Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे

Sūta nói: Nghe lời của bậc đại tâm Vasiṣṭha, Himācala liền suy tư về công việc ấy—cách lấp đầy vực sâu kia.

Verse 2

चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे

Sau khi suy tư thật lâu, bậc tối thượng trong các núi nói với vị hiền sĩ ấy: “Có phương cách nào để các núi đến được nơi kia? Xin hãy nói cho ta.”

Verse 3

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

“Thuở xưa, chính Indra đã chặt đứt đôi cánh của tất cả các núi. Vì vậy, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, xin hãy suy xét và quyết định con đường chắc chắn để hoàn thành việc này.”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः

Vasiṣṭha nói: “Hỡi đại sơn, quả thật có một phương cách để đưa các núi đến nơi ấy. Con trai của ngài, nổi danh ở đó với tên Nandivardhana, sẽ làm nên việc này.”

Verse 5

तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्

“Ngài ấy có một người bạn đồng hành nổi danh là Arbuda, vô cùng thân thiết: một nāga, bậc tối thượng trong các loài hữu tình, lại là kẻ du hành trên không trung, dũng lực phi thường.”

Verse 6

स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः

“Ngài ấy, nhanh chóng bay vút lên, sẽ chở họ đi chỉ trong khoảnh khắc—không nghi ngờ gì. Biết rõ ngài làm mọi việc như trò chơi, ung dung tự tại, nên ta đã đến đây.”

Verse 7

आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्

Hãy ban lệnh cho người ấy; chớ làm người ấy khổ não. Nếu ngươi thật lòng tận tụy với bổn phận, hãy sai người ấy đến đó ngay lập tức.

Verse 8

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः

Sūta nói: Nghe lời Vasiṣṭha, Himavān—người thương con như ruột thịt—bị nỗi sầu lớn bao phủ, liền bắt đầu trầm tư suy xét.

Verse 9

मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति

“Con chúng ta là Maināka vì sợ hãi đã lẩn vào biển cả. Nay Vasiṣṭha đến, quyết tâm đưa đi ngọn núi trưởng. Giờ chúng ta phải làm gì, và làm sao phúc lợi của ta được bảo toàn?”

Verse 10

इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः

“Một bên là nỗi sợ lời nguyền dữ dội; một bên là nỗi đau do mất con. Thà chịu cảnh xa con còn hơn gánh lời nguyền phát ra từ bậc Bà-la-môn.”

Verse 11

स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति

Đã quyết định như vậy, ông nói với Nandivardhana: “Hãy đi, con trai của ta—theo lời cha—đến đạo tràng (āśrama) của Vasiṣṭha.”

Verse 12

तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्

Ở đó có một vực sâu đáng sợ—hãy mau lấp đầy. Và hãy đem theo Arbuda, vị Nāga ấy, người bạn, bậc tối thượng trong loài hữu tình.

Verse 13

नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा

Nandivardhana thưa: “Bạch Chúa Tôn, xứ ấy thật khắc nghiệt—không có trái và rễ. Nhưng lại rậm rạp cây palāśa và khadira, cùng với dhava và śālmali.”

Verse 14

सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन

“Xứ ấy đầy những kẻ hung bạo—những vua hèn mạt và nhiều bộ tộc Bhilla khác nhau. Ở đó sông ngòi không chảy, dân cư lại gian ác. Ôi bậc tối thượng của núi non, con không xứng đáng đến nơi ấy bằng bất cứ cách nào.”

Verse 15

अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन

Bấy giờ Vasiṣṭha nói với Nandivardhana đang run sợ: “Chớ hãi, dù thế nào đi nữa, chỉ vì sự ác nghiệt của xứ ấy.”

Verse 16

तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च

“Trên đỉnh của ngươi, chỗ ở của ta sẽ luôn hiện hữu. Và nơi ấy cũng sẽ phát sinh các bến thánh (tīrtha), những dòng sông linh thiêng, chư thiên, cùng các thánh địa ban phúc.”

Verse 17

वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः

Nơi ấy sẽ luôn có những cây cối muôn hình, đầy đủ lá, hoa và trái; các loài thú và chim lành, cát tường cũng sẽ cư ngụ tại đó.

Verse 18

अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः

Vì lợi ích của ngươi, chính ta sẽ đưa Maheśvara đến đó. Khi ấy, hết thảy chư thiên—cùng với Vāsava (Indra)—quả thật sẽ an trú tại nơi ấy.

Verse 19

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

Sūta nói: Nghe lời của Vasiṣṭha, Nandivardhana hoan hỷ. Đến gần Arbuda, vị chúa loài rắn, ông liền nói những lời này.

Verse 20

तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्

Hôm nay ta hãy đến đó—chúc lành cho hiền hữu đồng niên, người đầy lễ độ. Ta cho rằng việc này lúc này thật đúng thời, phát sinh từ mục đích dharma của bậc Bà-la-môn.

Verse 21

अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्

Arbuda nói: Vì tình thân đối với ngươi, hỡi bậc sinh từ núi, ta sẽ đến nơi ấy. Và ta sẽ ở ngay tại đó cùng với ngươi—không chút nghi ngờ.

Verse 22

किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः

Nhưng này hiền huynh, vì tình thâm ta xin thưa một lời—xin lắng nghe lời ta. Vì mối thâm giao ấy, nếu ta được huynh thuận nhận, thì chớ làm khác đi.

Verse 23

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह

“Xin cho danh tiếng được rạng bởi tên ta; ta chẳng cầu gì khác.” Rồi người ấy cũng phát nguyện, leo lên trên. Sau khi đảnh lễ song thân, người ấy cùng vị hiền thánh ra đi.

