्करालिंगं नाम बाहुयुगेति च । गावः पयोमयं लिंगं नाम नेत्रसहस्रकम्

মাঁধাতাই শর্কৰাৰে গঢ়া লিঙ্গৰ পূজা কৰে; তাৰ নাম ‘বাহুযুগ’ (যুগল বাহুধাৰী)। গোৱে পয়ঃ (দুধ)ৰে গঢ়া লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰে; তাৰ নাম ‘নেত্ৰসহস্ৰক’ (সহস্ৰ নয়নধাৰী)।

Verse 187

साध्या भर्तृमयं लिंगं नाम विश्वपतिः स्मृतम् । नारायणो नरो मौंजं सहस्रशिरनाम च

সাধ্যগণে ভৰ্তৃ-স্বরূপ লিঙ্গৰ পূজা কৰে; সেয়া ‘বিশ্বপতি’ (বিশ্বৰ অধিপতি) নামে স্মৃত। নাৰায়ণ আৰু নৰে মুঞ্জা ঘাঁহেৰে গঢ়া লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰে; তাৰ নাম ‘সহস্ৰশিৰস’ (সহস্ৰ মস্তকধাৰী)।

Verse 188

तार्क्ष्यं पृथुस्तथा लिंगं सहस्रचरणाभिधम् । पक्षिणो व्योमलिंगं च नाम सर्वात्मकेति च

তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) আৰু পৃথুৱে ‘সহস্ৰচৰণ’ (হাজাৰ চৰণযুক্ত) নামৰ লিঙ্গৰ ভক্তিপূৰ্বক পূজা কৰিলে। আৰু পক্ষীগণে আকাশ-সদৃশ লিঙ্গৰ আৰাধনা কৰিলে, যাৰ নাম ‘সৰ্বাত্মন’ (সকলৰ আত্মা)।

Verse 189

पृथिवी मेरुलिंगं च द्वितनुश्चास्य नाम च । भस्मलिंगं पशुपतिर्नाम चास्य महेश्वरः

পৃথিৱীয়ে ‘মেৰু-লিঙ্গ’ পূজা কৰে, আৰু তাৰ নাম ‘দ্বিতনু’ (দুই দেহযুক্ত)। পবিত্ৰ ভস্ম-লিঙ্গৰ আৰাধনাত তেওঁ ‘পশুপতি’ বুলি কোৱা হয়; আৰু তেওঁৰ নাম ‘মহেশ্বৰ’।

Verse 190

ऋषयो ज्ञानलिंगं च चिरस्थानेति नाम च । ब्राह्मणा ब्रह्मलिंगं च नाम ज्येष्ठेति तं विदुः

ঋষিসকলে জ্ঞান-লিঙ্গ পূজা কৰে, যাৰ নাম ‘চিৰস্থান’ (দীৰ্ঘকাল স্থিত)। ব্ৰাহ্মণসকলে ব্ৰহ্ম-লিঙ্গ আৰাধনা কৰে, আৰু তাক ‘জ্যেষ্ঠ’ (সৰ্বাধিক জ্যেষ্ঠ) নামে জানে।

Verse 191

गोरोचनमयं शेषो नाम पशुपतिः स्मृतम् । वासुकिर्विषलिंगं च नाम वै शंकरेति च

শেষক গোৰোচনা (উজ্জ্বল হালধীয়া ৰং) ময় বুলি স্মৰণ কৰা হয় আৰু তাৰ নাম ‘পশুপতি’ বুলি ধৰা হয়। বাসুকিক বিষ-স্বভাৱযুক্ত বুলি কোৱা হয়, আৰু সেই লিঙ্গ নিশ্চিতভাৱে ‘শংকৰ’ নামে খ্যাত।