Verse 24

दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः

Nơi ấy tràn đầy cây cối cõi trời tốt lành, dày đặc sông ngòi và thác đổ; vang tiếng chim ngọt lành, lại có nai hiền hòa an tịnh—rực sáng như một thánh địa.

Verse 25

मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः

Theo lời vị hiền thánh, Arbuda đã phóng thích ngay trong hang ấy. Bấy giờ vị “núi tối thượng” (mãng xà của núi) hiện ra trọn vẹn và tiến đến miệng lối thông đó.

Verse 26

विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः

Khi được Arbuda, bậc đại tâm, phóng thích trong hang ấy—dẫu nơi đó rộng lớn và uy nghi khiến người kính sợ—vị thượng thủ các hiền thánh liền hoan hỷ mãn nguyện.

Verse 27

ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग

Bậc hiền thánh nói với Arbuda, vị Nāga: “Hỡi người giữ hạnh kiên cố, hãy chọn một ân phúc. Này rắn thiêng cao quý, ta hoan hỷ với ngươi vì công hạnh này.”

Verse 28

अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम

Arbuda thưa: “Chính điều ấy là ân phúc của chúng con—rằng Ngài hoan hỷ, bậc đại hiền. Nhưng nếu nhất định phải ban một ân huệ, xin hãy lắng nghe, hỡi bậc tối thượng trong hàng hai lần sinh.”

Verse 29

यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः

“Và xin cho mạch suối trong ngần trên chính đỉnh núi này được khắp cõi đất biết đến với danh xưng ‘Nāga-tīrtha’.”

Verse 30

अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः

“Con sẽ ở ngay nơi đây mãi mãi, hỡi bậc hiền, vì tình bạn và mến thương. Và nhờ ân sủng của Ngài, xin cho người nào tắm tại đó được lên cõi trời.”

Verse 31

अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता

“Ngay cả người phụ nữ hiếm muộn, nếu chỉ cần tắm ở đó thôi, hỡi brāhmaṇa, cũng sẽ trở thành người mẹ có con trai, đầy đủ an lạc và phúc lộc.”

Verse 32

वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्

Vasiṣṭha nói: “Người phụ nữ hiếm muộn, chỉ cần tắm trong dòng nước này—đầy sự linh thiêng—thì cũng sẽ được một người con trai mang đủ mọi tướng lành cát tường.”

Verse 33

नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी

“Lại nữa, vào ngày mồng năm trăng sáng của tháng Nabhas, nếu nàng dâng lễ bái bằng hoa quả, thì dù người phụ nữ vô tự suốt trăm năm cũng sẽ được phúc có con.”

Verse 34

येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

Những ai với lòng sùng kính tắm tại đây, nơi thánh địa (tīrtha) này, sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng, lìa khỏi già nua và tử vong.

Verse 35

श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति

Và những ai tâm ý chuyên nhất, làm lễ śrāddha tại đây vào ngày pañcamī trong tháng Nabhas, sẽ nhận trọn vẹn quả phúc của thánh địa này.

Verse 36

सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह

Sūta nói: Sau khi ban cho người ấy ân phúc như vậy, bậc hiền thánh Vasiṣṭha tiến đến Nandivardhana và nói những lời này.

Verse 37

वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्

Hỡi con yêu, hãy chọn một ân phúc; ta hài lòng về con, ô người vô tội. Vì đức khiêm cung và tình thân của con, ta sẽ ban cả điều cực kỳ khó được.

Verse 38

नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा

Nandivardhana thưa: Xin cho lời đã nói trước của ngài trở thành chân thật, bậc hiền thánh tối thượng. Xin cho sự hiện diện thường trụ của ngài khởi lên nơi đây—chắc chắn và mãi mãi.

Verse 39

यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्

Và nhờ ân sủng của ngài, xin cho ta được nổi danh trên cõi đất chính bằng danh xưng “Arbuda”—điều ấy đã khắc chặt trong tâm ta.

Verse 40

सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः

Sūta nói: Nói với ông ấy rằng “Hãy như vậy”, bậc hiền thánh Vasiṣṭha đầy phúc lành đã lập đạo tràng của mình tại đó, theo lời thỉnh cầu của ông.

Verse 41

पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः

Nơi ấy được điểm trang bằng cây mít, champaka, xoài, priyangu, bilva và lựu; quy tụ muôn loài chim, và thường được chư thiên cùng gandharva lui tới phụng sự.

Verse 42

तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः

Tại đó, bậc hiền thánh tối thượng an trú, có Arundhatī kề bên; nhờ uy lực khổ hạnh (tapas), vị đại ẩn sĩ đã thỉnh rước sông Gomātī đến nơi ấy.

Verse 43

यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे

Tắm trong sông Gomātī ấy, ngay cả người mang tội lỗi nặng nề cũng được lên cõi trời—đặc biệt vào tháng Māgha, khi Mặt Trời ở cung Makara (Ma Kết).

Verse 44

येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्

Ai thực hành nghi lễ tắm gội tại thánh địa ấy sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 45

माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः

Ai—đặc biệt trong tháng Māgha—bố thí hạt mè, người ấy sẽ an trú nơi cõi trời trong số năm đúng bằng số hạt mè đã dâng tặng.

Verse 46

बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्

Nói nhiều ở đây để làm gì? Chỉ cần thực hành việc tắm gội thánh thiện—chừng ấy đã đủ.

Verse 47

वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः

Đã chiêm ngưỡng dung nhan của Vasiṣṭha thì không còn tái sinh nữa. Arundhatī đáng được thờ phụng—quả thật đặc biệt đáng tôn thờ.