Verse 192

तक्षकः कालकूटाख्यं बहुरूपेति नाम च । हालाहलं च कर्कोट एकाक्ष इति नाम च

তক্ষক ‘কালকূট’ নামে কোৱা হয়, আৰু তাৰ আন নাম ‘বহুৰূপ’ (বহু ৰূপধাৰী)ও আছে। কৰ্কোট ‘হালাহল’ বুলি কোৱা হয়, আৰু তাৰ নাম ‘একাক্ষ’ (এটা চকুযুক্ত)ও আছে।

Verse 193

श्रृंगी विषमयं पद्मो नाम धूर्जटिरेव च । पुत्रः पितृमयं लिंगं विश्वरूपेति नाम च

শৃঙ্গী ‘বিষময়-স্বৰূপ’; পদ্মৰ নাম ‘ধূর্জটি’। ‘পুত্ৰ’ পিতৃময় লিঙ্গ, আৰু তাৰ নাম ‘বিশ্বৰূপ’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 194

पारदं च शिवा देवी नाम त्र्यम्बक एव च । मत्स्याद्याः शास्त्रलिंगं च नाम चापि वृषाकपिः

পাৰদ ‘শিৱা দেবী’ আৰু ‘ত্র্যম্বক’ বুলিও কোৱা হয়। মৎস্য আদি ৰূপসমূহ ‘শাস্ত্ৰ-লিঙ্গ’, আৰু তাৰ নাম ‘বৃষাকপি’ বুলিও আছে।

Verse 195

एवं किं बहुनोक्तेन यद्यत्सत्त्वं विभूतिमत् । जगत्यामस्ति तज्जातं शिवाराधनयोगतः

আৰু কিমান ক’ব? জগতত যি যি সত্ত্ব তেজ আৰু বিভূতিসম্পন্ন, জানিবা সেয়া শিৱ-আৰাধনাৰ যোগ-অনুশীলনৰ ফলতেই উদ্ভূত।

Verse 196

भस्मनो यदि वृक्षत्वं ज्ञायते नीरसेवनात् । शिवभक्तिविहीनस्य ततोऽस्य फलमुच्यते

যদি পানী সিঞ্চনে ভস্মও গছ হ’ব বুলি জনা যায়, তেন্তে শিৱভক্তিহীন জনৰ ফল তদনুযায়ী কোৱা হৈছে—নিষ্ফল আৰু বন্ধ্যা।

Verse 197

धर्मार्थकाममोक्षाणां यदि प्राप्तौ भवेन्मतिः । ततो हरः समाराध्यस्त्रिजगत्याः प्रदो मतः

ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ লাভৰ ইচ্ছা থাকিলে, তেন্তে হৰক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰিব লাগে; কিয়নো তেওঁ ত্ৰিজগতৰ দাতা বুলি মানা হয়।

Verse 198

य इदं शतरुद्रीयं प्रातःप्रातः पठिष्यति । तस्य प्रीतः शिवो देवः प्रदास्यत्यखिलान्वरान्

যি এই শতৰুদ্ৰীয় প্ৰতি প্ৰভাতে প্ৰভাতে পাঠ কৰে, তাত সন্তুষ্ট হৈ দেবাদিদেৱ মহাদেৱ শিৱে তাক বিনা ব্যতিক্ৰমে সকলো বৰ দান কৰে।

Verse 199

नातः परं पुण्यतमं किंचिदस्ति महाफलम् । सर्ववेदरहस्यं च सूर्येणोक्तमिदं मम

ইয়াতকৈ অধিক পৰম পুণ্যময় আৰু মহাফলদায়ক একো নাই। ই সকলো বেদৰ গোপন সাৰ, যি সূৰ্যদেৱে মোক কহিছিল।

Verse 200

वाचा च यत्कृतं पापं मनसा वाप्युपार्जितम् । पापं तन्नाशमायाति कीर्तिते शतरुद्रिये

বাক্যৰে কৰা পাপ হওক বা মনতে সঞ্চিত পাপ হওক—শতৰুদ্ৰীয় কীৰ্তন কৰিলে সেই পাপ বিনাশলৈ যায়।